Chè Thái Nguyên đứng trước bài toán lớn khi mở cửa thị trường Nga

Các cơ quan quản lý cùng cộng đồng doanh nghiệp tại Thái Nguyên đang tìm cách đưa những sản phẩm có thế mạnh của địa phương, đặc biệt là chè, tiếp cận sâu hơn thị trường Liên bang Nga. Cơ hội được mở từ hoạt động xúc tiến thương mại, nhưng để chuyển thành đơn hàng, hợp đồng và thị trường lâu dài, doanh nghiệp phải chứng minh được năng lực cung ứng và chất lượng sản phẩm.

Đây cũng là vấn đề nổi lên từ thực tế xuất khẩu chè của tỉnh: quy mô vùng chè lớn nhưng sản lượng xuất khẩu chưa tương xứng với tiềm năng; trong khi các thị trường quốc tế ngày càng yêu cầu chặt hơn về an toàn thực phẩm, dư lượng, quy trình sản xuất và truy xuất nguồn gốc.

Từ cuộc gặp ở Moscow đến câu chuyện đơn hàng

Ngày 16/9, tại Moscow, Đoàn công tác tỉnh Thái Nguyên do Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh - ông Nguyễn Đăng Bình làm Trưởng đoàn tham dự Hội nghị Giao thương hợp tác kinh doanh Việt Nam – Liên bang Nga.

Thứ 2 từ trái qua: Ông Nguyễn Đăng Bình - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thái Nguyên tại Hội nghị Giao thương hợp tác kinh doanh Việt Nam – Liên bang Nga, diễn ra ngày 16-9, tại Moscow, Liên bang Nga - (Ảnh: https://baothainguyen.vn).

Hội nghị có sự tham dự của Đại sứ Việt Nam tại Liên bang Nga Đặng Minh Khôi, đại diện Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương cùng các cơ quan xúc tiến thương mại, doanh nghiệp Việt Nam và Nga. Theo Bộ Công Thương, sự kiện có hơn 100 đại biểu, tập trung vào các lĩnh vực như nông sản, thực phẩm, đồ uống, hàng tiêu dùng, dệt may, chế biến chế tạo và logistics.

Tại đây, các bên trao đổi về nhu cầu thị trường Nga, xu hướng tiêu dùng, khả năng cung ứng và cơ hội tìm kiếm đối tác. Phiên kết nối doanh nghiệp được tổ chức ngay sau các nội dung trao đổi chính thức, tạo điều kiện để doanh nghiệp hai nước làm việc trực tiếp về nhu cầu nhập khẩu, khả năng cung ứng và hợp tác kinh doanh.

Với Thái Nguyên, câu chuyện không chỉ dừng ở việc tìm thị trường cho sản phẩm hiện có.

Phát biểu tại Hội nghị, ông Nguyễn Đăng Bình giới thiệu lợi thế của tỉnh về công nghiệp, thương mại, đào tạo nguồn nhân lực và đổi mới sáng tạo; đồng thời nhấn mạnh các nhóm lĩnh vực ưu tiên hợp tác với đối tác Nga, gồm công nghệ cao, chế biến – chế tạo, cơ khí, luyện kim, vật liệu và nông nghiệp công nghệ cao.

Tỉnh cũng định hướng mở rộng hợp tác trong năng lượng sạch, năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng hiệu quả, công nghệ môi trường, khoa học – công nghệ, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và công nghiệp vật liệu, đồng thời tăng cường hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao với các cơ sở giáo dục của Nga.

Riêng với thương mại hàng hóa, Thái Nguyên đặt mục tiêu tăng kết nối với hệ thống phân phối tại Nga, từng bước đưa những sản phẩm có thế mạnh, nhất là chè, vào sâu hơn thị trường này.

Động thái này diễn ra trong chuỗi hoạt động xúc tiến thương mại của tỉnh tại Nga. Trước đó, ngày 15/9, đoàn công tác Thái Nguyên đã làm việc tại Foodcity, một trung tâm bán buôn, bán lẻ và phân phối nông sản, thực phẩm tại Nga; đồng thời tham dự khai trương Gian hàng Việt Nam tại Hội chợ Quốc tế về thực phẩm và đồ uống Worldfood Moscow 2026.

