Thanh toán số tăng tốc, Việt Nam hướng tới giá trị giao dịch không tiền mặt gấp 30 lần GDP

Sự kiện nằm trong khuôn khổ chương trình “Ngày Tài chính số 2026”, do Báo Tuổi Trẻ phối hợp với Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước), NAPAS và các đơn vị liên quan tổ chức, với sự tham dự của Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cùng đại diện nhiều bộ, ngành, tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ và chuyên gia kinh tế.

Thanh toán số trở thành “huyết mạch” của nền kinh tế số

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng phát biểu tại Hội thảo

Phát biểu tại hội thảo, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhận định Việt Nam đang chứng kiến sự thay đổi sâu sắc trong hành vi tiêu dùng và quản trị dòng tiền xã hội. Từ một lựa chọn mới mẻ, thanh toán số đã trở thành nhu cầu thiết yếu, góp phần hình thành hệ sinh thái tài chính toàn diện, hiện đại và an toàn, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Theo Phó Thủ tướng, thanh toán không dùng tiền mặt hiện đóng vai trò kết nối giữa hệ thống ngân hàng với các lĩnh vực thương mại, giáo dục, y tế, giao thông, du lịch và dịch vụ công. Dữ liệu số, định danh số, kết nối số và thanh toán số đang tạo nền tảng cho một hệ thống tài chính minh bạch, thuận tiện và hiệu quả hơn.

Đáng chú ý, ngày 25/5/2026, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 928/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026-2030. Chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2030 có 95% dân số từ 15 tuổi trở lên sở hữu tài khoản giao dịch tại ngân hàng hoặc tổ chức được phép khác; đồng thời giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt mức gấp 30 lần GDP.

Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, đến cuối năm 2025, tỷ lệ người dân từ 15 tuổi trở lên có tài khoản ngân hàng đã đạt gần 89%, trong khi tổng giá trị thanh toán không dùng tiền mặt tương đương khoảng 28 lần GDP. Những kết quả này được đánh giá là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu của chiến lược mới trong giai đoạn tới.

Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà phát biểu tại Hội thảo

Tại Hội thảo, Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà cho biết, tiếp thu chỉ đạo của Phó Thủ tướng, ngành ngân hàng nói chung và NHNN nói riêng sẽ tiếp tục tập trung vào hoàn thiện chính sách, hạ tầng, công nghệ và đảm bảo an toàn để thúc đẩy hơn nữa việc phổ cập các hình thức thanh toán số tới từng người dân, từng doanh nghiệp, ở mọi vùng miền trên cả nước;đồng thời cam kết hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ được giao tại các Nghị quyết, Chiến lược, Đề án của Đảng, Chính phủ nhằm mang lại những giá trị thiết thực, trải nghiệm liền mạch, an toàn và hiệu quả cho người dân, doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy kinh tế quốc gia trong kỷ nguyên số.

Giao dịch trực tuyến tăng mạnh, ATM tiếp tục giảm

Báo cáo tại hội thảo cho thấy xu hướng chuyển dịch sang thanh toán số đang diễn ra rõ nét trên toàn thị trường.

Trong 4 tháng đầu năm 2026, tổng số giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng 36,02% so với cùng kỳ năm trước, trong khi giá trị giao dịch tăng 10,74%. Đặc biệt, giao dịch qua Internet tăng gần 58% về số lượng và hơn 24% về giá trị; giao dịch qua điện thoại di động tăng hơn 33%; giao dịch bằng mã QR tăng gần 13% về số lượng nhưng tăng tới hơn 46% về giá trị.

Ngược lại, nhu cầu giao dịch tiền mặt tiếp tục suy giảm. Đến cuối tháng 4/2026, cả nước còn khoảng 20.660 máy ATM, giảm 2,57% so với cùng kỳ năm trước. Số lượng giao dịch qua ATM cũng giảm hơn 9%, cho thấy người dân ngày càng ưu tiên các phương thức thanh toán điện tử thay vì rút tiền mặt.

Song song với đó, thanh toán điện tử trong lĩnh vực công tiếp tục được mở rộng. Hầu hết các trường đại học, cao đẳng tại khu vực đô thị đã chấp nhận thanh toán học phí qua ngân hàng; tỷ lệ chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp thất nghiệp qua phương thức không dùng tiền mặt tại đô thị đã đạt khoảng 82%.

Một trong những nền tảng quan trọng thúc đẩy thanh toán thông minh là việc kết nối dữ liệu dân cư và định danh điện tử.

