Tăng thuế tiêu thụ đặc biệt: Tránh “khó chồng khó” để tăng trưởng kinh tế

Luật thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) đã được đưa vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2025, trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ 9 (tháng 5/2025). Đây là một sắc thuế có ảnh hướng lớn đến tăng trưởng kinh tế, các doanh nghiệp thuộc đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) trong đó có ngành rượu bia nước giải khát.

Cơ quan soạn thảo hiện đang đề xuất 2 phương án đối với rượu, bia tăng cao và liên tục tới năm 2030 đạt tới 100% (theo PA2) và bổ sung nước giải khát có đường vào đối tượng chịu thuế TTĐB theo Tiêu chuẩn Việt Nam với hàm lượng đường trên 5g/100ml với thuế suất 10%.

Tại Phiên họp thứ 43, ngày 10/3/2025, Ủy ban thường vụ Quốc Hội đã thảo luận về Dự thảo luật thuế TTĐB trên cơ sở báo cáo của cơ quan thẩm tra và giải trình của cơ quan soạn thảo về những điểm lớn, còn khác nhau về thời điểm có hiệu lực, thuế suất. Kết thúc buổi thảo luận, Chủ tịch Quốc hội đã đề nghị, Bộ Tài chính và cơ quan thẩm tra tiếp tục trao đổi nội dung này; tham vấn kỹ ý kiến của các bộ, ngành liên quan nghiên cứu làm rõ hơn các phương án, dự thảo Luật đề xuất sẽ tác động như thế nào đến sản lượng, giá bán sản phẩm và tỷ trọng thuế trên giá bán lẻ.

Các đại biểu tham dự hội thảo.

Việc giảm tiêu dùng thì phải có dẫn chứng cụ thể để có tính thuyết phục, bổ sung thông tin, dữ liệu cho phương án, báo cáo Quốc hội tại kỳ họp tới. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, nguyên tắc chung là hài hòa giữa yêu cầu bảo vệ sức khỏe của người dân, mục tiêu thúc đẩy sản xuất kinh doanh, phát triển kinh tế - xã hội, không cản trở hoạt động bình thường của doanh nghiệp, kết hợp tham khảo kinh nghiệm quốc tế, bảo đảm phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam.

Để phục vụ việc cung cấp thông tin tới cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra, Chính phủ, đại biểu quốc hội, Liên đoàn thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức Hội thảo “Tham vấn hoàn thiện dự thảo Luật thuế TTĐB” vào sáng ngày 18/3 tại Hà Nội với sự tham gia đông đảo của các nhà hoạch định chính sách, các hiệp hội, các đối tượng chịu tác động trực tiếp, cộng đồng doanh nghiệp và các chuyên gia.

Phát biểu tại hội thảo, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban pháp chế VCCI cho rằng, hội thảo là cơ hội để các hiệp hội, cộng đồng doanh nghiệp, chuyên gia kinh tế cùng phân tích, cung cấp thông tin cụ thể đa chiều cho các nhà hoạch định chính sách, cơ quan thẩm tra, cơ quan soạn thảo và các cơ quan liên quan. Từ đó, góp phần xây dựng chính sách thuế TTĐB phù hợp với thực tiễn, đảm bảo tính hiệu quả trong quản lý Nhà nước, để các giải pháp, hỗ trợ của Chính phủ, bộ ngành tới các doanh nghiệp, người dân đi vào thực chất đồng thời tối ưu các giải pháp giúp thúc đẩy các động lực tăng trưởng từ các thể chế, trong đó có chính sách thuế TTĐB.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban pháp chế VCCI phát biểu tại hội thảo.

TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV kiêm Giám đốc Viện Đào tạo và Nghiên cứu BIDV bày tỏ lo ngại ngại xung đột địa chính trị phức tạp; chiến tranh thương mại - công nghệ, phân mảnh và bảo hộ thương mại gia tăng khiến doanh nghiệp còn nhiều khó khăn. Chi phí đầu vào và logistics tăng ở mức cao, đơn hàng phục hồi không đồng đều và thiếu bền vững; yêu cầu số hóa và xanh hóa ngày càng cao sẽ khiến doanh nghiệp “khó chồng khó”.

