Áp lực chi tiêu tại Nhật mở lối cho tôm Việt Nam gia tăng giá trị chế biến

Theo Hiệp hội Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, Nhật Bản tiếp tục nằm trong nhóm thị trường nhập khẩu tôm lớn và có yêu cầu cao đối với Việt Nam. Dù chịu tác động từ biến động kinh tế và sức mua, thị trường này vẫn duy trì vai trò quan trọng nhờ tính ổn định và giá trị gia tăng cao.

Số liệu từ Hải quan Việt Nam cho thấy, tính đến ngày 15/3/2026, xuất khẩu tôm sang Nhật đạt 89 triệu USD, tăng 2% so với cùng kỳ năm trước, chiếm 10,4% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm. Nhật Bản hiện là thị trường tiêu thụ tôm lớn thứ ba của Việt Nam, sau Trung Quốc và EU.

Cơ cấu ổn định, tôm chân trắng giữ vai trò chủ lực

Cơ cấu sản phẩm xuất khẩu sang Nhật nhìn chung không có nhiều biến động trong những năm gần đây. Tôm chân trắng tiếp tục là mặt hàng chủ lực, chiếm khoảng 65–70% tổng kim ngạch. Riêng năm 2025, giá trị xuất khẩu tôm chân trắng sang thị trường này đạt 386,7 triệu USD.

Trong khi đó, tôm sú duy trì vị thế ở phân khúc cao cấp với kim ngạch đạt 93,2 triệu USD, dù quy mô đã thu hẹp so với giai đoạn trước. Các dòng sản phẩm khác như tôm đỏ, tôm sắt, tôm nâu hay các sản phẩm chế biến truyền thống chiếm tỷ trọng nhỏ nhưng góp phần đa dạng hóa danh mục hàng hóa.

Đáng chú ý, sự phân hóa theo loài gắn chặt với phân khúc tiêu dùng tại Nhật Bản. Tôm chân trắng phù hợp với nhóm sản phẩm phổ thông, phục vụ rộng rãi trong hệ thống bán lẻ và dịch vụ ăn uống, trong khi tôm sú vẫn có chỗ đứng ở phân khúc cao cấp, hướng tới nhóm khách hàng có yêu cầu chất lượng cao.

Một trong những lợi thế cạnh tranh lớn nhất của tôm Việt Nam tại Nhật Bản là năng lực chế biến. Khác với nhiều thị trường khác, người tiêu dùng Nhật có xu hướng ưa chuộng các sản phẩm tiện lợi, chế biến sẵn hoặc sơ chế kỹ.

Nhờ đó, các doanh nghiệp Việt Nam đã phát triển mạnh các dòng sản phẩm giá trị gia tăng như tôm tẩm bột, tôm hấp chín, tôm sushi, tempura… phù hợp với hệ thống siêu thị, cửa hàng tiện lợi và chuỗi nhà hàng.

Theo Hiệp hội Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, đây chính là “điểm tựa” giúp tôm Việt Nam duy trì thị phần tại Nhật, ngay cả khi cạnh tranh từ các quốc gia như Ấn Độ, Ecuador hay Thái Lan ngày càng gia tăng.

Xu hướng tiêu dùng mới mở ra dư địa tăng trưởng

Thị trường Nhật Bản đang chứng kiến sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng khi người dân có xu hướng thắt chặt chi tiêu do áp lực chi phí sinh hoạt. Điều này khiến nhu cầu đối với các sản phẩm cao cấp suy giảm phần nào, tác động trực tiếp đến phân khúc tôm sú.

Tuy nhiên, xu hướng này lại mở ra cơ hội cho các sản phẩm tôm chế biến, tiện lợi, giá hợp lý – phân khúc mà doanh nghiệp Việt Nam có nhiều lợi thế. Các sản phẩm đóng gói nhỏ, dễ chế biến, phù hợp với hộ gia đình ít người hoặc người cao tuổi đang được ưa chuộng hơn.

Bên cạnh đó, các tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm tại Nhật Bản tiếp tục là “hàng rào kỹ thuật” nhưng cũng là cơ hội để doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực sản xuất, hướng tới phát triển bền vững.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc duy trì thị phần tại Nhật Bản đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng mà còn phải linh hoạt trong chiến lược sản phẩm.

Theo Hiệp hội Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, để tận dụng tốt cơ hội từ thị trường này, ngành tôm cần tiếp tục đầu tư vào chế biến sâu, tối ưu chi phí sản xuất, đồng thời nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật.

Với nền tảng đã được thiết lập, cùng khả năng thích ứng với xu hướng tiêu dùng mới, Nhật Bản được kỳ vọng tiếp tục là thị trường “trụ cột”, góp phần duy trì tăng trưởng ổn định cho xuất khẩu tôm Việt Nam trong thời gian tới.