 |
| Mô hình “drone mothership” đang được nhiều quốc gia nghiên cứu nhằm triển khai chiến thuật UAV bầy đàn. |
Nhận định này được ông Dmitry Medvedev, Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga, nêu trong bài viết đăng trên tạp chí Expert Magazine. Theo ông, sự bùng nổ sản xuất các hệ thống không người lái trên toàn cầu đang làm thay đổi sâu sắc bản chất của cuộc xung đột hiện đại.
Các UAV thế hệ mới không chỉ hoạt động độc lập mà còn có thể được triển khai theo mô hình “bầy đàn”, trong đó một nền tảng lớn – thường được gọi là “drone chúa” – đóng vai trò trung tâm điều phối, trạm tiếp sóng tín hiệu và phương tiện mang theo nhiều UAV nhỏ để thực hiện nhiệm vụ.
Theo đánh giá của ông Medvedev, các hệ thống này có thể tạo ra mối đe dọa mới đối với nhiều mục tiêu trọng yếu, bao gồm: Khu đô thị lớn, cơ sở năng lượng, hạ tầng xã hội, công trình hạ tầng trọng yếu, cơ sở công nghiệp quốc phòng, căn cứ quân sự.
Ông cho rằng kinh nghiệm từ các chiến trường gần đây đã thúc đẩy sự xuất hiện của những năng lực quân sự hoàn toàn mới liên quan đến hệ thống không người lái.
AI giúp điều khiển “bầy đàn” UAV
Một trong những yếu tố then chốt giúp mô hình UAV bầy đàn trở nên khả thi là sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ phân tích dữ liệu lớn.
Theo ông Medvedev, nhờ tối ưu hóa thuật toán điều khiển và hệ thống quản lý dữ liệu, việc một người vận hành điều phối đồng thời nhiều UAV hiện nay không còn là thách thức lớn.
Các công nghệ hỗ trợ gồm: AI và machine learning giúp tối ưu chiến thuật bay và tấn công; Phân tích dữ liệu lớn để xử lý thông tin chiến trường theo thời gian thực; Hệ thống viễn thông hiện đại, đặc biệt là liên lạc vệ tinh; Mạng truyền dữ liệu tốc độ cao giúp mở rộng phạm vi hoạt động.
Nhờ các nền tảng viễn thông mới, tầm hoạt động của UAV cũng như lượng dữ liệu truyền tải giữa các thiết bị không người lái đã được mở rộng đáng kể, cho phép chúng hoạt động ở khoảng cách xa hơn và phối hợp hiệu quả hơn.
Ngoài UAV trên không, các phương tiện tự hành trên biển cũng đang được nghiên cứu để triển khai nhiều hệ thống không người lái khác nhau, tạo thành mạng lưới chiến đấu tự động đa nền tảng.
Bên cạnh lợi thế công nghệ, sự phát triển của UAV cũng đặt ra nhiều câu hỏi về đạo đức và luật pháp quốc tế.
Theo ông Medvedev, việc sử dụng drone trên thực địa đang tạo ra một thực tế hoàn toàn mới đối với các quy tắc và chuẩn mực của chiến tranh. Khi người điều khiển ở cách xa chiến trường, cảm giác trực tiếp về xung đột có thể bị giảm đi.
 |
| Ông Dmitry Medvedev nhận định, drone "chúa" siêu tải trọng có khả năng mang theo hàng nghìn UAV cỡ nhỏ, có thể sớm xuất hiện. Ảnh: TASS |
Ông cho rằng điều này có thể dẫn đến việc hạ thấp ngưỡng sử dụng vũ lực, bởi người tấn công không còn đối diện trực tiếp với hậu quả của hành động.
Trong một kịch bản mà nhiều chuyên gia dự báo, việc điều khiển UAV từ khoảng cách xa có thể khiến hành vi bạo lực trở nên giống như một trò chơi điện tử, làm suy giảm cảm nhận về trách nhiệm đạo đức.
“Chiến tranh từ xa tạo ra một rào cản tâm lý nguy hiểm, khiến việc sử dụng vũ lực trở nên dễ dàng hơn”, ông Medvedev nhận định.
Thế giới có cần hiệp ước mới về vũ khí AI?
Một trong những mối quan ngại lớn nhất liên quan đến UAV thế hệ mới là khả năng trao quyền ra quyết định cho thuật toán AI trong các hệ thống chiến đấu tự động.
Theo ông Medvedev, các hệ thống này không có ý thức, cảm xúc hay sự đồng cảm, nhưng lại có thể được giao nhiệm vụ đưa ra quyết định liên quan đến sự sống và cái chết của con người.
Điều này đặt ra câu hỏi lớn đối với luật nhân đạo quốc tế: Liệu các hệ thống vũ khí tự động có phù hợp với những quy định hiện hành? Thế giới có cần những hiệp ước quốc tế mới để kiểm soát loại vũ khí này? Làm thế nào để đảm bảo con người vẫn giữ vai trò quyết định cuối cùng?
Khi công nghệ UAV, AI và hệ thống tự hành tiếp tục phát triển nhanh chóng, nhiều chuyên gia cho rằng các quy định pháp lý và chuẩn mực đạo đức toàn cầu sẽ cần được cập nhật để theo kịp tốc độ thay đổi của chiến tranh công nghệ cao.