“Tăng thuế càng nhanh, càng cao; giảm tổng hòa lợi ích đối với ngành và nền kinh tế càng lớn dẫn đến giảm tổng cầu tiêu dùng và đầu tư. Việc tăng mạnh và nhanh thuế TTĐB đối với đồ uống có cồn có thể ảnh hưởng đến hiệu quả đóng góp ngân sách Nhà nước lâu dài; tạo ra tình huống “khó chồng khó” đối với doanh nghiệp và người lao động”, ông Lực nói.

VCCI nhận định đầu tư và tiêu dùng là hai yếu tố trọng yếu, có tác động trực tiếp đến tốc độ tăng trưởng kinh tế”. Tiêu dùng trong nước là “hàn thử biểu” phản ánh nhu cầu, sức mua của người dân. VCCI lo ngại việc điều chỉnh thuế suất TTĐB một cách đột ngột có thể làm giảm sức mua, ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sản xuất – kinh doanh của doanh nghiệp và sự phát triển chung của nền kinh tế.

Đồng tình với phân tích này, Hiệp hội tư vấn thuế (VTCA) cho rằng, việc chọn PA2 là tăng nhanh, liên tục, gây khó khăn cho doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thương mại và cả dịch vụ ăn uống. Theo đó cần nghiên cứu kỹ mức độ tăng tỷ lệ thuế suất cũng như lộ trình tăng hợp lý để đảm đảm duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh, công ăn việc làm của người lao động .. ổn định thị trường.

Hiệp hội Bia-Rượu-Nước giải khát Việt Nam (VBA) quan ngại: “Một trong những mục tiêu cụ thể giúp tăng trưởng kinh tế là đẩy mạnh tiêu dùng, thúc đẩy phát triển thị trường trong nước (thông qua chỉ tiêu về sản xuất công nghiệp, trong đó có ngành chế biến chế tạo và tổng mức bán lẻ hàng hóa, dịch vụ).

Trong khi đó, một trong những mục tiêu của thuế TTĐB là giảm tiêu dùng trong bối cảnh ngành vừa mới có dấu hiệu hồi phục sẽ gây cản trở, mất đi động lực “đẩy mạnh tiêu dùng” để đạt của mục tiêu tăng trưởng”.

VBA chia sẻ những tháng cuối năm 2024 và đầu năm 2025, đặc biệt là dịp Tết, ngành đồ uống đã ghi nhận sự sụt giảm do nhu cầu giảm mạnh, người dân thắt chặt chi tiêu do lo lắng mất việc việc làm. Theo Báo cáo xu hướng sản xuất kinh doanh ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và xây dựng quý IV năm 2024 và dự báo quý I năm 2025 , khảo sát các doanh nghiệp cho thấy 62% lo ngại về “Nhu cầu thị trường trong nước thấp”.

Xét về động lực tăng trưởng liên quan đến đầu tư, Hiệp hội các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (VAFIE) phân tích những thay đổi trong chính sách thương mại của một số thị trường xuất khẩu lớn có thể dẫn đến những chuyển dịch đầu tư ra khỏi những thị trường có rủi ro cao về thuế. Những thay đổi về chính sách thuế như tăng thuế suất hay hay bổ sung các mặt hàng mới và diện chịu thuế TTĐB sẽ có ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và môi trường đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam.

Ngành đồ uống là một ngành thu hút vốn đầu tư nước ngoài lớn từ các công ty đa quốc gia của các nước phát triển khu vực châu Âu, châu Mỹ bằng các cam kết đầu tư đem theo công nghệ sản xuất, chế biến hiện đại. Đề xuất tăng thuế TTĐB như hiện nay có thể ảnh hưởng tới môi trường đầu tư, niềm tin của các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài.