Congo-Kinshasa giữ lại giá trị khoáng sản chiến lược bằng lệnh cấm xuất khẩu quặng

Cộng hòa Dân chủ Congo (Congo-Kinshasa) vừa ban hành lệnh cấm xuất khẩu quặng đồng và quặng coban, trong nỗ lực thúc đẩy chế biến sâu trong nước và giữ lại nhiều hơn giá trị gia tăng từ nguồn tài nguyên khoáng sản chiến lược.

Theo sắc lệnh của Chính phủ Congo-Kinshasa được Reuters xem xét ngày 6/8, động thái này ngay lập tức tác động tới thị trường kim loại quốc tế. Giá đồng kỳ hạn 3 tháng trên Sàn giao dịch Kim loại London có thời điểm tăng 1,8%, lên 14.369,50 USD/tấn, mức cao nhất kể từ cuối tháng 1.

Chính phủ Congo-Kinshasa ra lệnh cấm khai thác các quặng mỏ mang tính chiến lược là đồng và coban để thúc đẩy chế biến sâu trong nước

Là nhà cung cấp coban lớn nhất thế giới và là một trong những nguồn cung quan trọng đối với các khoáng sản phục vụ chuyển đổi năng lượng, Congo-Kinshasa đang tìm cách nâng cao năng lực luyện, chế biến nội địa thay vì chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô.

Sắc lệnh ngày 29/6 do các bộ trưởng phụ trách mỏ, ngoại thương và kinh tế của Congo-Kinshasa ký ban hành quy định việc xuất khẩu quặng đồng và coban bị cấm.

Lệnh cấm có hiệu lực ngay lập tức. Tuy nhiên, văn bản vẫn để ngỏ khả năng cấp miễn trừ xuất khẩu trong thời hạn một năm đối với một số trường hợp được coi là có ý nghĩa chiến lược, dù chưa nêu rõ tiêu chí cụ thể.

Bên cạnh nội dung cấm xuất khẩu quặng, sắc lệnh cũng thiết lập cơ chế thuế mới với giai đoạn chuyển tiếp 3 tháng đối với các sản phẩm phụ khai thác có giá trị kinh tế.

Trong thông tin công bố trên nền tảng LSEG ngày 6/8, Ivanhoe Mines cho biết tổ hợp đồng Kamoa-Kakula, liên doanh giữa doanh nghiệp này với Zijin Mining của Trung Quốc và Chính phủ Congo-Kinshasa, từng nhiều lần được cấp miễn trừ để xuất khẩu tinh quặng đồng kể từ khi bắt đầu sản xuất năm 2021.

Theo doanh nghiệp, tinh quặng đồng từ Kamoa-Kakula hiện được đưa vào luyện tại nhà máy đặt ngay trong khu mỏ hoặc tại nhà máy luyện đồng Lualaba ở Kolwezi. Mỏ Kipushi cũng đang có miễn trừ cho phép xuất khẩu tinh quặng kẽm.

Theo nội dung sắc lệnh, mục tiêu của biện pháp này là khuyến khích các nhà khai thác mỏ thương mại hóa hoặc xuất khẩu các sản phẩm khoáng sản đã qua chế biến, có giá trị gia tăng cao hơn.

Trước đó, Congo-Kinshasa từng áp dụng các lệnh cấm xuất khẩu quặng đồng và coban vào các năm 2013, 2019 và 2023, song vẫn cho phép miễn trừ khi năng lực luyện kim trong nước chưa đáp ứng nhu cầu. Lệnh mới nhất bãi bỏ khuôn khổ năm 2023 cùng các miễn trừ liên quan, thay thế bằng quy định rộng hơn về xuất khẩu khoáng sản và thuế đối với sản phẩm phụ khai thác.

Hiện Congo-Kinshasa chủ yếu xuất khẩu đồng dưới dạng kim loại tinh chế. Số liệu chính thức cho thấy, trong quý I/2026, nước này xuất khẩu 696.725 tấn cathode đồng, trong khi lượng quặng đồng xuất khẩu đạt 53.926 tấn, chứa 18.863 tấn kim loại đồng.

Cùng kỳ, nước này xuất khẩu 51.940 tấn hydroxit coban, chứa 17.054 tấn kim loại coban. Theo ông Christian-Geraud Neema, chuyên gia phân tích khai khoáng thuộc tổ chức China-Global South Project, lệnh cấm mới khó tạo cú sốc lớn đối với phần lớn doanh nghiệp khai thác, bởi phần lớn đồng và coban của Congo-Kinshasa đã được tinh chế trong nước.

Tuy vậy, chuyên gia này cho rằng Kamoa-Kakula có thể là trường hợp chịu tác động đáng kể hơn, do vẫn xuất khẩu một phần tinh quặng theo diện miễn trừ. Zijin Mining và Phòng Mỏ Congo-Kinshasa chưa đưa ra phản hồi ngay sau đề nghị bình luận.

Cơ chế thuế mới áp dụng với nhiều loại khoáng sản, trong đó quy định thuế đối với sản phẩm phụ khai thác được thu hồi trong quá trình tinh chế. Các khoáng sản vi lượng và siêu vi lượng sẽ được định giá theo hệ số 55%, với tiền bản quyền tính cùng tiền bản quyền đối với khoáng sản chính.