Ông Phạm Anh Tuấn – Vụ trưởng Vụ Thanh toán

Theo Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước), đến ngày 22/5/2026, toàn ngành ngân hàng đã có hơn 161,2 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 2,26 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức có tài khoản thanh toán được đối chiếu thông tin sinh trắc học thông qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng VNeID.

Bên cạnh đó, hệ thống thanh toán bán lẻ xuyên biên giới bằng mã QR giữa Việt Nam và nhiều quốc gia như Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc và Hàn Quốc cũng đang được mở rộng, góp phần thúc đẩy thương mại, du lịch và thanh toán quốc tế thuận tiện hơn.

An toàn thanh toán tiếp tục được xác định là yếu tố then chốt trong quá trình phát triển tài chính số.

Ngân hàng Nhà nước cho biết đã triển khai Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO). Hệ thống cho phép các tổ chức tín dụng chia sẻ dữ liệu về tài khoản nghi ngờ gian lận, từ đó hỗ trợ cảnh báo và ngăn chặn giao dịch rủi ro theo thời gian thực.

Tính đến hết tháng 5/2026, SIMO đã gửi cảnh báo tới hơn 4,4 triệu lượt khách hàng. Trong số đó, hơn 1,5 triệu lượt khách hàng đã chủ động dừng hoặc hủy giao dịch sau khi nhận được cảnh báo, với tổng giá trị giao dịch được ngăn chặn vượt 5.000 tỷ đồng.

Hoàn thiện thể chế để thúc đẩy thanh toán thông minh

Tại hội thảo, ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán, nhấn mạnh quan điểm điều hành xuyên suốt của Ngân hàng Nhà nước là phát triển thanh toán thông minh nhanh hơn nhưng phải an toàn hơn; mở rộng hơn nhưng phải kiểm soát tốt hơn; kết nối sâu rộng hơn nhưng vẫn đảm bảo bảo vệ dữ liệu người dùng.

Theo ông Tuấn, hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số, bảo đảm an ninh mạng, khai thác dữ liệu hiệu quả và tăng cường hợp tác trong nước cũng như quốc tế sẽ là những trụ cột quan trọng để xây dựng hệ sinh thái thanh toán thông minh trong giai đoạn tới.

“Kiến tạo thể chế cho thanh toán thông minh không chỉ là chuẩn bị cho tương lai của ngành ngân hàng, mà còn là chuẩn bị cho tương lai của nền kinh tế số Việt Nam”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Trong khi đó, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Thanh Hà cho biết ngành ngân hàng sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách, nâng cấp hạ tầng thanh toán, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng cường bảo mật và đẩy mạnh giáo dục tài chính để đưa các dịch vụ thanh toán số đến gần hơn với người dân và doanh nghiệp trên toàn quốc.

Phó Thống đốc nhấn mạnh một số định hướng mà ngành ngân hàng sẽ tập trung triển khai trong thời gian tới:

Thứ nhất, tiếp tục rà soát, bổ sung, hoàn thiện thể chế, khuôn khổ pháp lý, cơ chế, chính sách thúc đẩy thanh toán số, hoạt động ngân hàng số và tài chính toàn diện, trên tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, tổ chức thực hiện hiệu quả các Nghị quyết, Chiến lược, Đề án của Bộ Chính trị và Chính phủ giao.

Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện, nâng cấp, phát triển hạ tầng thanh toán hiện đại, thông suốt, hiệu quả để cung cấp các dịch vụ thanh toán an toàn, tiện ích, bảo mật, đáp ứng tốt nhu cầu thanh toán của người dân, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức trong nền kinh tế.

Thứ ba, tiếp tục tăng cường nghiên cứu, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển các sản phẩm, dịch vụ, phương thức thanh toán mới và xây dựng hệ sinh thái số thông minh, đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế.

Thứ tư, tăng cường an ninh, an toàn và bảo mật hoạt động thanh toán, ngân hàng; chỉ đạo các đơn vị cung ứng dịch vụ tích cực triển khai các giải pháp an toàn, bảo mật trong thanh toán trực tuyến, thanh toán thẻ ngân hàng, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Thứ năm, đẩy mạnh truyền thông, giáo dục tài chính nhằm nâng cao kiến thức, kỹ năng cho công chúng trong sử dụng sản phẩm, dịch vụ tài chính, ngân hàng.

Với tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ của thanh toán số, sự hoàn thiện của hạ tầng dữ liệu và định danh điện tử, cùng các chính sách hỗ trợ từ Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước, Việt Nam đang từng bước xây dựng một hệ sinh thái tài chính số toàn diện, hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế số bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn mới.