Xuất khẩu chuối, giấc mơ tỷ USD đang dần hiện hữu

Từ một mặt hàng nông sản tưởng chừng đơn giản, chuối Việt Nam đang dần khẳng định vị thế trên bản đồ thương mại toàn cầu, trở thành một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực với kim ngạch tăng trưởng ấn tượng. Năm 2024, giá trị xuất khẩu chuối của Việt Nam đạt gần 380 triệu USD, đứng thứ 9 trên thế giới. Đây là thành quả của sự nỗ lực không ngừng nghỉ từ người nông dân đến các doanh nghiệp, trong việc cải thiện chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường.

Sự bứt phá của chuối Việt thể hiện rõ nét nhất tại các thị trường nhập khẩu lớn trong khu vực châu Á. Tại Nhật Bản, thị trường vốn được coi là "sân nhà" của chuối Philippines, chuối Việt Nam đang từng bước giành lấy thị phần. Theo tờ Nikkei Asia, nhờ độ tươi ngon và giá cả cạnh tranh, lượng chuối Việt Nam xuất khẩu sang Nhật Bản năm 2024 đạt 33.000 tấn, tăng gần 14 lần so với năm 2019. Mặc dù thị phần hiện tại mới chỉ đạt 3,25%, nhưng tốc độ tăng trưởng này được đánh giá là vô cùng ấn tượng và đầy tiềm năng.

Xuất khẩu chuối, giấc mơ tỷ USD đang dần hiện hữu.

Tuy nhiên, thành công lớn nhất của chuối Việt Nam phải kể đến tại thị trường Trung Quốc. Năm 2024, lần đầu tiên trong lịch sử, chuối Việt Nam đã chính thức vượt qua Philippines để dẫn đầu tại thị trường tiêu thụ chuối lớn nhất thế giới này. Tổng lượng chuối nhập khẩu của Trung Quốc đạt 1,69 triệu tấn, nhưng chuối Việt Nam đã chiếm phần lớn với 625.000 tấn, tăng 28% về lượng và 7% về giá trị so với năm 2023. Trong khi đó, chuối từ Philippines lại sụt giảm mạnh, cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt trong lựa chọn của người tiêu dùng Trung Quốc.

Ngoài ra, Hàn Quốc cũng là một điểm đến quan trọng. Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, trong 6 tháng đầu năm 2025, chuối đứng thứ 3 trong nhóm trái cây xuất khẩu của Việt Nam, sau sầu riêng và thanh long, với kim ngạch 233 triệu USD, tăng gần 55% so với cùng kỳ năm trước. Sự tăng trưởng này cho thấy chuối Việt Nam đang ngày càng được người tiêu dùng Hàn Quốc ưa chuộng.

Vậy đâu là những yếu tố tạo nên thành công cho chuối Việt Nam? Theo các chuyên gia, có nhiều nguyên nhân, trong đó nổi bật nhất là chất lượng và mẫu mã sản phẩm ngày càng được cải thiện. Các vùng trồng chuối lớn của Việt Nam đã áp dụng quy trình canh tác hiện đại, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường xuất khẩu. Bên cạnh đó, giá cả cạnh tranh cũng là một lợi thế lớn. Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, nhận định chuối Việt Nam đã đáp ứng được tiêu chí "ngon, bổ, rẻ", khiến nó trở nên hấp dẫn hơn so với các đối thủ.

Một yếu tố khác không thể không nhắc đến là lợi thế về vị trí địa lý. Khoảng cách gần các thị trường nhập khẩu lớn như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc giúp Việt Nam giảm đáng kể chi phí vận chuyển, nhất là khi so sánh với các nhà cung cấp đến từ Nam Mỹ. Ngoài ra, dịch bệnh Panama hoành hành tại các vùng trồng chuối truyền thống như Ecuador, Philippines và Úc cũng đã tạo ra cơ hội lớn cho chuối Việt Nam mở rộng thị phần.

Tuy nhiên, để giấc mơ tỉ đô thành hiện thực, ngành chuối Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự phụ thuộc quá lớn vào thị trường Trung Quốc, nơi chiếm tới 70% tổng lượng chuối xuất khẩu. Việc đa dạng hóa thị trường, mở rộng sang các thị trường tiềm năng khác như Trung Đông, châu Âu... là cần thiết để giảm thiểu rủi ro và phát triển bền vững.

Ngoài ra, việc điều chỉnh mùa vụ để tránh trùng thời điểm thu hoạch chuối nội địa của Trung Quốc cũng là một bài học kinh nghiệm quý báu. Nhờ rút kinh nghiệm từ những năm trước, tình trạng "giải cứu" chuối đã giảm hẳn. Bên cạnh xuất khẩu chuối tươi, các địa phương cũng đã thử nghiệm các sản phẩm chế biến từ chuối như chuối sấy, bột chuối, hay tận dụng phụ phẩm để sản xuất thức ăn chăn nuôi, góp phần gia tăng giá trị cho sản phẩm.

Với sự tham gia của mốt số doanh nghiệp lớn ở Việt Nam, nơi chuối là cây trồng chiến lược, việc phát triển chuối theo quy mô công nghiệp, giảm thiểu rủi ro từ nông dân nhỏ lẻ, đang được đẩy mạnh. Việc ứng dụng công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường sẽ là chìa khóa để chuối Việt Nam không chỉ giữ vững vị thế hiện tại mà còn vươn tới mục tiêu xuất khẩu tỉ đô trong tương lai không xa.