Cơn lốc từ thị trường quốc tế và thực tế "ngấm đòn"
Thị trường ngoại hối những tháng đầu năm 2026 chứng kiến những biến động chưa từng có. Theo báo cáo từ MBS, chỉ số sức mạnh đồng USD (DXY) đã vọt lên 100,51 điểm, kéo theo tỷ giá tự do trong nước xác lập đỉnh lịch sử mới quanh ngưỡng 28.055 VND/USD. Xung đột kéo dài tại Trung Đông đã trực tiếp đe dọa nguồn cung năng lượng toàn cầu, đẩy giá dầu thế giới có thời điểm chạm mốc 120 USD/thùng – mức cao nhất trong vòng 4 năm qua. Vì dầu mỏ được định giá bằng USD, sự tăng giá của "vàng đen" nghiễm nhiên trở thành bệ phóng cho sức mạnh của đồng tiền Mỹ.
 |
| Đồng USD không chỉ là tiền tệ đơn thuần, nó là công cụ quyền lực của Mỹ. Trong nhiều thập kỷ, USD thống trị các giao dịch xuyên biên giới và vai trò “nơi trú ẩn an toàn” cho các quốc gia và nhà đầu tư. Số liệu của Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF) chỉ ra rằng, hơn 57% dự trữ ngoại tệ trên toàn cầu là bằng đồng USD. |
Ông Huỳnh Duy Sang - Giám đốc Khối Thị trường Tài chính ACB, nhận định: "Tỷ giá hiện nay đã trở thành biến số rủi ro trung tâm. Nhiều doanh nghiệp dù có lãi ở khâu sản xuất nhưng lợi nhuận có thể bị 'bào mòn' hoàn toàn do biến động tỷ giá giữa thời điểm ký hợp đồng và thanh toán".
Chia sẻ về thực tế này, ông Nguyễn Văn Nam - Giám đốc một doanh nghiệp chuyên nhập khẩu linh kiện điện tử tại TP. HCM, bộc bạch: "Chúng tôi đang ở thế 'tiến thoái lưỡng nan'. Hợp đồng ký từ đầu năm với tỷ giá cũ, nay đến kỳ thanh toán, chênh lệch tỷ giá đã ngốn sạch gần 5% lợi nhuận dự kiến. Nếu không có phương án dự phòng ngoại tệ từ sớm, coi như quý này làm không công cho ngân hàng".
Ngân hàng Nhà nước "ra tay" và sự chủ động của doanh nghiệp
Trước sức ép lớn, Ngân hàng Nhà nước đã tái kích hoạt kênh bán ngoại tệ kỳ hạn 180 ngày với giá bán 26.850 VND/USD. Đây được coi là một bước đi chiến lược nhằm bình ổn tâm lý thị trường. Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định, doanh nghiệp không nên chỉ "ngóng" đợi sự điều tiết.
Chủ tịch Vietravel Nguyễn Quốc Kỳ khuyên doanh nghiệp cần chủ động sử dụng các công cụ phòng vệ giá (hedging). Trong khi đó, ở góc độ sản xuất xuất khẩu, bà Lê Thị Thanh - chủ một cơ sở may mặc xuất khẩu tại Nam Định, cho biết: "Dù xuất khẩu thu về USD nhưng chúng tôi vẫn lo. Giá nguyên liệu đầu vào, vải vóc nhập khẩu đều tăng theo tỷ giá. Chúng tôi đang phải đàm phán lại với đối tác nước ngoài để chia sẻ rủi ro, đồng thời ưu tiên mua ngoại tệ kỳ hạn tại ngân hàng để cố định chi phí sản xuất, tránh những cú sốc vào cuối kỳ quyết toán".
Quản trị rủi ro: Từ "tình huống" sang "chiến lược"
Nhìn nhận về trung hạn, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cảnh báo doanh nghiệp cần đặc biệt lưu tâm đến rủi ro "nhập khẩu lạm phát". Để vượt bão, bà Trần Thụy Quế Phương (VASEP) khuyến nghị doanh nghiệp nên linh hoạt đa dạng hóa đồng tiền thanh toán như EUR hay JPY.
Ông Trần Anh Tuấn -, Chủ tịch HĐQT một Tập đoàn Logistics, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thay đổi tư duy: "Nhiều chủ doanh nghiệp vẫn có tâm lý chờ 'bão tan' hoặc đợi Nhà nước điều chỉnh. Nhưng thực tế địa chính trị 2026 rất phức tạp. Tại doanh nghiệp chúng tôi, quản trị rủi ro tỷ giá giờ đây đã được đưa vào báo cáo hàng tuần như một chỉ số bắt buộc. Chúng tôi coi phí mua bảo hiểm tỷ giá là một phần chi phí sản xuất tất yếu để mua sự yên tâm".
Rõ ràng, trong một thế giới đầy biến động, sự sống còn của doanh nghiệp không chỉ nằm ở năng lực sản xuất, mà còn ở sự nhạy bén trong quản trị rủi ro tài chính. Đừng đợi bão tan mới sửa mái nhà; xây dựng "lá chắn" tỷ giá ngay từ bây giờ là cách duy nhất để bảo vệ thành quả lao động của mình trước những biến số khó lường của thị trường ngoại hối.
