Ngành tôm Việt Nam: Cần chủ động nguồn giống, khơi thông thị trường

Nguồn giống còn phụ thuộc

Ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và kiểm ngư, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá: Ngành tôm Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn tôm bố mẹ nhập khẩu, đặc biệt là tôm chân trắng với tỷ lệ lên tới gần 79%, trong khi tôm sú bố mẹ chủ yếu được khai thác từ tự nhiên, chiếm khoảng 57%. Điều này không chỉ khiến ngành tôm dễ bị tác động bởi biến động thị trường giống mà còn tiềm ẩn rủi ro về chất lượng, ảnh hưởng đến khả năng chủ động trong sản xuất. Sự phụ thuộc này đòi hỏi ngành phải có chiến lược dài hạn nhằm nâng cao năng lực sản xuất giống trong nước, đảm bảo chất lượng và giảm thiểu những tác động tiêu cực từ nguồn cung bên ngoài.

Bên cạnh đó, chi phí sản xuất tôm tại Việt Nam vẫn ở mức cao so với các nước trong khu vực. Đặc biệt, chi phí thức ăn chiếm từ 55 - 57% tổng giá thành sản xuất, trở thành rào cản lớn trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của tôm Việt Nam trước các đối thủ như Ấn Độ và Ecuador. Không chỉ vậy, sự tác động của biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn và hạn hán ngày càng rõ nét, gây thiệt hại nghiêm trọng đến năng suất, làm gia tăng rủi ro về dịch bệnh, ảnh hưởng đến sự ổn định và phát triển bền vững của ngành.

Ngành tôm Việt Nam cần chủ động nguồn giống, khơi thông thị trường

Theo ông Phan Quang Minh, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y, tình trạng dịch bệnh trên tôm nuôi nước lợ vẫn diễn biến phức tạp với sự xuất hiện thường xuyên của các bệnh nguy hiểm như hoại tử gan tụy cấp tính, bệnh phân trắng và đốm trắng. Trong bối cảnh này, các quốc gia nhập khẩu ngày càng áp dụng những tiêu chuẩn kiểm soát dịch bệnh chặt chẽ hơn, sử dụng hàng rào kỹ thuật để bảo vệ thị trường nội địa. Đây là thách thức lớn đối với ngành tôm Việt Nam, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng và các giải pháp đồng bộ nhằm đáp ứng yêu cầu khắt khe từ thị trường quốc tế.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, ngành tôm Việt Nam cần chủ động triển khai các chương trình giám sát dịch bệnh một cách bài bản và toàn diện. Việc kiểm soát các bệnh nguy hiểm theo quy định của Tổ chức Thú y Thế giới là yếu tố then chốt, giúp ngành tôm không chỉ đảm bảo an toàn dịch bệnh mà còn tạo lợi thế trên thị trường xuất khẩu. Công tác giám sát cần được lồng ghép với việc xây dựng các cơ sở và chuỗi sản xuất an toàn dịch bệnh, đảm bảo nguồn cung ổn định cho cả thị trường trong nước và quốc tế. Chỉ khi có những bước đi vững chắc trong kiểm soát dịch bệnh, nâng cao chất lượng con giống và tối ưu hóa chi phí sản xuất, ngành tôm Việt Nam mới có thể khẳng định vị thế của mình trên bản đồ thủy sản thế giới.

Cần mở rộng thị trường

Ngành tôm Việt Nam đang tận dụng tốt sự hồi phục của nhu cầu và giá cả trên thị trường quốc tế. Nhờ vào uy tín, chất lượng sản phẩm cùng lợi thế từ hàng chế biến giá trị gia tăng, các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam vẫn giữ được thị phần tại những thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc và EU. Trong bối cảnh các nền kinh tế lớn đang phục hồi, nhu cầu tiêu thụ và nhập khẩu thủy sản được dự báo sẽ tiếp tục tăng trưởng tích cực, đặc biệt tại những thị trường mới nổi như Trung Đông, châu Phi và Đông Nam Á. Đáng chú ý, tại Mỹ, các chính sách thương mại dưới thời Tổng thống Donald Trump có thể tạo ra những cơ hội đáng kể khi nước này có thể giảm nhập khẩu từ một số quốc gia và tìm kiếm nguồn cung thay thế, trong đó có tôm và cá tra Việt Nam.

Ngành tôm Việt Nam cần khơi thông thị trường

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) dự báo rằng năm 2025 sẽ là một năm tăng trưởng mạnh mẽ của ngành tôm, nhờ vào sự điều chỉnh chiến lược sản xuất và mở rộng thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh từ các quốc gia sản xuất tôm hàng đầu như Ecuador, Ấn Độ và Thái Lan vẫn rất lớn. Để giữ vững lợi thế, doanh nghiệp Việt Nam không chỉ phải đảm bảo chất lượng mà còn phải cải thiện năng lực cạnh tranh trên nhiều phương diện. Bên cạnh đó, các quy định nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng từ những thị trường quan trọng như Mỹ và EU tiếp tục đặt ra thách thức lớn, đòi hỏi doanh nghiệp trong nước phải đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ, quy trình sản xuất và chuỗi cung ứng để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao.

Sự phục hồi của thị trường quốc tế cũng đang có tác động tích cực đến giá tôm nguyên liệu trong nước, tạo điều kiện thuận lợi để người nuôi duy trì và mở rộng diện tích nuôi trong năm 2025. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, ngành tôm Việt Nam cần có sự chuyển đổi mạnh mẽ trong phương thức sản xuất và chiến lược tiếp cận thị trường. Một trong những giải pháp quan trọng là xây dựng chất lượng nguồn giống đạt tiêu chuẩn cao, giúp giảm chi phí sản xuất và hạn chế rủi ro dịch bệnh. Đồng thời, phương thức nuôi cần hướng đến mô hình sản xuất xanh, ít phát thải, ứng dụng công nghệ số và đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc.

VASEP đề xuất Chính phủ và các bộ, ngành đẩy mạnh hoạt động ngoại giao kinh tế, đàm phán song phương và xúc tiến thương mại nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu tôm. Một trong những ưu tiên là thúc đẩy việc đàm phán với Hàn Quốc để bãi bỏ hạn ngạch đối với tôm Việt Nam trong khuôn khổ Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Hàn Quốc (VKFTA), tiến tới điều chỉnh thuế suất về 0%, từ đó giúp doanh nghiệp gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường này. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Phùng Đức Tiến nhấn mạnh rằng, cùng với việc đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển vùng nuôi và logistics, ngành hàng tôm cần tổ chức lại chuỗi sản xuất, từ khâu thu hoạch, sơ chế, chế biến đến xúc tiến thương mại, nhằm tạo nên một chuỗi giá trị đồng bộ và hiệu quả.

Trong bối cảnh toàn cầu nhiều biến động, doanh nghiệp và người nuôi tôm cần chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp với tình hình mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng nhanh với các yêu cầu từ thị trường quốc tế. Việc kết hợp chặt chẽ giữa sản xuất theo hướng bền vững, đẩy mạnh công nghệ trong quản lý và tiếp cận thị trường một cách linh hoạt sẽ là chìa khóa giúp ngành tôm Việt Nam duy trì đà tăng trưởng và phát triển vững chắc trong tương lai.