Cuộc trò chuyện Bóng đá nhìn từ văn hóa đọc diễn ra tại Nhà sách Quốc tế InBook Hà Nội (ngày 30/5) thu hút sự quan tâm của nhiều độc giả trẻ, tạo nên góc nhìn đối chiếu thú vị giữa bóng đá châu Âu giàu cảm xúc và tư duy thực dụng đặc trưng của nước Mỹ.
Chương trình còn tập trung thảo luận về mô hình thương mại hóa bóng đá tại Mỹ trước thềm World Cup 2026, mối liên hệ giữa thể thao và văn học, cùng vai trò của văn hóa đọc trong kỷ nguyên số.
Từ những quan sát trong cuốn sách “Nước Mỹ từ A-Z”, các diễn giả phân tích cách người Mỹ từng xem bóng đá là môn thể thao bên lề nhưng đang dần biến nó thành một ngành công nghiệp giải trí tỷ USD trước thềm World Cup 2026. Không chỉ thay đổi cách tổ chức, người Mỹ còn góp phần tái định nghĩa trải nghiệm thưởng thức bóng đá bằng tư duy kinh tế và công nghệ truyền thông.
 |
| Cuộc tọa đàm “Nước Mỹ - Bóng đá - Văn hóa” tại nhà sách Quốc tế InBook thu hút bạn đọc |
Mô hình kinh tế thể thao của Mỹ và ảnh hưởng đến bóng đá toàn cầu
Một trong những nội dung trọng tâm của tọa đàm là phân tích cách nước Mỹ tiếp cận và biến bóng đá thành một ngành công nghiệp giải trí sinh lời, dù đây vốn không phải là môn thể thao thế mạnh truyền thống của quốc gia này.
 |
| Các diễn giả nhận định, văn học cung cấp dữ liệu nền tảng về lịch sử, địa chính trị và căn tính quốc gia để giải mã các phong cách thi đấu khác nhau |
Tác giả Hiệu Minh, người có nhiều năm quan sát và nghiên cứu xã hội Mỹ, nhận định rằng triết lý vận hành của người Mỹ dựa trên tính hiệu quả và tối ưu hóa thời gian. Theo ông, người Mỹ không chỉ tập trung vào diễn biến 90 phút trên sân, mà xây dựng một hệ sinh thái dịch vụ hoàn chỉnh xung quanh trận đấu. Đi xem bóng đá được thiết kế như một chuyến dã ngoại gia đình, kết hợp các chương trình biểu diễn giải trí quy mô vào giờ nghỉ giữa hiệp. Điều này thể hiện tư duy quản lý khoa học, thực dụng và quyết đoán của người Mỹ.
Đồng quan điểm, nhà báo Trương Anh Ngọc phân tích tiến trình thâm nhập của tư duy kinh tế Mỹ vào bóng đá châu Âu. Kể từ World Cup 1994, các nhà đầu tư Mỹ đã nhận ra tiềm năng thương mại hóa của bộ môn này. Họ tiến hành mua lại các câu lạc bộ châu Âu, một mặt duy trì bản sắc địa phương để giữ chân người hâm mộ, mặt khác áp dụng các công thức kinh doanh để biến đội bóng thành thương hiệu toàn cầu.
Nhà báo Trương Anh Ngọc: “Chúng ta đang thấy văn hoá Mỹ chiếm lĩnh giải trí đại chúng thế giới ở mức độ khủng khiếp như thế nào. Tất cả là những cỗ máy xay tiền. Kể từ World Cup 1994, họ đã thấy một lợi ích tương lai khổng lồ từ môn thể thao mà họ không mạnh này. Thế rồi bằng công thức kinh doanh đã ngấm vào máu họ, người Mỹ mua các CLB Châu Âu, một mặt giữ một chút bản sắc địa phương, nhưng mặt khác biến các đội bóng thành thương hiệu toàn cầu. Ta biết rằng mạng xã hội là của người Mỹ, từng lượt view của chúng ta trên những câu chuyện bóng đá mà cỗ máy truyền thông Mỹ kể, sẽ thành tiền chảy vào túi người Mỹ”.
Tác giả Hiệu Minh lý giải: “Nước Mỹ có một triết lý: thời gian là tiền. Thời gian thì phải hiệu quả. Người Mỹ muốn nói rằng trận đấu cần phải hấp dẫn ở cả trong ngoài sân cỏ. Đến sân cỏ là một chuyến đi chơi của gia đình, và giữa giờ thi đấu, phải được xem các show trình diễn hoành tráng. Nhiều khi kết quả không quan trọng. Nhưng ta có thể học được người Mỹ ở cách quản lý khoa học của họ. Đừng quên người Mỹ rất quyết đoán, không làm nửa vời, không bao giờ bỏ cuộc, xen giữa những câu chuyện khác nhau về tinh thần Mỹ thì vẫn có những điều chúng ta có thể học hỏi”.
Sức mạnh truyền thông và các nền tảng mạng xã hội do Mỹ làm chủ đã biến bóng đá từ một bộ môn đề cao tính trình diễn thuần túy thành một công cụ tạo doanh thu tối đa thông qua bản quyền truyền hình, giá vé và các hợp đồng tài trợ. Tại kỳ World Cup 2026 sắp tới, chi phí tác nghiệp và bản quyền tăng cao. Đó là minh chứng rõ nét cho việc người hâm mộ và giới truyền thông đang trở thành đối tượng khai thác thương mại của ban tổ chức.
Thay đổi hành vi thưởng thức trong kỷ nguyên số và vai trò của không gian văn hóa
Bên cạnh khía cạnh kinh tế, tọa đàm cũng dành thời gian thảo luận về giá trị tri thức mà sách vở mang lại trong việc lý giải các hiện tượng bóng đá. Ban tổ chức đã giới thiệu một số đoạn trích từ các tác phẩm của các tác giả lớn như: Tuyển tập báo chí của Pier Paolo Pasolini, “Dios es Redondo” (Thượng Đế hình cầu) của Juan Villoro, “Bóng đá trong nắng và bóng râm” của Eduardo Galeano.
Các diễn giả nhận định, văn học cung cấp dữ liệu nền tảng về lịch sử, địa chính trị và căn tính quốc gia để giải mã các phong cách thi đấu khác nhau. Ví dụ, tác phẩm của Eduardo Galeano giải thích vì sao bóng đá tại Mỹ Latinh mang tính chất của một đức tin tinh thần trước những biến động xã hội. Trong khi đó, các tài liệu xã hội học thể thao lại lý giải sơ đồ chiến thuật trên sân như một tấm gương phản chiếu đặc tính dân tộc: lối chơi thực dụng của người Ý, kỷ luật thép của người Đức.
Bóng đá đã có dấu ấn lớn trong cuộc đời của các nhân vật tầm cỡ như triết gia Albert Camus (người từng là thủ môn của đội tuyển Đại học Algiers thập niên 1930) hay các nhà văn đoạt giải Nobel như Mario Vargas Llosa và Peter Handke. Đối với Camus, những trải nghiệm thực tế trong khung gỗ thời trẻ đã cung cấp cho ông những chất liệu quan trọng về tinh thần đồng đội và số phận con người để phát triển chủ nghĩa hiện sinh sau này.
Tọa đàm cũng đặt ra vấn đề về sự thay đổi trong thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng hiện nay. Trong kỷ nguyên số, các thuật toán mạng xã hội ưu tiên video ngắn đang cắt nhỏ trải nghiệm của người xem. Thay vì theo dõi trọn vẹn một trận đấu kéo dài 90 phút để hiểu về chiến thuật và sự kiên trì của các cầu thủ, người xem có xu hướng chỉ xem các đoạn highlight bàn thắng chớp nhoáng.
 |
| Nhà báo Trương Anh Ngọc giao lưu cùng bạn đọc |
Liên hệ với quá khứ, nhà báo Trương Anh Ngọc chia sẻ về giai đoạn những năm 1980–1990 tại Việt Nam. Khi thông tin còn hạn chế và thiết bị nghe nhìn thiếu thốn, người hâm mộ chủ yếu tiếp cận bóng đá qua đài bán dẫn hoặc các trang báo giấy. Sự thiếu hụt này vô hình trung đòi hỏi người xem phải đọc, tư duy và thảo luận sâu sắc hơn, tạo nên một cộng đồng thưởng thức có phông văn hóa rõ nét.
Kết thúc buổi thảo luận, các diễn giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tổ chức các tọa đàm chuyên đề tại các không gian hiệu sách. Đây được xem là một phương thức thực tế để kết nối tri thức trên trang sách với các vấn đề thực tiễn của đời sống đại chúng. Và là một phương pháp tốt, biến nhà sách thành không gian đối thoại đa chiều, giúp công chúng, đặc biệt là giới trẻ, có thêm bộ lọc thông tin trước các xu hướng giải trí ngắn hạn, cung cấp hệ quy chiếu tri thức, điều được xem là sống còn với các nhà sách truyền thống vẫn đang âm thầm trao đi những giá trị giữa thời kỳ Mạng xã hội lên ngôi.
