Chuối Việt Nam trước dư địa bứt phá, hướng tới kim ngạch xuất khẩu tỷ USD

Theo Đề án Phát triển cây ăn quả chủ lực đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chuối được xác định là một trong những mặt hàng trọng tâm của ngành trồng trọt. Đây là loại cây có diện tích canh tác lớn, giá trị kinh tế cao và phù hợp với nhiều vùng sinh thái, song giá trị xuất khẩu hiện nay vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.

Thực tế cho thấy, chuối đang nằm trong nhóm trái cây xuất khẩu quan trọng của Việt Nam, với thị trường tiêu thụ ngày càng mở rộng. Theo thống kê, đến năm 2025, diện tích trồng chuối cả nước ước đạt hơn 163.000 ha, sản lượng khoảng 2,75 triệu tấn. Riêng năm 2024, kim ngạch xuất khẩu chuối đạt gần 372 triệu USD, đứng thứ tư trong nhóm trái cây xuất khẩu, sau sầu riêng, thanh long và dừa.

Chuối Việt Nam trước dư địa bứt phá, hướng tới kim ngạch xuất khẩu tỷ USD

Dư địa tăng trưởng của ngành hàng này được đánh giá còn rất lớn. Các doanh nghiệp trồng và xuất khẩu chuối cho biết, quy mô thị trường chuối toàn cầu năm 2024 đạt khoảng 15,3 tỷ USD và dự báo tăng lên 21 tỷ USD vào năm 2030. Việt Nam hiện xếp thứ 9 thế giới về sản lượng chuối, song giá trị xuất khẩu mới đạt khoảng 380 triệu USD, chiếm tỷ trọng khiêm tốn trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Ở các thị trường trọng điểm, chuối Việt Nam đã có những bước tiến nhất định nhưng thị phần vẫn còn hạn chế. Tại Trung Quốc, Việt Nam từng bước thu hẹp khoảng cách với đối thủ lớn nhất là Philippines, song thị phần hiện chưa tới 40%. Tại Nhật Bản, dù được người tiêu dùng đánh giá cao về chất lượng, chuối Việt Nam mới chỉ chiếm khoảng 3% thị phần. Ở Hàn Quốc, dù có lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do và khoảng cách địa lý, thị phần chuối Việt Nam cũng chưa đạt 17%.

Theo ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, mục tiêu đến năm 2030 là đưa diện tích chuối đạt khoảng 165.000–175.000 ha, với sản lượng từ 2,6–3 triệu tấn. Đến nay, ngành hàng chuối đã cơ bản đạt các chỉ tiêu về quy mô sản xuất, song thách thức lớn nhất vẫn là nâng cao giá trị, chất lượng và tính bền vững của chuỗi cung ứng.

Bên cạnh cơ hội, ngành chuối Việt Nam đang đối mặt với nguy cơ lớn từ bệnh héo vàng lá chuối (bệnh Panama) do nấm Fusarium oxysporum f. sp. cubense gây ra. Đây là loại bệnh nguy hiểm, tồn tại lâu dài trong đất, xâm nhập qua rễ và làm tắc nghẽn mạch dẫn, khiến cây vàng lá, héo rũ và chết hàng loạt, gây thiệt hại nghiêm trọng cho vùng trồng.

Các chuyên gia nhận định, nếu kiểm soát hiệu quả dịch bệnh, đồng thời tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung, chuẩn hóa quy trình canh tác và đáp ứng tốt các yêu cầu của thị trường nhập khẩu, chuối Việt Nam hoàn toàn có cơ hội bứt phá, từng bước tiến gần hơn tới mục tiêu kim ngạch xuất khẩu tỷ USD trong những năm tới.