Bưởi Việt Nam vừa vào Úc đã phải dừng lại

Cánh cửa Australia vừa mở cho trái bưởi Việt Nam từ tháng 4/2026 thì đến giữa tháng 9 đã tạm khép lại. Quyết định của phía Australia không chỉ liên quan đến một vài lô hàng mà tác động tới toàn bộ hoạt động nhập khẩu bưởi tươi nguyên quả từ Việt Nam.

Ngày 13/4, tại Vĩnh Long, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, UBND tỉnh Vĩnh Long, phối hợp doanh nghiệp tổ chức lễ công bố xuất khẩu lô bưởi da xanh đầu tiên Vĩnh Long sang Úc (Ảnh: https://tuoitre.vn).

Theo thông báo chính thức của Bộ Nông nghiệp, Thủy sản và Lâm nghiệp Australia (DAFF), việc đình chỉ có hiệu lực từ 0 giờ 1 phút ngày 15/9/2026, trong thời gian ban đầu 6 tháng. Lý do là Australia kết luận các rủi ro an toàn sinh học trên tuyến nhập khẩu bưởi Việt Nam chưa được quản lý hiệu quả để đáp ứng mức bảo vệ an toàn sinh học phù hợp của nước này.

Cánh cửa vừa mở đã phải đóng

Đây là diễn biến đáng chú ý bởi bưởi Việt Nam mới chính thức được Australia thiết lập điều kiện nhập khẩu từ tháng 4 năm nay.

Ngày 10/4, DAFF công bố các điều kiện nhập khẩu bưởi tươi Việt Nam trên hệ thống BICON. Theo đó, bưởi phải được sản xuất theo hệ thống quản lý tại các vùng trồng và cơ sở đóng gói được phê duyệt, xử lý chiếu xạ trước khi xuất khẩu và được cơ quan kiểm dịch thực vật của Việt Nam kiểm tra, chứng nhận.

Trước đó, quá trình đánh giá nguy cơ dịch hại của Australia đã xác định 19 đối tượng sinh vật gây hại liên quan đến bưởi Việt Nam cần có biện pháp quản lý để đưa rủi ro xuống mức chấp nhận được.

Việc được mở cửa vì vậy không phải là một giấy phép xuất khẩu đơn thuần. Đó là một hệ thống điều kiện mà vùng trồng, nông dân, cơ sở đóng gói, doanh nghiệp xuất khẩu và cơ quan quản lý phải cùng duy trì.

Điều gì khiến Australia dừng nhập khẩu?

Tại họp báo thường kỳ Bộ Nông nghiệp và Môi trường ngày 16/9, ông Nghiêm Quang Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho biết trong tháng 8, chuyên gia DAFF đã sang Việt Nam kiểm tra một số vùng trồng và cơ sở đóng gói tại TP. Hồ Chí Minh, Vĩnh Long và Cần Thơ.

Theo thông báo của Úc, kể từ khi trái bưởi Việt Nam được xuất khẩu sang Úc (từ tháng 4-2026), có 70% lô hàng có triệu chứng liên quan đến sinh vật gây hại dù không thuộc nhóm đối tượng kiểm dịch mà phía Úc quan tâm, song điều này cũng gây quan ngại vấn đề an ninh sinh học (Ảnh minh họa).

Kết quả kiểm tra cho thấy bên cạnh những nội dung đã đáp ứng, phía Australia phát hiện một số vấn đề cần khắc phục.

Trước hết là tại một số vùng trồng, việc kiểm soát sinh vật gây hại chưa bảo đảm đầy đủ theo yêu cầu đối với bưởi tươi xuất khẩu sang Australia.

Tiếp đó, nhật ký sản xuất và việc theo dõi sinh vật gây hại chưa được ghi chép đầy đủ. Quy trình quản lý, giám sát cũng chưa thống nhất, trong đó có phương pháp đặt bẫy, mật độ và thời gian theo dõi.

Ở khâu đóng gói, hồ sơ ghi chép và lưu trữ chưa đầy đủ. Công tác kiểm tra, đánh giá và duy trì điều kiện của mã số vùng trồng cũng chưa đáp ứng yêu cầu quản lý theo hệ thống của Australia.

Những vấn đề này quan trọng ở chỗ Australia không chỉ kiểm tra quả bưởi cuối cùng, mà kiểm tra cả hệ thống tạo ra quả bưởi đó.

70% lô hàng có triệu chứng gây quan ngại

Theo thông tin được ông Tuấn dẫn từ phía Australia, kể từ khi bưởi Việt Nam bắt đầu xuất khẩu sang thị trường này vào tháng 4/2026, có 70% lô hàng xuất hiện triệu chứng liên quan đến sinh vật gây hại.

