Từ truy xuất nguồn gốc đến mục tiêu 10 tỷ USD của ngành rau quả

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Quyết định số 25/QĐ-BNNMT về Kế hoạch triển khai truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản, nhằm bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, môi trường, đồng thời chủ động đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Một trong những trọng tâm của kế hoạch là xây dựng và vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản thống nhất, sử dụng tập trung, xuyên suốt, kết nối từ khâu sản xuất đến tiêu dùng, bảo đảm công khai, minh bạch thông tin về chất lượng sản phẩm.

Theo lộ trình, từ ngày 1/7/2026, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản sẽ được đưa vào sử dụng đối với hầu hết các nông sản quan trọng làm thực phẩm. Hệ thống sẽ ghi nhận các dữ liệu thông tin tối thiểu, gồm: nông hộ tham gia chuỗi; thông tin vùng, cơ sở sản xuất; thời gian sản xuất, thu hoạch; các khâu trong phạm vi kế hoạch; thông tin tem xác thực điện tử, tem truy xuất nguồn gốc và cơ chế tra cứu cơ bản thông qua mã QR hoặc các vật mang dữ liệu phù hợp trên nhãn sản phẩm.

Từ truy xuất nguồn gốc đến mục tiêu 10 tỷ USD của ngành rau quả.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho biết, hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam được xây dựng như một nền tảng số nhằm ghi nhận, quản lý và tra cứu thông tin nguồn gốc đối với các sản phẩm nông, lâm, thủy sản trong suốt quá trình sản xuất, chế biến, vận chuyển và lưu thông trên thị trường. Thông qua hệ thống này, người tiêu dùng có thể dễ dàng kiểm tra thông tin sản phẩm một cách minh bạch; cơ quan quản lý nhà nước có cơ sở để theo dõi, thống kê và thực hiện truy vết khi cần thiết. Qua đó, không chỉ nâng cao mức độ minh bạch thông tin và bảo đảm an toàn thực phẩm, mà còn góp phần củng cố uy tín nông sản Việt Nam trên thị trường trong nước và quốc tế.

Thực tế cho thấy, việc đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc đang song hành với những kết quả tăng trưởng ấn tượng của ngành rau quả. Số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, năm 2025 ghi dấu mốc lịch sử khi kim ngạch xuất khẩu rau quả Việt Nam đạt 8,5 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm 2024 và là mức cao nhất từ trước đến nay. Đóng góp quan trọng vào kết quả này là 6 nhóm trái cây chủ lực gồm sầu riêng, chuối, xoài, mít, dừa và bưởi – những ngành hàng đang được tập trung phát triển theo hướng xuất khẩu chính ngạch, gắn với mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường. Dự báo, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành năm 2026 có thể đạt khoảng 10 tỷ USD.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, mục tiêu 10 tỷ USD hoàn toàn khả thi nếu các giải pháp trọng tâm được triển khai đồng bộ, từ nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cường giám sát và chế tài, phát triển chuỗi liên kết bền vững, hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc, đến đẩy mạnh xúc tiến thương mại và đầu tư cho công nghệ sau thu hoạch.

Trong đó, sầu riêng – mặt hàng đầu tiên được triển khai truy xuất nguồn gốc trong năm 2026 – được kỳ vọng sẽ vượt mốc 4 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu, nhờ diện tích và sản lượng tăng trưởng đều từ 10–20% mỗi năm, tạo nền cung ổn định cho xuất khẩu. Bên cạnh đó, chuối đang nổi lên như ứng viên sáng giá cho “câu lạc bộ” tỷ USD trong tương lai gần. Dù kim ngạch xuất khẩu chuối năm 2025 mới đạt khoảng 380 triệu USD, song dư địa tăng trưởng còn rất lớn nhờ nhu cầu toàn cầu cao, thị trường đa dạng và lợi thế về sản xuất quy mô lớn của Việt Nam.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, ngành rau quả Việt Nam vẫn đối mặt không ít thách thức. Chất lượng sản phẩm chưa thật sự ổn định, tỷ lệ đồng nhất còn thấp; tình trạng dư lượng chất cấm vẫn xuất hiện ở một số mặt hàng. Hệ thống truy xuất nguồn gốc hiện nay chưa hoàn chỉnh, công tác cấp và quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, hoạt động kiểm nghiệm, giám định và cấp chứng nhận còn bất cập, ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả xuất khẩu.

Trong bối cảnh đó, việc thí điểm xây dựng Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, trước mắt áp dụng với quả sầu riêng – một trong những mặt hàng xuất khẩu tỷ USD của Việt Nam – được đánh giá là bước đi cần thiết. Điều này không chỉ đòi hỏi sự vào cuộc của cơ quan quản lý, mà còn yêu cầu mỗi doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất chủ động nâng cấp, chuẩn hóa quy trình hoạt động của mình.

Theo kế hoạch, giai đoạn 2027–2030, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản sẽ tiếp tục được nâng cấp, hoàn thiện toàn diện, cho phép ghi nhận và quản lý thông tin xuyên suốt các khâu từ sản xuất, thu mua, sơ chế, đóng gói, vận chuyển đến phân phối. Dữ liệu truy xuất sẽ được kết nối, đồng bộ với Cổng truy xuất nguồn gốc quốc gia và các cơ sở dữ liệu liên quan, hình thành một hệ thống liên thông phục vụ hiệu quả cho quản lý nhà nước và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Từ thực tiễn thị trường có thể thấy, truy xuất nguồn gốc đang dần trở thành “giấy thông hành” để nông sản Việt Nam chinh phục các thị trường lớn. Quan trọng hơn, đây là nền tảng để ngành nông nghiệp Việt Nam chuyển từ tư duy “sản lượng” sang “giá trị”, từng bước xây dựng thương hiệu quốc gia cho nông sản, khẳng định vị thế bền vững trên bản đồ thương mại nông sản toàn cầu.