Như vậy, bài toán của chè Thái Nguyên đang được đặt từ cả hai phía: tìm đầu ra mới và nâng năng lực đáp ứng của doanh nghiệp.

Không thiếu chè, thiếu khả năng đáp ứng đồng đều

Thái Nguyên hiện có khoảng 22.200ha chè, trong đó hơn 21.000ha cho sản phẩm, đang trong giai đoạn kinh doanh, thu hoạch ổn định. Từ đầu năm đến tháng 8/2026, sản lượng chè búp tươi của tỉnh ước đạt gần 195.000 tấn.

Chè Thái Nguyên đã có mặt tại nhiều thị trường như Hoa Kỳ, Đức, Pháp, Cộng hòa Séc, Đài Loan (Trung Quốc), Nhật Bản, Hàn Quốc, Ba Lan và Pakistan. Tuy nhiên, sản lượng xuất khẩu có chiều hướng giảm và chưa tương xứng với quy mô sản xuất.

Điểm nghẽn nằm ở khả năng tổ chức sản xuất và đáp ứng yêu cầu của từng thị trường.

Câu chuyện của Hợp tác xã Chè an toàn Khe Cốc, xóm Phú Minh, xã Vô Tranh, cho thấy rõ yêu cầu này. Năm 2019, ba sản phẩm trà của Hợp tác xã được xuất khẩu sang thị trường châu Âu. Đến năm 2022, gần 20 tấn chè thành phẩm tiếp tục được đưa tới thị trường này.

Gần đây, Hợp tác xã làm việc với các đối tác Đài Loan (Trung Quốc), lấy mẫu kiểm định và chuẩn bị cho việc ký biên bản ghi nhớ hợp tác vào cuối tháng 10/2026. Nếu chương trình được triển khai, dự kiến khoảng 5 tấn chè thành phẩm sẽ được xuất sang thị trường Đài Loan (Trung Quốc) mỗi ngày.

Để đáp ứng yêu cầu, Hợp tác xã đã gia hạn chứng nhận hữu cơ trên diện tích 20ha chè và mở rộng vùng nguyên liệu lên hơn 100ha.

Ông Tô Văn Khiêm - Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã Chè an toàn Khe Cốc, cho biết: “Để sản phẩm chè có thể xuất khẩu, doanh nghiệp phải đáp ứng nhiều yêu cầu chặt chẽ, từ điều kiện nhà xưởng, quy trình sản xuất, chất lượng sản phẩm đến các chứng nhận liên quan. Mỗi thị trường lại có những quy định riêng, đòi hỏi đơn vị xuất khẩu phải tìm hiểu kỹ và chủ động điều chỉnh quy trình sản xuất cho phù hợp”.

Đó không phải câu chuyện riêng của Khe Cốc.

Một lô chè muốn đi vào thị trường có tiêu chuẩn cao phải được kiểm soát từ vùng nguyên liệu, cách canh tác, thu hái, chế biến, đóng gói đến truy xuất nguồn gốc. Chứng nhận không phải thủ tục làm một lần để có giấy xuất khẩu, mà là yêu cầu phải duy trì trong cả chuỗi sản xuất.

Muốn bán giá cao phải thay đổi cách làm

Ông Vũ Văn Phán - Chủ tịch Hội Chè tỉnh Thái Nguyên, cho rằng dư địa xuất khẩu chè của tỉnh còn lớn. Nhưng để khai thác được dư địa đó, ngành chè phải khắc phục những hạn chế trong tổ chức sản xuất và khả năng tiếp cận quy định của các thị trường quốc tế.

Theo ông Phán, mục tiêu không chỉ là mở rộng thị trường, giảm xuất khẩu thô, tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến và từng bước tiệm cận giá chè thế giới, mà còn phải khẳng định thương hiệu và vị thế chè Thái Nguyên trên thị trường quốc tế.

Đây là sự chuyển hướng từ tư duy bán được sản phẩm sang bán được sản phẩm với giá trị cao hơn.

