Trong quan hệ thương mại hai chiều Việt Nam - Thái Lan, Việt Nam là nước nhập siêu. Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan Việt Nam, 4 tháng đầu năm 2023, thương mại hai chiều Việt Nam - Thái Lan đạt 6,26 tỷ USD, Việt Nam nhập siêu 1,49 tỷ USD hàng hóa từ thị trường này. Năm 2022, Thái Lan hiện là thị trường có kim ngạch thương mại lớn nhất với Việt Nam trong khối ASEAN, chiếm 28% tổng thương mại Việt Nam - ASEAN 4 tháng đầu năm 2023.
Nguyên nhân của tình trạng này là do cơ cấu mặt hàng của hai nước tương đối giống nhau, tuy nhiên một số mặt hàng của Thái Lan có tính cạnh tranh cao hơn kể cả ngay tại thị trường nội địa Việt Nam; nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu đầu vào từ Thái Lan của các nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm cả các nhà đầu tư Thái Lan tăng cao; Thái Lan thực hiện hoạt động xúc tiến thương mại rất mạnh và hiệu quả, có chiến lược kinh doanh rõ ràng và đặc biệt chú trọng đầu tư vào phát triển thị trường bán lẻ.
Tiêu biểu có thể kể đến việc vào tháng 2 năm 2023 vừa qua, một trong những tập đoàn lớn trong lĩnh vực bán lẻ là Tập đoàn Central Retail (CRC) của Thái Lan đã công bố dự kiến đầu tư 50 tỉ baht (khoảng 1,45 tỉ USD) vào Việt Nam trong giai đoạn 2023 - 2027. Central Retail Việt Nam có hơn 340 cửa hàng với tổng diện tích sàn hơn 1,2 triệu m2 trên 40 tỉnh thành. Doanh thu của CRC tại Việt Nam đã tăng nhanh chóng từ 300 triệu baht (8,7 triệu USD) vào năm 2014 lên 38,6 tỉ baht (1,12 tỉ USD) vào năm 2021.
Việc sở hữu chuỗi cửa hàng khổng lồ này cho phép các doanh nghiệp Thái Lan dễ dàng đưa hàng hóa của nước họ đến với người Việt hơn, khi các hệ thống siêu thị thuộc tập đoàn này luôn dành không gian để trưng bày sản phẩm và có nhiều chương trình khuyến mãi, giảm giá nhằm quảng bá sản phẩm Thái Lan.
Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp Việt Nam gặp phải nhiều khó khăn khi thâm nhập thị trường Thái Lan, cụ thể:
Khó khăn trong việc thực hiện quy định về bao gói, nhãn mác, giấy chứng nhận nhập khẩu và giấy phép nhập khẩu: Đối với các sản phẩm nhập khẩu vào Thái Lan, chính phủ Thái Lan có quy định rất chặt chẽ. Cụ thể, Chính phủ Thái Lan có những quy định rất khắt khe về nhãn mác đối với các sản phẩm bơ sữa, đồ ăn cho trẻ em, đồ ăn đóng hộp, dấm, các loại nước giải khát, dầu ăn và thuốc súng. Theo quy định của Thái Lan, nhãn mác của sản phẩm thực phẩm phải được cấp phép bởi Cơ quan quản lý về Thực phẩm và Dược phẩm. Khi tiến hành thủ tục xin giấy phép, đối với mỗi sản phẩm, nhà nhập khẩu phải nộp 2 mẫu của sản phẩm, chỉ rõ tỷ lệ phần trăm từng thành phần và hợp chất có trong sản phẩm đó, và nộp sáu nhãn mác sản phẩm.
Việc xây dựng thương hiệu cho hàng hóa Việt Nam còn yếu: Do năng lực còn hạn chế và việc xây dựng thương hiệu riêng cho hàng hóa Việt Nam chưa được chú trọng, để có thể bán được hàng hóa tại thị trường Thái Lan, nhiều doanh nghiệp đã phải “đội lốt” hàng Việt Nam như gạo, sầu riêng… thành hàng Thái Lan để phân phối và xuất khẩu sang nước thứ ba.
Chưa xây dựng được hệ thống bán lẻ và phân phối tại Thái Lan: Nếu tại thị trường Việt Nam, các nhà đầu tư Thái Lan không chỉ thâu tóm các doanh nghiệp Việt mà còn mở mới hoặc tăng số lượng cửa hàng thì tại thị trường Thái, chúng ta vẫn còn chưa có hệ thống bán lẻ và phân phối riêng để quảng bá hàng hóa nước nhà.
Nhìn nhận những khó khăn trên, nhiều tọa đàm, diễn đàn đã được tổ chức nhằm tháo gỡ khó khăn và khúc mắc cho các doanh nghiệp muốn “Thái Lan tiến” như Diễn đàn Doanh nghiệp Thái Lan - Việt Nam - Lào; Diễn đàn kết nối doanh nghiệp Thái Lan - TP.HCM; sự kiện Gặp gỡ Doanh nghiệp tiêu biểu Việt Nam - Thái Lan… Tại Diễn đàn kết nối doanh nghiệp Thái Lan - TP.HCM, ông Phan Chí Thành, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại Vương quốc Thái Lan cho biết: "Thái Lan rất thành công trong việc thiết lập hệ thống bán buôn bán lẻ ở Việt Nam. Tại các hệ thống như BigC, Metro..., doanh nghiệp Thái Lan chiếm đa số thị phần. Khi họ đã có hệ thống phân phối vững chắc, việc thúc đẩy xuất khẩu sang Việt Nam là đương nhiên. Do đó, nếu chúng ta có hệ thống phân phối tại Thái Lan thì các doanh nghiệp sẽ đẩy mạnh đưa hàng Việt Nam sang".
Ông Nguyễn Thành Huy - Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại Thái Lan cũng chia sẻ vì sản phẩm của hai nước có tính tương đồng cao, để nâng cao năng lực cạnh tranh thì bên cạnh việc xây dựng nhận diện thương hiệu, doanh nghiệp có mong muốn xuất khẩu vào Thái Lan cũng cần chú ý tới yếu tố thị hiếu thích màu sắc đối với bao bì; ưu tiên sản phẩm tốt cho sức khoẻ như ít đường, ít dầu mỡ và đặc biệt chú ý tới xu hướng sử dụng thương mại điện tử trong mua sắm của người tiêu dùng Thái Lan. Ngoài ra, cần tăng cường tham dự các hội chợ triển lãm nhằm quảng bá sản phẩm, tìm kiếm đối tác phù hợp; kết nối với Thương vụ Việt Nam tại nước sở tại để được hỗ trợ thông tin thị trường, thông tin đối tác và được đồng hành trong trường hợp phát sinh tranh chấp; đồng thời quảng bá thương hiệu trên cơ sở niềm tin sẵn có của người tiêu dùng và xây dựng thương hiệu hàng hoá Việt Nam với chất lượng tốt, giá thành cạnh tranh.
Phương Linh
