Bài 1: Vì sao châu Phi bắt đầu lọt tầm ngắm doanh nghiệp Việt?

Châu Phi đang dần bước ra khỏi hình ảnh một thị trường xa lạ chỉ gắn với xung đột, nghèo đói hay bất ổn. Với giới đầu tư toàn cầu, đây ngày càng là khu vực đáng chú ý vì hội tụ cùng lúc ba yếu tố: dân số lớn, nhu cầu phát triển mạnh và nguồn tài nguyên có vai trò chiến lược trong chuỗi cung ứng mới. Chính sự thay đổi đó đang khiến nhiều doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu nhìn châu Phi bằng "con mắt khác".

Một góc đô thị Kinshasa bên sông Congo. Quy mô dân số lớn và tốc độ đô thị hóa nhanh đang mở ra dư địa tăng trưởng đáng kể cho nhiều lĩnh vực tại châu Phi (Ảnh: Wikimedia Commons).

Trước hết là câu chuyện dân số. Theo Ủy ban Kinh tế Liên hợp quốc về châu Phi, dân số châu lục này đã vượt 1,5 tỷ người trong năm 2024 và có thể chạm 2,5 tỷ người vào năm 2050. Tỷ trọng dân số châu Phi trong dân số thế giới cũng được dự báo tăng từ 10% năm 1960 lên 28% vào năm 2050. Với doanh nghiệp, đây không chỉ là con số nhân khẩu học. Đó là quy mô của một thị trường tiêu dùng đang mở ra, là lực lượng lao động trẻ, là nhu cầu khổng lồ về thực phẩm, hạ tầng, viễn thông, giao thông, năng lượng và nhà ở.

Yếu tố thứ hai là tốc độ đô thị hóa và nhu cầu hạ tầng. Ở nhiều quốc gia châu Phi, quá trình đô thị hóa đang diễn ra nhanh hơn khả năng đáp ứng của hạ tầng hiện hữu. Điều này tạo ra dư địa lớn cho các doanh nghiệp có kinh nghiệm triển khai viễn thông, bất động sản, logistics, giao thông công cộng và dịch vụ đô thị. Đây cũng là lý do những mô hình đầu tư mang tính hệ sinh thái có cơ hội hơn cách tiếp cận đơn lẻ, bán từng sản phẩm một.

Một động lực khác khiến châu Phi nổi lên là tài nguyên chiến lược. Theo UNCTAD, quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu đang làm tăng vai trò của các khoáng sản như cobalt, nickel, graphite, copper hay rare earths. Nhiều loại trong số đó tập trung mạnh tại châu Phi, nhất là ở các quốc gia như Cộng hòa Dân chủ Congo. Điều này khiến châu lục này không chỉ là nơi bán nguyên liệu thô, mà còn trở thành mắt xích quan trọng trong cuộc đua công nghiệp mới, từ xe điện đến pin, năng lượng tái tạo và sản xuất công nghệ cao.

Hạ tầng viễn thông và giao thông tại nhiều khu vực châu Phi vẫn đang trong giai đoạn phát triển, tạo dư địa lớn cho các nhà đầu tư nước ngoài (Ảnh: Wikimedia Commons).

Thực tế, dấu chân doanh nghiệp Việt ở châu Phi không còn là chuyện hoàn toàn mới. Viettel là ví dụ rõ nhất cho một hành trình đi sớm và đi thật. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, đến hết năm 2025, Viettel đứng đầu tại 7/10 thị trường đầu tư nước ngoài, tỷ lệ hoàn vốn đạt 91% và thị trường Burundi đã hoàn vốn trong năm 2025. Đây là chi tiết rất quan trọng vì nó cho thấy châu Phi không chỉ là nơi “thử vận may”, mà đã có doanh nghiệp Việt biến hiện diện ở đây thành kết quả kinh doanh thực chất.

Ở chiều ngược lại, làn sóng quan tâm mới không dừng ở viễn thông. Cuối tháng 10/2025, Vingroup công bố ký biên bản ghi nhớ với chính quyền Kinshasa để nghiên cứu phát triển một đại đô thị hơn 6.300 ha tại Cộng hòa Dân chủ Congo, đồng thời nghiên cứu hệ thống giao thông xanh, xe buýt điện và hạ tầng sạc. Thương vụ này gợi một chi tiết đáng chú ý: doanh nghiệp Việt khi sang châu Phi không chỉ tìm đầu ra hàng hóa, mà bắt đầu mang sang cả mô hình phát triển đô thị và dịch vụ quy mô lớn.

Ngoài ra, Hiệp định Khu vực Thương mại tự do châu Phi cũng là một lý do khiến khu vực này đáng để nhìn lại. UNCTAD đánh giá AfCFTA mở ra tiềm năng của một không gian kinh tế hàng nghìn tỷ USD, qua đó giúp tăng liên kết nội khối, giảm phụ thuộc vào các cú sốc bên ngoài và tạo nền cho dòng đầu tư dài hạn. Với doanh nghiệp Việt đang chịu áp lực đa dạng hóa thị trường trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động, đây là tín hiệu không thể bỏ qua.

Dĩ nhiên, châu Phi chưa bao giờ là con đường dễ đi. Nhưng chính việc một số doanh nghiệp Việt đã đi trước, một số tập đoàn khác bắt đầu nghiên cứu đầu tư, cho thấy khu vực này đang dần được nhìn như một thị trường chiến lược hơn là một địa bàn bên lề. Sự thay đổi ấy không đến từ cảm hứng, mà đến từ những con số dân số, tài nguyên, hạ tầng và dư địa tăng trưởng còn rất rộng.

Châu Phi đang mở ra một không gian tăng trưởng mới, nhưng không phải mọi doanh nghiệp đều có thể bước vào và đi xa.

Tiếp theo Bài 2: “Châu Phi không còn là sân chơi xa lạ, nhưng không dành cho mọi doanh nghiệp Việt”.