Một trong những hạn chế hiện nay là một số đơn vị sản xuất chưa nắm đầy đủ quy định của nước nhập khẩu. Khi các thị trường ngày càng siết tiêu chuẩn về dư lượng, an toàn thực phẩm, quy trình sản xuất và truy xuất nguồn gốc, việc thiếu thông tin có thể khiến doanh nghiệp phải điều chỉnh ngay trong quá trình chuẩn bị đơn hàng, làm tăng chi phí và rủi ro.

Đoàn công tác của Đài Loan (Trung Quốc) làm việc với lãnh đạo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh) và đại diện Hợp tác xã Chè an toàn Khe Cốc về xuất khẩu chè sang Đài Loan - (Ảnh: https://baothainguyen.vn).

Trao đổi tại Phiên chất vấn Kỳ họp thứ Năm, HĐND tỉnh khóa XV giữa tháng 7, ông Đặng Văn Huy - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết Chính phủ đã phê duyệt điều chỉnh chỉ tiêu đất quốc gia, trong đó các chỉ tiêu chuyển đổi đất mà tỉnh đề xuất cơ bản được thông qua, đáng chú ý là việc đưa diện tích đất rừng tại các vùng trọng điểm chè ra khỏi quy hoạch.

Theo đó, tỉnh có thêm dư địa để phát triển diện tích chè. Nhưng mở rộng vùng trồng chỉ là một phần của bài toán.

Điều quyết định vẫn là xây dựng được vùng nguyên liệu đủ chuẩn, tăng liên kết giữa người trồng chè, hợp tác xã và doanh nghiệp, đầu tư chế biến sâu, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng đúng yêu cầu của từng thị trường.

Nếu các khâu này không đi cùng nhau, diện tích lớn và sản lượng cao chưa chắc tạo ra giá trị xuất khẩu tương ứng.

Nga mở cửa thị trường, doanh nghiệp phải chuẩn bị từ vùng chè

Việc Thái Nguyên tìm kiếm đối tác Nga vì thế có ý nghĩa rộng hơn một hoạt động xúc tiến thương mại đơn lẻ.

Đối với doanh nghiệp chè, một thị trường mới chỉ thực sự có giá trị khi có thể hình thành chuỗi quan hệ lâu dài với nhà nhập khẩu, nhà phân phối và người tiêu dùng. Muốn vậy, doanh nghiệp phải biết thị trường cần gì trước khi sản xuất, thay vì chờ có đơn hàng rồi mới điều chỉnh.

Thị trường Nga có thể trở thành một hướng mở, nhưng khả năng đi được bao xa phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng, quy mô cung ứng, giá thành, tiêu chuẩn và năng lực phân phối của doanh nghiệp Thái Nguyên.

Cùng với xúc tiến thương mại, tỉnh đang hướng tới việc hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và người trồng chè cập nhật thường xuyên quy định kỹ thuật của từng thị trường. Đây là khâu có ý nghĩa quyết định khi hàng rào kỹ thuật ngày càng trở thành một phần quan trọng của cạnh tranh xuất khẩu.

Festival Trà Quốc tế Thái Nguyên 2026, dự kiến diễn ra từ ngày 30/10 đến 7/11, cũng được kỳ vọng tạo thêm không gian quảng bá sản phẩm, kết nối với du khách, đối tác và bạn hàng quốc tế. Sự kiện có Diễn đàn Trà Quốc tế với chủ đề “Từ di sản Trà đến kinh tế Trà toàn cầu” và các hoạt động trưng bày, quảng bá, xúc tiến đầu tư.

Mục tiêu đưa cây chè trở thành cây trồng tỷ đô vào năm 2030 vì thế không chỉ nằm ở chuyện trồng thêm bao nhiêu hecta.

Giá trị của một vùng chè cuối cùng được quyết định ở khả năng biến nguyên liệu thành sản phẩm có tiêu chuẩn, thương hiệu, thị trường và giá bán đủ cao.

Nga đang được Thái Nguyên mở thêm cánh cửa. Phần việc còn lại nằm ở doanh nghiệp: chuẩn hóa vùng nguyên liệu, nâng chất lượng, chế biến sâu và xây dựng một chuỗi cung ứng đủ sức đáp ứng những đơn hàng lớn, ổn định và lâu dài.