Thanh toán không tiền mặt bùng nổ, dữ liệu trở thành “tài sản lõi”

Thanh toán không tiền mặt bùng nổ, dữ liệu trở thành “tài sản lõi”

Bức tranh thanh toán tại Việt Nam đang chứng kiến sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tiền mặt sang các phương thức số. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, trong năm 2025, tổng giá trị thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) đã đạt quy mô gấp khoảng 28 lần GDP, cho thấy mức độ lan tỏa sâu rộng của xu hướng này.

Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong quý I/2026, với: Giao dịch TTKDTM tăng gần 38% về số lượng; Giao dịch qua Internet tăng hơn 65%; Thanh toán qua điện thoại di động tăng trên 33%; Đặc biệt, thanh toán qua QR code tăng mạnh tới 52,4% về giá trị. Ngược lại, giao dịch qua ATM giảm hơn 9%, phản ánh xu hướng người dân dần từ bỏ tiền mặt. Điều này mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp trong việc phát triển hệ sinh thái thanh toán số, đặc biệt ở các lĩnh vực bán lẻ, dịch vụ và thương mại điện tử.

Hạ tầng số và hệ sinh thái ngân hàng được nâng cấp toàn diện

Song song với nhu cầu thị trường, hạ tầng thanh toán và công nghệ ngân hàng cũng được đầu tư mạnh mẽ. Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng vận hành ổn định, trong khi các nền tảng như Napas tiếp tục mở rộng kết nối liên ngành, tích hợp dịch vụ công trên Cổng dịch vụ công quốc gia.

Đáng chú ý, Việt Nam đã triển khai kết nối thanh toán QR xuyên biên giới với nhiều quốc gia như Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Hàn Quốc, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và du lịch quốc tế.

Hệ sinh thái dịch vụ ngân hàng số cũng phát triển nhanh chóng khi nhiều tổ chức tín dụng ghi nhận trên 90% giao dịch thực hiện qua kênh số, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng cá nhân và doanh nghiệp.

Một điểm sáng khác là dịch vụ Mobile Money – giải pháp tài chính không cần tài khoản ngân hàng – đang phát huy hiệu quả rõ rệt, đặc biệt tại khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa.

Tính đến cuối quý I/2026: Có 11,45 triệu tài khoản Mobile Money, ghi nhận hơn 5,6 triệu giao dịch, tổng giá trị giao dịch đạt trên 154 tỷ đồng.

Điều này không chỉ giúp phổ cập dịch vụ tài chính mà còn tạo thêm kênh tiếp cận khách hàng mới cho doanh nghiệp, nhất là trong lĩnh vực tiêu dùng, viễn thông và bán lẻ.

Dữ liệu và định danh số: Nền tảng của hệ sinh thái tài chính mới

Chuyển đổi số ngân hàng không chỉ dừng ở giao dịch mà còn đi sâu vào quản trị dữ liệu và định danh khách hàng.

Đến tháng 4/2026, toàn ngành đã đối chiếu và làm sạch hơn 156,6 triệu hồ sơ khách hàng thông qua căn cước công dân gắn chip và hệ thống định danh điện tử VNeID.

Việc chuẩn hóa dữ liệu theo tiêu chí “đúng – đủ – sạch – sống” giúp loại bỏ tài khoản ảo, nâng cao độ minh bạch, tăng hiệu quả quản trị rủi ro. Đồng thời, các ngân hàng cũng đẩy mạnh kết nối dữ liệu liên thông với các cơ quan nhà nước thông qua nền tảng chia sẻ dữ liệu quốc gia, tạo nền tảng cho một hệ sinh thái số thống nhất.

Cùng với tăng trưởng, vấn đề an ninh cũng được đặt lên hàng đầu. Hệ thống giám sát và cảnh báo rủi ro (SIMO) đã được triển khai tới 149 đơn vị, hỗ trợ cảnh báo hơn 3,8 triệu lượt khách hàng.

Đáng chú ý, hơn 1,2 triệu giao dịch đã bị tạm dừng hoặc hủy bỏ sau khi nhận cảnh báo, với tổng giá trị lên tới 4.300 tỷ đồng, góp phần giảm thiểu đáng kể rủi ro lừa đảo.

Đây là bước tiến quan trọng giúp củng cố niềm tin của người dùng vào hệ thống tài chính số.

Không chỉ dừng ở công nghệ, cải cách hành chính cũng được thúc đẩy mạnh mẽ. Ngân hàng Nhà nước đã cắt giảm hơn 90% thủ tục hành chính, loại bỏ 255 điều kiện kinh doanh, cung cấp 100% dịch vụ công đủ điều kiện ở mức toàn trình. Tỷ lệ số hóa hồ sơ đạt gần 74%, trong khi tỷ lệ hài lòng của người dân và doanh nghiệp luôn duy trì trên 90%. Điều này giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí, rút ngắn thời gian xử lý và nâng cao hiệu quả vận hành.

Những chuyển động mạnh mẽ của ngành ngân hàng đang tạo ra hạ tầng tài chính số hoàn chỉnh, mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp: Mở rộng thị trường thông qua thanh toán số, tối ưu vận hành nhờ dữ liệu và API mở, tiếp cận khách hàng mới qua Mobile Money, giảm chi phí giao dịch và thủ tục.

Khi kinh tế số phát triển nhanh, ngân hàng không còn chỉ là trung gian tài chính mà đang trở thành nền tảng hạ tầng cho đổi mới sáng tạo và tăng trưởng doanh nghiệp.