Xuất khẩu thủy sản sang Mỹ đối mặt rủi ro “nghẽn” từ 1/1/2026 vì yêu cầu COA mới

Cục Quản lý Đại dương và Khí quyển Mỹ (NOAA) vừa gửi thư thông báo tới cơ quan chức năng Việt Nam về quy trình cấp Giấy chứng nhận thủy sản, sản phẩm thủy sản xuất khẩu vào thị trường Mỹ (COA). Đây là bước chuẩn bị cho việc áp dụng kiểm soát nhập khẩu đối với các nghề cá bị cấm từ ngày 1.1.2026 theo Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA).

Theo NOAA, việc truy xuất nguồn gốc sẽ được thắt chặt hơn, áp dụng đối với cả nguyên liệu khai thác trong nước và nguyên liệu nhập khẩu. Cơ quan quản lý Việt Nam chỉ được cấp COA với nguyên liệu đánh bắt nội địa. Đối với nguyên liệu nhập khẩu, quốc gia khai thác sẽ là bên cấp COA.

Xuất khẩu thủy sản sang Mỹ đối mặt rủi ro “nghẽn” từ 1/1/2026 vì yêu cầu COA mới

Với nguyên liệu nhập khẩu từ các nước đã được NOAA công nhận tương đương (nhóm 1), doanh nghiệp vẫn phải có COA nếu sản phẩm chế biến thuộc danh mục nghề cá Việt Nam bị cấm xuất khẩu vào Mỹ. Trường hợp nhập khẩu từ các quốc gia ở nhóm 2 (bị hạn chế hoặc từ chối), thủ tục còn phức tạp hơn và COA là bắt buộc.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), nhiều doanh nghiệp chế biến đang phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu hải sản nhập khẩu. Mỗi năm, kim ngạch xuất khẩu hải sản có nguồn gốc nhập khẩu sang Mỹ đạt khoảng 300 – 320 triệu USD, chiếm 60 – 65% tổng xuất khẩu hải sản khai thác vào thị trường này. Vì vậy, nếu NOAA giữ nguyên quy định, việc tiếp tục xuất khẩu các sản phẩm hải sản khai thác có nguyên liệu nhập khẩu gần như không còn cơ hội hoặc gặp trở ngại lớn.

Các doanh nghiệp cho biết thêm: việc yêu cầu giấy COA đối với các quốc gia nhóm 1 là không khả thi bởi các nước này, do đã được công nhận tương đương, không xây dựng cơ chế cấp COA cho bất kỳ dòng sản phẩm nào. Với nhóm 2, COA thường chỉ cấp cho hàng xuất trực tiếp sang Mỹ, không cấp cho hàng bán qua nước thứ ba như Việt Nam. Đáng lo ngại là nhiều lô nguyên liệu đã nhập về kho trước khi quy định có hiệu lực, nên không thể bổ sung COA – khiến doanh nghiệp rơi vào thế bị động.

Trước tình hình đó, VASEP đã gửi công văn tới Bộ NN-MT, đề nghị Bộ làm việc với NOAA để làm rõ quy trình, đồng thời kiến nghị giải pháp tháo gỡ nhằm bảo đảm hoạt động xuất khẩu hợp pháp cho doanh nghiệp Việt Nam. Hiệp hội cũng đề xuất Bộ NN-MT gửi công hàm tới các quốc gia đang xuất khẩu nguyên liệu hải sản sang Việt Nam, nhằm xây dựng cơ chế hợp tác cấp COA cho nguyên liệu phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu vào thị trường Mỹ.