Bảo hiểm tín dụng thương mại: Điều gì khiến doanh nghiệp còn e dè?

Theo Fiin Group, ước tính quy mô thị trường bảo hiểm tín dụng thương mại tại Việt Nam khoảng 30-35 triệu USD/năm.

Thách thức đánh giá rủi ro trong biến động toàn cầu

Năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam vượt mốc 930 tỷ USD và tiếp tục là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Tỷ lệ thương mại quốc tế so với GDP nhiều năm qua luôn nằm trong khoảng 165-180% và thuộc hàng cao nhất trên thế giới.

Tuy nhiên, những rủi ro trong giao thương xuyên biên giới là điều không hiếm khi không ít doanh nghiệp xuất khẩu bị các đối tượng lừa đảo quốc tế lợi dụng lòng tin chiếm đoạt tài sản với giá trị lớn. Hay người mua hàng có thể phá sản, mất khả năng thanh toán, thậm chí cố tình không thanh toán là vấn đề không hiếm gặp trong hoạt động thương mại.

Hoạt động giao thương xuyên biên giới ngày càng rủi ro khi biến động địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng. Điều này không chỉ tác động đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, mà còn đặt ra những yêu cầu mới đối với quản trị rủi ro của các ngân hàng trong việc đánh giá rủi ro tín dụng, rủi ro thanh toán, năng lực tài chính của các đối tác trong chuỗi cung ứng, đặc biệt là các SME khi đây vẫn là thách thức lớn.

Tại tọa đàm "Quản trị rủi ro và tăng cường khả năng tiếp cận tài chính: Bảo hiểm tín dụng thương mại hỗ trợ tăng trưởng doanh nghiệp" do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA), Tổ chức tài chính quốc tế (IFC) và các đối tác FiinGroup, APFF đồng tổ chức ngày 15/6/2026, bà Võ Thị Phương Anh, Giám đốc quốc gia Coface Việt Nam, nhấn mạnh các bất định trên đang trở thành trạng thái mặc định. Rủi ro với doanh nghiệp không còn đơn lẻ mà có thể xảy ra đồng bộ, không còn gây ngạc nhiên lớn mà đang dần biến thành bình thường hoá, buộc doanh nghiệp phải thích nghi dần.

Trong bối cảnh đó, ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VNBA, cho rằng bảo hiểm tín dụng thương mại được đánh giá là một công cụ hữu hiệu giúp giảm thiểu rủi ro thanh toán trong các giao dịch thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp quản lý công nợ hiệu quả hơn. Chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc kết hợp dữ liệu doanh nghiệp, các nền tảng tài trợ chuỗi cung ứng và các giải pháp bảo hiểm tín dụng thương mại đang mở ra những cơ hội mới trong việc xây dựng những mô hình tài trợ hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn.

Ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VNBA, cho rằng bảo hiểm tín dụng thương mại được đánh giá là một công cụ hữu hiệu giúp giảm thiểu rủi ro thanh toán trong các giao dịch thương mại. Ảnh: BA.

"Nếu như cả 3 bên thông qua sản phẩm này cùng hoạt động một cách chặt chẽ, có hiệu quả, ngân hàng chắc chắn cũng mạnh dạn mở hầu bao hơn, sẵn sàng mở rộng tín dụng hơn hay là sẵn sàng cho vay một cách tích cực hơn khi có bảo hiểm tín dụng thương mại đi cùng", ông Tú khẳng định.

Quản lý rủi ro tốt hơn với các khoản phải thu, nhưng vấn đề vẫn là phí

Bảo hiểm tín dụng thương mại - một hình thức chuyển giao rủi ro thanh toán từ doanh nghiệp sang các công ty bảo hiểm, đang được nhiều doanh nghiệp Việt Nam quan tâm. Theo Fiin Group, ước tính quy mô thị trường bảo hiểm tín dụng thương mại tại Việt Nam khoảng 30-35 triệu USD/năm và sẽ còn tăng trưởng trong các năm tiếp theo trong bối cảnh hội nhập sâu rộng hiện nay.

Ông Jinchang Lai, Chuyên gia trưởng, Bộ phận tư vấn các định chế tài chính, Châu Á và Thái Bình Dương của IFC, cho biết bảo hiểm tín dụng thương mại không trực tiếp tài trợ vốn nhưng mang lại nhiều dịch vụ giá trị cho doanh nghiệp như: đánh giá và giám sát rủi ro trong giao dịch, hỗ trợ thu hồi nợ, tạo điều kiện thuận lợi cho tiếp cận vốn vay, thông tin thị trường, dữ liệu, phân tích và nhiều dịch vụ liên quan khác.

Ông Jinchang Lai, Chuyên gia trưởng, Bộ phận tư vấn các định chế tài chính, châu Á và Thái Bình Dương của IFC, cho biết Năm 2025, tổng quy mô tín dụng thương mại toàn cầu đạt khoảng 3.500 tỷ Euro giá trị rủi ro được bảo hiểm. Ảnh: BA.

Đại diện IFC cho biết bảo hiểm tín dụng (và bảo hiểm bảo lãnh) có thể được sử dụng để hỗ trợ trong các giao dịch vay vốn với phạm vi rất rộng. Riêng với bảo hiểm tín dụng thương mại, có thể được sử dụng cho bất kỳ 11 sản phẩm SCF đã được 5 hiệp hội ngành chính thức hóa.

"Năm 2025, tổng quy mô tín dụng thương mại toàn cầu đạt khoảng 3.500 tỷ Euro giá trị rủi ro được bảo hiểm. Đây không chỉ là công cụ hỗ trợ quản trị doanh nghiệp, tăng cường cơ hội tiếp cận tài chính doanh nghiệp, còn là công cụ chính sách để thúc đẩy thương mại và thúc đẩy chuỗi cung ứng tài chính, thúc đẩy phát triển SME...”, ông Jinchang Lai nhấn mạnh.

Bà Võ Thị Phương Anh, Giám đốc quốc gia Coface Việt Nam, cho rằng mức phí sẽ phụ thuộc vào mức đánh giá theo từng dự án. Ảnh: BA.

Chia sẻ từ kinh nghiệm thực tế của Coface khi làm việc với các tập đoàn tại Đông Nam Á và một số tổ chức hàng đầu tại Việt Nam, bà Võ Thị Phương Anh, Giám đốc quốc gia Coface Việt Nam, cho biết bảo hiểm tín dụng không còn đơn thuần là một sản phẩm bảo hiểm truyền thống - tức là mua đơn bảo hiểm, trả phí và chờ bồi thường khi có tổn thất. Thay vào đó, nó trở thành một công cụ để doanh nghiệp vận hành đúng nghĩa một hệ thống quản lý rủi ro; cụ thể hơn là quản lý rủi ro tín dụng và rủi ro đối với các khoản phải thu.

Theo đại diện Coface Việt Nam, nhiều doanh nghiệp còn xem bảo hiểm tín dụng thương mại là gánh nặng chi phí hay đơn thuần là một phần của bộ phận kiểm soát và có không ít băn khoăn về mức giá. Tuy nhiên, mức phí sẽ phụ thuộc vào mức đánh giá theo từng dự án bao gồm quy mô doanh số, phân loại lĩnh vực sản phẩm, thông tin, chất lượng doanh nghiệp, tình hình tài chính, nợ xấu, lịch sử thanh toán... nên sẽ không giống nhau.