Di tích Tháp Bà Ponagar được Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long ký quyết định số 152/QĐ-Ttg công bố xếp hạng di tích đặc biệt đợt 17 năm 2025, ngày 17/1/2025; với 5 di tích, trong đó có Di tích kiến trúc nghệ thuật Tháp Bà Ponagar tại Thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa.
Tháp Bà Ponagar được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt là sự kiện có ý nghĩa quan trọng, góp phần nâng cao vị thế của di tích trong hệ thống di sản văn hóa Việt Nam. Việc xếp hạng này tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị của di tích, đồng thời thu hút du khách trong và ngoài nước đến tham quan, tìm hiểu về văn hóa Chăm Pa.
Tọa lạc trên đồi Cù Lao, bên cạnh cửa Sông Cái, cao hơn mặt nước biển khoảng 10 - 12m và khá gần với trung tâm thành phố Nha Trang. Chính nhờ địa thế và lối kiến trúc độc đáo này mà Tháp bà Ponagar thu hút khá đông lượt khách đến tham quan mỗi ngày, đặc biệt là những mùa lễ hội đầu năm. Tháp Bà Ponagar được xây dựng từ thế kỷ thứ VIII đến thế kỷ XIII thờ Nữ thần Ponagar-Mẹ Xứ sở của người Chăm. Trải qua hơn ngàn năm lịch sử, nơi đây không chỉ là trung tâm tín ngưỡng mà còn lưu giữ những tinh hoa kiến trúc độc đáo của văn hóa Chăm-pa.
 |
| Tháp Bà Ponagar nằm trên đỉnh đồi Cù Lao cạnh cửa sông Cái, Nha Trang là một trong những khu đền tháp Chăm lớn và đẹp nhất còn được bảo tồn ở Việt Nam |
Khu di tích là một quần thể kiến trúc được phân bố trên 3 mặt bằng: Tháp Cổng, Mandapa và khu đền tháp. Do biến động của lịch sử, hiện nay khu di tích còn lại 5 công trình kiến trúc cổ ở 2 mặt bằng: Mandapa và khu đền Tháp.
Hàng năm, Lễ hội Tháp Bà Ponagar diễn ra từ ngày 17 – 20/4 (tức ngày 20 – 23/3 âm lịch), tưởng nhớ công ơn Thiên Y A Na Thánh Mẫu (người Chăm gọi là Po Inư Nagar), Bà Ponagar, là một nữ thần được người Chăm tôn thờ là "Mẹ xứ sở". Theo truyền thuyết, bà đã dạy dân cách trồng lúa, nuôi tằm, dệt vải. Trong những ngày diễn ra lễ hội, Tháp Bà Ponagar đón từ 30.000-50.000 lượt khách.
 |
| Múa Apsara vũ điệu múa truyền thống của người Chăm |
 |
| Những hàng cột mandapa dưới chân tháp |
Bên cạnh những giá trị kiến trúc độc đáo, nơi đây còn thu hút du khách qua các hoạt động văn hóa như biểu diễn nghệ thuật múa Chăm, dệt thổ cẩm, đặc biệt là lễ hội Tháp Bà Ponagar được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2012.
Lễ công bố và đón nhận Bằng xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar sẽ diễn ra vào lúc 19 giờ 30 ngày 10/6/2025, tại di tích Tháp Bà Pô Nagar, kết hợp với Chương trình nghệ thuật đặc sắc “Tháp Bà Pô Nagar linh thiêng và tỏa sáng”. Chương trình sẽ tái hiện và tôn vinh vẻ đẹp văn hóa Chăm Pa, qua đó khẳng định vị trí đặc biệt của Tháp Bà Pô Nagar trong đời sống văn hóa, tâm linh, tín ngưỡng của người dân.
Hiện nay, công tác chuẩn bị đang được Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Khánh Hòa chủ trì, phối hợp với các sở, ban, ngành, UBND TP. Nha Trang và Trung tâm Bảo tồn Di tích triển khai khẩn trương, để đảm bảo buổi lễ được tổ chức thành công, tạo dấu ấn ý nghĩa trong chuỗi sự kiện văn hóa – du lịch Lễ Hội Du Lịch Biển Khánh Hòa 2025.