Các sinh vật này không thuộc nhóm đối tượng kiểm dịch mà Australia quan tâm, nhưng sự xuất hiện của chúng vẫn khiến phía bạn quan ngại về an ninh sinh học.

Đây là điểm cần phân biệt rõ.

Quyết định đình chỉ không đồng nghĩa Australia kết luận toàn bộ bưởi Việt Nam mang các đối tượng dịch hại nằm trong danh sách kiểm dịch. DAFF nêu vấn đề rộng hơn: thông qua hoạt động kiểm tra và giám sát, cơ quan này cho rằng các rủi ro an toàn sinh học của tuyến nhập khẩu chưa được kiểm soát hiệu quả theo mức bảo vệ mà Australia đặt ra.

Phía Australia cũng cho biết những lô hàng đã được chứng nhận trước thời điểm đình chỉ vẫn được xử lý khi đến nơi theo các yêu cầu an toàn sinh học, bao gồm kiểm tra và biện pháp xử lý cần thiết. Các lô được chứng nhận từ ngày 15/9 sẽ không được phép nhập khẩu trong thời gian đình chỉ.

Không phải đóng cửa toàn bộ thị trường bưởi

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết việc tạm dừng nhập khẩu bưởi là yêu cầu riêng của thị trường Australia và không ảnh hưởng đến việc xuất khẩu bưởi Việt Nam sang các thị trường khác.

Đại diện Lotte Mart đánh giá cao tiềm năng của trái bưởi Việt Nam nhờ hương vị ngọt thanh, hàm lượng vitamin C cao và phù hợp với khẩu vị người tiêu dùng Hàn Quốc.

Bộ sẽ phối hợp, hướng dẫn các địa phương khắc phục các yêu cầu mà phía Australia đưa ra, đồng thời đàm phán để Australia có thể mở cửa trở lại sớm hơn thời hạn 6 tháng.

Ngay sau khi nhận được thông báo, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã yêu cầu các địa phương rà soát toàn bộ vùng trồng và cơ sở đóng gói đã được cấp mã số.

Việc rà soát không chỉ dừng ở giấy tờ. Các vùng trồng phải được kiểm tra, đánh giá; chủ mã số và cơ sở đóng gói phải thực hiện biện pháp khắc phục; sau đó tiếp tục được kiểm tra trước khi duy trì hoạt động.

Cùng với đó là yêu cầu tập huấn lại kỹ thuật, thống nhất phương pháp đặt bẫy, mật độ và thời gian giám sát, đồng thời ghi chép, lưu trữ đầy đủ hồ sơ phục vụ hậu kiểm.

Bài học nằm ở thời điểm sau khi được cấp mã số

Điều đáng suy nghĩ nhất từ câu chuyện bưởi Việt Nam tại Australia không nằm ở việc một thị trường khó tính tạm dừng nhập khẩu.

Nó nằm ở khoảng thời gian sau khi cánh cửa thị trường đã được mở.

Để được vào Australia, bưởi Việt Nam đã phải trải qua quy trình đánh giá nguy cơ kéo dài nhiều năm. DAFF hoàn tất báo cáo đánh giá cuối cùng vào tháng 4/2025, xác định việc nhập khẩu bưởi thương mại từ Việt Nam có thể được phép với các biện pháp quản lý an toàn sinh học phù hợp. Đến tháng 4/2026, các điều kiện nhập khẩu chính thức được công bố.

Nhưng mở cửa thị trường mới chỉ là bước đầu.

Khi hàng hóa bắt đầu đi đều, hệ thống quản lý sẽ được đặt dưới sự kiểm chứng của những lô hàng thực tế. Khi ấy, một mã số vùng trồng không còn là “tấm vé” để xuất khẩu. Nó trở thành cam kết phải được duy trì qua từng mùa vụ, từng hộ dân, từng nhật ký sản xuất, từng chiếc bẫy theo dõi sinh vật gây hại và từng bộ hồ sơ của cơ sở đóng gói.

Australia hiện dành 6 tháng để rà soát toàn bộ đường nhập khẩu bưởi Việt Nam và làm việc với phía Việt Nam về các biện pháp khắc phục.

Với ngành bưởi, đây là một khoảng dừng không mong muốn. Nhưng cách xử lý trong 6 tháng tới sẽ quyết định nhiều hơn chuyện một lô hàng có được thông quan hay không.

Đó là khả năng chứng minh rằng một hệ thống kiểm soát đã được thiết lập có thể vận hành nhất quán ngoài thực địa.