Tháo gỡ vướng mắc chuyển đổi thuế khoán sang kê khai

Phát biểu khai mạc Tọa đàm “Tháo gỡ vướng mắc chuyển đổi thuế khoán sang kê khai”, GS.TS Nguyễn Đức Thuận - Chủ tịch Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam nhận định, hộ kinh doanh hiện nay là một khu vực kinh tế vô cùng quan trọng của Việt Nam. Cả nước có hàng triệu hộ kinh doanh đang hoạt động, đóng góp lớn cho tăng trưởng, tạo việc làm, giữ nhịp cho nền kinh tế địa phương. Tuy nhiên, mô hình quản lý thuế theo phương thức khoán trong suốt nhiều năm qua cũng đang bộc lộ những hạn chế lớn về minh bạch, công bằng và khả năng mở rộng.

Việc chuyển đổi sang cơ chế kê khai thuế đầy đủ không chỉ là yêu cầu của quản lý hiện đại, mà còn là bước đi tất yếu khi Việt Nam đang tiến tới một nền kinh tế số, minh bạch, hội nhập sâu với khu vực và thế giới.

Trong năm 2025, cơ quan thuế sẽ dựa trên doanh thu thực tế do hộ kê khai của cả năm và doanh thu khoán cộng với doanh thu biến động của các hộ khoán để xác định hộ nào thuộc diện dưới năm trăm triệu đồng. Với hai triệu rưỡi hộ kinh doanh đang được quản lý trên sổ, việc phân loại này sẽ giúp xác định nhóm mà mỗi hộ sẽ thuộc trong năm 2026.

Tọa đàm “Tháo gỡ vướng mắc chuyển đổi thuế khoán sang kê khai”. Ảnh: Hà Anh.

Các chuyên gia tham gia thảo luận tại Tòa đàm nhấn mạnh, ngay sau khi Quốc hội biểu quyết Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi), cơ quan thuế sẽ bắt đầu rà soát và gửi thông báo về doanh thu dự kiến của từng hộ trong năm 2026. Thông báo này sẽ cho biết hộ thuộc nhóm một, hai, ba hay bốn để từ đó áp dụng phương pháp tính thuế và thủ tục phù hợp.

Để thực hiện tốt nghĩa vụ thuế theo quy định mới của Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi), các hộ kinh doanh cần chú ý thực hiện 7 bước sau:

Bước 1: Tất cả hộ kinh doanh cần rà soát doanh thu thực tế 2025, dự kiến doanh thu 2026, xác định thuộc nhóm hộ kinh doanh nào. Đồng thời, trên cơ sở mô hình hoạt động kinh doanh để lựa chọn phương pháp tính thuế, chế độ kế toán áp dụng, phần mềm giải pháp cho hoạt động bán hàng, kế toán, hóa đơn, khai thuế tương ứng với quy mô thuộc nhóm.

Bước 2: Tiến hành kiểm kê hàng tồn kho vào thời điểm chuyển đổi (nếu có, nếu doanh thu trên ngưỡng).

Bước 3: Đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử (nếu hộ kinh doanh dự kiến doanh thu 2026 từ 1 tỷ đồng trở lên). Nên áp dụng sớm tránh sai sót.

Bước 4: Chuẩn bị sổ sách kế toán (nếu hộ kinh doanh dự kiến doanh thu 2026 trên ngưỡng).

Bước 6: Đăng ký tài khoản ngân hàng riêng cho hoạt động kinh doanh (nếu chưa có tài khoản ngân hàng riêng cho hoạt động kinh doanh độc lập với các thanh toán cá nhân).

Bước 7: Khai thuế đối với hoạt động kinh doanh theo mẫu tờ khai phù hợp phương pháp tính thuế và ngành nghề lĩnh vực hoạt động kinh doanh (sử dụng EtaxMobile).

Đối với các hộ kinh doanh chuyển lên phương pháp kê khai gồm cả hộ đang kê khai và hộ khoán chuẩn bị chuyển đổi, các chuyên gia khuyến nghị, nhóm hộ kinh doanh có doanh thu trên 50 tỷ đồng nên cân nhắc chuyển sang mô hình doanh nghiệp.

Trong thực tế tồn tại một nghịch lý khá rõ ràng. Hộ kinh doanh tuy được áp dụng phương pháp doanh thu trừ chi phí nhưng phạm vi chi phí được trừ lại rất hạn chế so với doanh nghiệp. Cùng một mức doanh thu nhưng phần chi phí hợp lệ mà doanh nghiệp được khấu trừ rộng hơn nhiều theo quy định của pháp luật thuế.

Không chỉ vậy doanh nghiệp còn được hưởng các ưu đãi quan trọng trong giai đoạn đầu hoạt động như ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp ưu đãi về sử dụng lao động ưu đãi cho hoạt động nghiên cứu khoa học.

Về thủ tục chuyển từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp, hiện có hai hướng thực hiện. Hướng thứ nhất là chuyển đổi trực tiếp từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp theo thủ tục được quy định trong Nghị định 108/2018/NĐ-CP về sửa đổi, bổ sung Nghị định 78/2015/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp. Hướng thứ hai là chấm dứt mã số hộ kinh doanh đang hoạt động và thành lập một doanh nghiệp mới hoàn toàn độc lập.