Bộ Công an đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định quy định về hoạt động của sàn dữ liệu – một cấu phần được kỳ vọng đóng vai trò hạ tầng cốt lõi cho nền kinh tế số trong giai đoạn tới.
Dự thảo gồm 9 chương, 38 điều, tập trung thiết lập cơ chế vận hành đồng bộ nhằm bảo đảm an ninh, an toàn dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư, đồng thời tăng cường khả năng giám sát, kiểm toán và truy vết các giao dịch.
 |
Theo đề xuất, hệ thống sẽ bao gồm hai loại hình: sàn dữ liệu quốc gia và các sàn dữ liệu khác.
Trong đó, sàn dữ liệu quốc gia do Trung tâm dữ liệu quốc gia trực thuộc Bộ Công an xây dựng, quản lý và vận hành, đóng vai trò trung tâm kết nối và điều phối toàn bộ hệ sinh thái.
Sàn này cung cấp dữ liệu, sản phẩm và dịch vụ dữ liệu được tổng hợp từ các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành cũng như dữ liệu do các tổ chức, cá nhân cung cấp.
Các sàn dữ liệu khác có thể do các đơn vị sự nghiệp công lập hoặc tổ chức ngoài nhà nước vận hành, nhưng phải bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu với sàn quốc gia và đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thông tin tối thiểu từ cấp độ 3 trở lên.
Đáng chú ý, sàn dữ liệu quốc gia đồng thời giữ vai trò giám sát, kiểm tra và đánh giá hoạt động của các sàn còn lại.
Dự thảo xác định rõ dữ liệu do cơ quan nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội quản lý là tài sản công.
Việc khai thác các nguồn dữ liệu này sẽ được thực hiện theo cơ chế thu phí, trong khi các sản phẩm, dịch vụ gia tăng phát triển từ dữ liệu sẽ áp dụng cơ chế định giá theo quy định pháp luật.
Cách tiếp cận này được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho việc thương mại hóa dữ liệu, đồng thời vẫn bảo đảm quyền kiểm soát của Nhà nước đối với tài sản số.
Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là quy định về môi trường thử nghiệm dữ liệu.
Theo đó, bên mua được phép truy cập, xử lý và phân tích dữ liệu trong một không gian kỹ thuật số biệt lập, bảo mật cao nhằm đánh giá chất lượng và khả năng tích hợp trước khi thực hiện giao dịch chính thức.
Toàn bộ quá trình thử nghiệm diễn ra trong hạ tầng của sàn dữ liệu, không cho phép sao chép, tải về hay trích xuất dữ liệu gốc. Cơ chế này vừa hỗ trợ doanh nghiệp phát triển sản phẩm, đặc biệt trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, vừa hạn chế rủi ro rò rỉ dữ liệu.
Dự thảo cũng đưa ra quy trình giao dịch đầy đủ trên sàn dữ liệu, bao gồm: đăng ký tài khoản, niêm yết sản phẩm, xác lập giao dịch, ký hợp đồng điện tử, thanh toán, bàn giao dữ liệu và xác nhận quyền tài sản.
Mọi giao dịch đều phải thực hiện thông qua tài khoản đã đăng ký và sản phẩm dữ liệu chỉ được phép niêm yết sau khi trải qua bước kiểm tra, đánh giá bắt buộc.
Đồng thời, các chủ thể tham gia – từ tổ chức vận hành sàn, bên bán đến bên mua – đều được quy định rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý trong việc bảo đảm an toàn, bảo mật và tính hợp pháp của dữ liệu.
Việc xây dựng khung pháp lý cho sàn dữ liệu được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm thể chế hóa thị trường dữ liệu – một lĩnh vực còn khá mới tại Việt Nam.
Nếu được hoàn thiện và triển khai hiệu quả, mô hình này không chỉ giúp khai thác tốt hơn nguồn tài nguyên dữ liệu, mà còn tạo động lực cho đổi mới sáng tạo, phát triển các mô hình kinh doanh mới và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong kỷ nguyên số.
