Phát biểu tại Brussels (Bỉ) ngày 4/3, Phó Chủ tịch Ủy ban châu Âu phụ trách chiến lược công nghiệp, ông Stephane Sejourne nhấn mạnh: “Những gì tôi trình bày hôm nay không chỉ là thay đổi về thủ tục, mà là thay đổi về học thuyết”. Thông điệp này cho thấy EU đang định hình lại cách tiếp cận trong việc bảo vệ và tái thiết năng lực sản xuất nội khối.
Các quy định mới có tên chính thức là Đạo luật Thúc đẩy Khử carbon Công nghiệp (IAA). Theo đó, các khoản đầu tư công và vốn nước ngoài vào 27 quốc gia thành viên sẽ được ưu tiên nếu đáp ứng điều kiện tăng cường sản xuất trong nội khối.
Dự thảo đạo luật – ban đầu dự kiến trình vào tháng 12/2025 – dự trù phân bổ tới 500 tỷ euro tiền trợ cấp trong vòng 10 năm tới cho các lĩnh vực chiến lược như xe điện, tấm pin năng lượng mặt trời, pin lưu trữ và công nghệ lượng tử. Đây đều là những ngành then chốt trong quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số của châu Âu.
 |
| Châu Âu siết điều kiện nội địa hóa, tăng rào cản bảo vệ sản xuất nội khối |
Một trong những điểm đáng chú ý là quy định về hàm lượng nội địa: ít nhất 55% linh kiện trong các dự án phải được sản xuất tại EU. Điều kiện này cũng áp dụng đối với các doanh nghiệp muốn tiếp cận nguồn tài trợ công. Các khoản đầu tư quy mô lớn từ tập đoàn nước ngoài có vị thế chi phối sẽ đi kèm yêu cầu cụ thể, bao gồm việc sử dụng lao động tại EU.
Theo giới phân tích, quy định này nhằm củng cố năng lực sản xuất nội địa, giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bên ngoài và tăng tính tự chủ chiến lược trong các ngành công nghệ cao.
Dù văn bản không nêu đích danh quốc gia nào, các biện pháp được cho là nhằm ứng phó với sự thống lĩnh của Trung Quốc trong xuất khẩu công nghệ sạch, đặc biệt là pin, tấm quang điện và thiết bị năng lượng tái tạo. Những người ủng hộ lập luận rằng Hoa Kỳ, Brazil và Ấn Độ đều đã áp dụng các cơ chế tỷ lệ nội địa hóa để bảo vệ sản xuất trong nước, vì vậy EU không thể đứng ngoài xu thế này nếu muốn thu hẹp khoảng cách đầu tư.
Tuy nhiên, sáng kiến “Made in Europe” – nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ Pháp – đã nhiều lần bị trì hoãn do bất đồng trong nội bộ khối. Một số ý kiến cho rằng việc siết điều kiện nội địa hóa có thể đi ngược lại tinh thần ủng hộ tự do thương mại vốn là nền tảng của EU trong nhiều thập kỷ qua.
Tranh cãi cũng nảy sinh xung quanh phạm vi định nghĩa “Made in Europe”. Đức – nền kinh tế lớn nhất EU – cho rằng nên mở rộng khái niệm theo hướng “Made with Europe” (Sản xuất cùng châu Âu), bao gồm cả các đối tác thương mại thân cận, thay vì giới hạn hoàn toàn trong nội khối.
Việc EU thúc đẩy IAA vì vậy không chỉ là bước điều chỉnh chính sách công nghiệp, mà còn là phép thử đối với sự đồng thuận nội khối giữa mục tiêu bảo hộ chiến lược và cam kết duy trì thương mại mở. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ và chuyển đổi xanh ngày càng quyết liệt, những lựa chọn chính sách của EU sẽ có tác động sâu rộng tới cấu trúc thương mại toàn cầu trong thập niên tới.
