Cảnh báo trí tuệ nhân tạo (AI) sắp làm phụ nữ mất việc

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang ngày càng khẳng định vai trò trong nền kinh tế toàn cầu nhưng cùng với đó là việc phụ nữ sẽ đối mặt với thất nghiệp. Theo báo cáo mới đây của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), AI có tác động tiêu cực đến công việc của phụ nữ nhiều hơn nam giới, đặt ra những thách thức lớn cho thị trường lao động trong kỷ nguyên số.

Cảnh báo trí tuệ nhân tạo (AI) sắp làm phụ nữ mất việc

Báo cáo của ILO chỉ ra rằng, khoảng 9,6% công việc do phụ nữ đảm nhận có thể bị thay thế bởi AI, trong khi tỷ lệ này ở nam giới chỉ vào khoảng 3,5%. Nguyên nhân chính là do đa số phụ nữ tập trung làm việc ở các ngành nghề dễ tự động hóa như: hành chính, thư ký, dịch vụ khách hàng,... Cùng với đó là những công việc liên quan đến sáng tạo nội dung, viết kịch bản, ... đang dần bị thay thế bởi AI. Cùng quan điểm này, một nghiên cứu của Goldman Sachs cũng cho thấy 70% số công việc có khả năng bị AI tác động là do phụ nữ đảm nhiệm. Khi các công cụ AI ngày càng đảm đương tốt những công việc có tính hệ thống, quy trình cố định, khả năng phụ nữ bị mất việc ngày càng cao nếu không có sự chuẩn bị hành trang về kiến thức từ trước.

ILO thừa nhận rằng AI có thể giúp cải thiện năng suất và chất lượng công việc, bằng cách tự động hóa những tác vụ đơn điệu, nhàm chán. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là phụ nữ thường không được đào tạo bài bản về các kỹ năng số và công nghệ mới nổi, dẫn đến khó khăn trong việc chuyển đổi nghề nghiệp hoặc thích ứng với các vai trò mới trong môi trường số. Đặc biệt, khoảng cách giới trong ngành công nghệ hiện vẫn còn rất lớn. Việc phụ nữ ít tham gia vào lĩnh vực công nghệ cao khiến họ khó tận dụng được các cơ hội nghề nghiệp mới do AI mang lại, đồng thời gia tăng nguy cơ bị loại khỏi thị trường lao động truyền thống.

ILO ước tính khoảng 5,5% công việc tại các quốc gia có thu nhập cao có khả năng bị tự động hóa bởi AI, trong khi con số này tại các quốc gia thu nhập thấp chỉ là 0,4%. Điều này xuất phát từ việc nền kinh tế ở các nước phát triển có mức độ số hóa và ứng dụng công nghệ cao hơn, đồng nghĩa với việc AI sẽ được triển khai rộng rãi hơn trong các quy trình làm việc. Trong số các ngành nghề, công việc văn thư được xem là dễ bị AI “chiếm chỗ” nhất. Ước tính, khoảng 25% nhiệm vụ trong nhóm ngành này có thể bị tự động hóa, ảnh hưởng trực tiếp đến phụ nữ do họ là lực lượng lao động chủ yếu trong lĩnh vực này.

ILO khuyến nghị các chính phủ, doanh nghiệp và tổ chức lao động cần chủ động xây dựng các chính sách ứng phó với làn sóng công nghệ mới. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là hỗ trợ đào tạo lại và nâng cao kỹ năng số cho phụ nữ, nhằm giúp họ thích nghi tốt hơn với sự thay đổi của thị trường lao động. Ngoài ra, cần tạo điều kiện để phụ nữ tiếp cận các lĩnh vực công nghệ cao, khuyến khích họ tham gia vào các ngành nghề mới nổi như phân tích dữ liệu, thiết kế AI, an ninh mạng... Điều này không chỉ giúp cân bằng giới trong ngành công nghệ mà còn giảm nguy cơ mất việc trong dài hạn.

Tuy trí tuệ nhân tạo không hoàn toàn thay thế con người nhưng nó đang từng bước đảm nhận hoặc hỗ trợ các nhiệm vụ vốn do con người thực hiện. Việc thích ứng nhanh với xu hướng này sẽ là yếu tố sống còn, không chỉ với cá nhân người lao động mà còn với toàn bộ nền kinh tế.