Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Trương Huỳnh Thắng - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Tài chính) - khẳng định: “Việc xây dựng và vận hành sàn giao dịch tín chỉ carbon tập trung cho các ngành phát thải lớn là một bước đi chiến lược, phù hợp thông lệ quốc tế, giúp hiện thực hóa mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam.”
Sàn giao dịch carbon sẽ đóng vai trò là thị trường tập trung, nơi các doanh nghiệp có nghĩa vụ phát thải thực hiện giao dịch mua – bán tín chỉ phát thải, theo cơ chế thị trường. Công cụ này không chỉ giúp tối ưu hóa chi phí giảm phát thải, mà còn tạo động lực thu hút đầu tư xanh, thúc đẩy sản xuất sạch và tăng khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu có yêu cầu khắt khe về phát thải.
Căn cứ vào Luật Bảo vệ Môi trường 2020 cùng các văn bản dưới luật, đặc biệt là Nghị định số 06/2022/NĐ-CP và Nghị định số 119/2025/NĐ-CP, khung pháp lý sơ bộ cho thị trường các-bon tại Việt Nam đã dần được hình thành. Đáng chú ý, Quyết định 232/QĐ-TTg ngày 24/01/2025 đã phê duyệt lộ trình phát triển thị trường các-bon với hai giai đoạn rõ ràng: thí điểm từ 2025–2028 và vận hành chính thức từ năm 2029.
 |
| Sàn giao dịch carbon sắp vận hành, Việt Nam quyết liệt chuyển dịch xanh |
Tại hội thảo, các chuyên gia quốc tế đến từ Anh, Hoa Kỳ, Trung Quốc đã chia sẻ nhiều bài học thực tiễn về thiết kế và vận hành sàn giao dịch carbon hiệu quả. GS. Michael Mehling (Viện Công nghệ Massachusetts - MIT) đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của hệ thống giám sát minh bạch và cơ chế ngăn chặn thao túng thị trường: “Một thị trường vận hành hiệu quả phải đặt nền móng vững chắc từ thể chế, công nghệ giám sát đến năng lực thực thi. Đây là điều kiện tiên quyết để bảo vệ nhà đầu tư và đảm bảo tính liêm chính của thị trường.”
Ở góc độ châu Á, GS. Zhang Xiliang (Đại học Thanh Hoa, Trung Quốc) chia sẻ kinh nghiệm từ việc triển khai thị trường carbon lớn nhất thế giới tại Trung Quốc, trong đó hạ tầng dữ liệu, công cụ phòng chống gian lận và mô hình đấu giá linh hoạt là ba trụ cột vận hành hiệu quả.
Mô hình đề xuất cho Việt Nam, đại diện nhóm chuyên gia tư vấn trong nước, bà Đặng Hồng Hạnh - Giám đốc Công ty VNEEC, đã trình bày mô hình vận hành sàn giao dịch tín chỉ carbon phù hợp cho giai đoạn thí điểm tại Việt Nam. Theo đó, sàn giao dịch sẽ được xây dựng trên nền tảng công nghệ kết nối chặt chẽ với hệ thống đăng ký – kiểm kê – xác minh tín chỉ carbon quốc gia, tích hợp các chức năng thanh toán, công bố thông tin và giám sát giao dịch.
“Chúng tôi đề xuất khung mô hình linh hoạt, có khả năng mở rộng theo từng giai đoạn, vừa đảm bảo tương thích với thị trường quốc tế, vừa phù hợp với điều kiện phát triển của doanh nghiệp trong nước”, bà Hạnh nhấn mạnh.
Việt Nam là quốc gia đang trong tiến trình công nghiệp hóa, với nhiều ngành phát thải lớn như năng lượng, sản xuất công nghiệp, giao thông, xây dựng... Việc chủ động chuẩn bị cho thị trường carbon không chỉ là yêu cầu của cam kết quốc tế, mà còn là cơ hội để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng xanh – sạch – tuần hoàn.
Theo bà Adritha Subbiah - đại diện ETP – UNOPS: “Việt Nam đang đi đúng hướng trong việc xây dựng nền tảng cho thị trường carbon. Một thiết kế sàn giao dịch hiệu quả, minh bạch sẽ là đòn bẩy quan trọng để huy động nguồn lực tài chính cho chuyển dịch năng lượng.”
Để thị trường carbon hoạt động hiệu quả, các chuyên gia khuyến nghị Bộ Tài chính sớm hoàn thiện Nghị định về sàn giao dịch carbon, đồng thời ban hành các thông tư hướng dẫn cụ thể về phân bổ hạn ngạch phát thải, cơ chế đấu giá, giám sát và xử lý vi phạm.
Việc tham vấn ý kiến rộng rãi từ các bên liên quan, bao gồm các bộ ngành, doanh nghiệp, tổ chức tài chính và chuyên gia quốc tế tại hội thảo lần này là cơ sở quan trọng giúp hoàn thiện mô hình vận hành trong giai đoạn thí điểm, từ đó từng bước phát triển một thị trường carbon đồng bộ, minh bạch và hiệu quả.
