Theo con đường uốn lượn qua những triền núi xanh thẳm, Làng Quạch thuộc xã Mậu A, Lào Cai hiện ra bình yên với những nếp nhà sàn Tày cổ kính nép mình bên sườn núi. Tiếng suối róc rách ngày đêm như bản nhạc thiên nhiên dịu dàng chào đón những vị khách phương xa tìm về chốn sơn cước này. Ở nơi ấy, có một "đặc sản" không chỉ khiến du khách nhớ mãi bởi hương vị, mà còn bởi câu chuyện văn hóa được gửi gắm trong từng món ăn – đó là mâm cơm truyền thống của người Tày.
 |
| Các món ăn trên mâm cơm truyền thống của người Tày Làng Quạch |
Có những vùng đất khiến người ta nhớ bởi cảnh sắc. Có những nơi khiến lòng người lưu luyến vì tình người. Nhưng với Làng Quạch, điều níu chân du khách chính là hương vị của những mâm cơm truyền thống mang đậm hồn cốt núi rừng.
Trong không gian nhà sàn thoảng mùi khói bếp, trên chiếc mẹt lớn được lót lá chuối xanh mướt, mâm cơm của người Tày hiện ra đầy đặn và hài hòa như một bức tranh nghệ thuật. Mỗi món ăn không chỉ là thức quà của thiên nhiên mà còn là kết tinh của sự cần cù, khéo léo và tình yêu lao động của đồng bào nơi đây.
 |
| Xôi ngũ sắc - Sản phẩm nếp nương đặc trưng của đồng bào Tây Bắc. |
Điểm nhấn đầu tiên khiến bất cứ ai cũng phải trầm trồ chính là đĩa xôi ngũ sắc rực rỡ như sắc màu mùa xuân Tây Bắc. Những hạt nếp nương dẻo thơm được nhuộm màu hoàn toàn từ lá rừng: màu tím từ lá cẩm, màu vàng óng từ nghệ rừng, màu đỏ từ cây khẩu cắm, màu xanh từ lá gừng và màu trắng tinh khôi nguyên bản của nếp mới. Người Tày quan niệm năm màu của xôi tượng trưng cho ngũ hành, cho sự hòa hợp của đất trời và cầu mong cuộc sống đủ đầy, no ấm. Khi đưa miếng xôi lên miệng, vị dẻo quánh của nếp nương hòa quyện với hương thơm thanh mát của lá rừng khiến thực khách như cảm nhận được cả hơi thở của núi non trong từng đầu lưỡi.
 |
| Cá suối - một trong những món ăn được du khách luôn lựa chọn |
Bên cạnh xôi ngũ sắc là bát canh cá suối nóng hổi – món ăn mang theo vị mát lành của những khe nước đầu nguồn. Cá được người dân đánh bắt từ các con suối trong vùng, thân nhỏ nhưng thịt chắc, ngọt thanh và thơm đặc trưng, nấu cùng rau rừng và gia vị bản địa tạo nên thứ nước canh đậm vị nhưng không hề tanh. Chỉ cần húp một thìa canh nóng giữa tiết trời miền sơn cước đã đủ làm ấm lòng người. Mâm cơm ấy còn có thịt nướng thơm lừng, thịt hun khói đậm đà, rau rừng đồ chấm lạc rang giã nhỏ – tất cả đều được chế biến từ những nguyên liệu gần gũi do chính người dân tự tay trồng cấy, chăn nuôi hay hái lượm bên khe suối, ven rừng. Không cầu kỳ, không xa hoa, nhưng mỗi món ăn đều mang hương vị nguyên bản của tự nhiên – thứ hương vị mà ở phố thị hiện đại khó lòng tìm thấy.
 |
| Mỗi món ăn là một ký ức, một câu chuyện và cũng là niềm tự hào của cả cộng đồng. |
Điều đặc biệt nhất trong văn hóa ẩm thực của người Tày không nằm ở sự sang trọng mà ở tinh thần gắn kết cộng đồng. Mâm cơm luôn được bày biện tròn đầy, quây quần. Người lớn, trẻ nhỏ, khách quý hay người thân đều cùng ngồi bên nhau, cùng nâng chén rượu men lá cay nồng và chia sẻ câu chuyện đời thường. Trong ánh lửa bập bùng, tiếng cười nói rộn ràng hòa cùng tiếng đàn tính vang vọng, thực khách cảm nhận rõ hơn bao giờ hết sự ấm áp của tình người nơi miền sơn cước.
Với đồng bào Tày ở Làng Quạch, nấu ăn không chỉ để thưởng thức mà còn là cách gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống. Những cô gái Tày từ nhỏ đã được mẹ, được bà truyền dạy cách đồ xôi, nhuộm màu lá rừng, ướp thịt hay nêm nếm gia vị. Mỗi món ăn là một ký ức, một câu chuyện và cũng là niềm tự hào của cả cộng đồng.
 |
| Đồng bào Tày Mậu A và câu chuyện văn hóa được gửi gắm trong từng món ăn. |
Ngày nay, khi du lịch cộng đồng ở Mậu A đang từng bước phát triển, mâm cơm truyền thống của người Tày trở thành "đại sứ văn hóa" đầy hấp dẫn đối với du khách gần xa. Nhiều người đến đây không chỉ để ngắm cảnh núi rừng hoang sơ mà còn để được ngồi trong căn nhà sàn mộc mạc, thưởng thức bữa cơm dân dã và cảm nhận nhịp sống bình yên của bản làng. Giữa guồng quay hiện đại, những giá trị truyền thống ấy càng trở nên đáng quý.
Đến Mậu A, về với Làng Quạch, du khách sẽ không chỉ được thưởng thức một bữa ăn ngon. Đó còn là hành trình chạm vào chiều sâu văn hóa của một vùng đất, nơi thiên nhiên và con người hòa quyện trong từng hương vị. Và có lẽ, sau khi rời đi, điều còn đọng lại mãi trong ký ức mỗi người sẽ là mùi thơm của nếp mới, vị ngọt của cá suối, sắc màu rực rỡ của xôi ngũ sắc và sự chân thành mộc mạc của những con người miền sơn cước.
