Xuất khẩu tôm nửa đầu năm 2026 tăng 14,2% nhưng doanh nghiệp vẫn chịu áp lực chi phí

Theo số liệu thống kê mới nhất từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), hoạt động xuất khẩu tôm của Việt Nam trong tháng 6 năm 2026 đã chứng kiến nhịp tăng tốc mạnh mẽ khi mang về khoảng 458 triệu USD, đạt mức tăng trưởng tới 24% so với cùng kỳ năm ngoái. Lực đẩy quan trọng này đã góp phần đưa tổng kim ngạch xuất khẩu tôm của cả nước trong hai quý đầu năm chạm mốc 2,35 tỷ USD, tăng 14,2% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là những con số biết nói, phản ánh nỗ lực vượt bậc của các doanh nghiệp trong bối cảnh sức mua toàn cầu phục hồi chậm chăng và lạm phát vẫn dai dẳng tại nhiều nền kinh tế lớn.

Hoạt động xuất khẩu tôm phục hồi tích cực trong nửa đầu năm 2026

Đi sâu vào cơ cấu thị trường, Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc) tiếp tục khẳng định vị thế là động lực tăng trưởng lớn nhất của ngành tôm Việt Nam. Trong 6 tháng đầu năm, khu vực này đã chi ra khoảng 845 triệu USD để nhập khẩu tôm Việt, đạt mức tăng trưởng đột biến 44% và chiếm tới 36% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Riêng thị trường Trung Quốc đóng góp gần 809 triệu USD, ghi nhận mức tăng 47%. Động lực bứt phá này chủ yếu đến từ nhu cầu tiêu thụ nội địa tăng mạnh tại quốc gia tỷ dân và sự bùng nổ của nhóm hàng tôm hùm. Bên cạnh đó, các thị trường truyền thống tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương như Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia cũng duy trì được sự ổn định cần thiết khi lần lượt mang về 271 triệu USD, 169 triệu USD và 126 triệu USD. Trái lại, dòng chảy xuất khẩu sang Liên minh châu Âu (EU) lại khá trầm lắng khi chỉ nhích nhẹ 2%, cho thấy rào cản từ các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe và xu hướng thắt chặt chi tiêu của người tiêu dùng khu vực này chưa được tháo gỡ.

Ở chiều ngược lại, thị trường Mỹ đang mang đến nhiều biến số phức tạp cho các nhà xuất khẩu. Trong tháng 6 năm 2026, kim ngạch xuất khẩu tôm sang Mỹ đạt khoảng 62 triệu USD, tăng mạnh 32%. Dù vậy, một tháng khởi sắc không đủ bù đắp cho giai đoạn suy giảm liên tục trước đó, khiến lũy kế 6 tháng đầu năm sang thị trường này vẫn giảm 15%, dừng lại ở mức 290 triệu USD. Các chuyên gia phân tích thị trường từ VASEP nhận định, đà tăng trong tháng 6 thực chất không xuất phát từ sự hồi phục bền vững của nhu cầu tiêu dùng, mà chủ yếu do doanh nghiệp trong nước và nhà nhập khẩu phía Mỹ chủ động đẩy nhanh tiến độ giao hàng nhằm chạy đua trước các thay đổi khó lường về chính sách thuế.

Thực tế, con tôm Việt Nam tại Mỹ đang phải đối mặt với một gọng kìm bảo hộ gay gắt. Hàng loạt thách thức từ thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp cho đến các yêu cầu nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc đang tạo áp lực đè nặng lên các doanh nghiệp chế biến. Đồng thời, áp lực cạnh tranh về giá từ các nguồn cung lớn có chi phí sản xuất thấp như Ecuador và Ấn Độ khiến tôm Việt liên tục bị thu hẹp dư địa.

Bên cạnh áp lực từ thị trường ngoại, các rào cản nội tại cũng đang bào mòn biên lợi nhuận của doanh nghiệp thủy sản. Giá thức ăn chăn nuôi thủy sản trong nước liên tục chịu sức ép tăng cao, đẩy giá tôm nguyên liệu đầu vào lên mức bất lợi so với các đối thủ quốc tế. Cùng lúc đó, cuộc khủng hoảng logistics toàn cầu và chi phí cước vận tải biển neo ở mức cao trở thành hòn đá tảng bóp nghẹt chuỗi cung ứng, trực tiếp làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.

Nhìn vào chặng đường nửa cuối năm 2026, ngành tôm Việt Nam đang đứng trước bài toán cân não giữa việc khai thác dư địa tại châu Á và giữ vững thị phần tại các nước phương Tây. Để bảo toàn mục tiêu tăng trưởng, việc chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu sang các sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao nhằm né các hàng rào thuế quan, kết hợp với các giải pháp tối ưu hóa chi phí nuôi trồng để hạ giá thành sản xuất sẽ là những bước đi mang tính sống còn đối với toàn ngành hiện nay.