Quảng Trị: Nâng cấp hồ chứa, tăng cường năng lực thủy lợi để phát triển bền vững

Thời gian qua, tỉnh Quảng Trị đã tập trung huy động nguồn lực đầu tư sửa chữa, nâng cấp hệ thống hồ chứa để đáp ứng những yêu cầu cấp thiết về bảo đảm an toàn công trình thủy lợi, thích ứng với biến đổi khí hậu và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đây được xác định là giải pháp trọng tâm nhằm ổn định sản xuất, bảo đảm dân sinh và nâng cao chất lượng xây dựng nông thôn mới theo hướng bền vững.

Tăng cường năng lực cấp nước, bảo đảm an toàn hồ đập

Hồ chứa Vực Tròn, nằm ở khu vực phía Bắc tỉnh Quảng Trị - trên địa bàn các xã Hòa Trạch và Phú Trạch, được xây dựng từ thập niên 1980 với dung tích thiết kế khoảng 51 triệu m³. Trong suốt quá trình vận hành, công trình đã phát huy hiệu quả rõ nét trong việc cung cấp nguồn nước tưới, góp phần cải tạo các vùng đất khô hạn, thúc đẩy phát triển sản xuất nông nghiệp.

Quảng Trị đang đẩy mạnh đầu tư, nâng cấp các công trình thủy lợi trọng điểm nhằm bảo đảm an toàn hồ đập, chủ động ứng phó biến đổi khí hậu, đáp ứng nhu cầu nước cho sản xuất, dân sinh và phát triển công nghiệp.

Hiện nay, ngoài nhiệm vụ phục vụ sản xuất, hồ Vực Tròn còn đảm nhận chức năng cấp nước cho Trung tâm Điện lực Quảng Trạch, qua đó mở rộng vai trò của công trình trong bảo đảm an ninh năng lượng và phục vụ phát triển công nghiệp của địa phương.

Tuy nhiên, sau thời gian dài khai thác, trước tác động của điều kiện khí hậu khắc nghiệt và áp lực vận hành ngày càng lớn, nhiều hạng mục của công trình đã bộc lộ dấu hiệu xuống cấp. Một số vị trí thân và nền đập xuất hiện hiện tượng thấm; mái đập hư hỏng cục bộ; hệ thống tiêu thoát nước và quan trắc an toàn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu theo các tiêu chuẩn, quy chuẩn hiện hành.

Trên cơ sở đó, tháng 7/2023, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã phê duyệt dự án sửa chữa cấp bách nhằm bảo đảm an toàn hồ Vực Tròn, thuộc chương trình sửa chữa hồ, đập trên phạm vi toàn quốc giai đoạn 2023–2025.

Dự án có tổng mức đầu tư hơn 123 tỷ đồng từ nguồn ngân sách Trung ương, tập trung vào các hạng mục then chốt như: gia cố, nâng cấp đập chính và đập phụ; cải tạo tràn xả lũ, cống lấy nước; đồng thời từng bước hiện đại hóa hệ thống quản lý, vận hành công trình.

Sau khi hoàn thành, dung tích hồ được nâng lên hơn 64,4 triệu m³, bảo đảm cấp nước tưới cho khoảng 2.050 ha đất nông nghiệp và gần 150 ha nuôi trồng thủy sản; đồng thời cung cấp khoảng 3 triệu m³ nước/năm cho Nhà máy nước sạch Quảng Châu và khoảng 2,6 triệu m³/năm cho Trung tâm Điện lực Quảng Trạch.

Mặc dù trong quá trình triển khai gặp nhiều khó khăn do thời tiết diễn biến phức tạp, đặc biệt là mưa lũ lớn trong năm 2025, song với sự chỉ đạo quyết liệt của chủ đầu tư và chính quyền địa phương, các đơn vị thi công đã chủ động tổ chức thi công linh hoạt, tận dụng tối đa điều kiện thuận lợi để bảo đảm tiến độ và chất lượng công trình.

Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng ngành nông nghiệp và môi trường, đến nay các hạng mục trọng yếu cơ bản đã hoàn thành; các đơn vị đang đẩy nhanh tiến độ các phần việc còn lại, phấn đấu đưa công trình vào khai thác trước tháng 6/2026.

Củng cố nền tảng phát triển nông nghiệp bền vững

Không chỉ riêng hồ Vực Tròn, nhiều công trình hồ chứa khác như Troóc Vực, Dạ Lam cũng đã được đầu tư nâng cấp, hoàn thành và đưa vào sử dụng từ đầu năm 2026, qua đó nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai, bảo đảm an toàn tính mạng và tài sản của người dân trong khu vực.

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng nước ngày càng gia tăng, hệ thống thủy lợi không chỉ phục vụ sản xuất nông nghiệp mà còn đóng vai trò thiết yếu trong cấp nước sinh hoạt và công nghiệp. Các hồ chứa lớn như Vực Tròn, Phú Vinh, Rào Đá, Sông Thai, Nam Thạch Hãn… sau khi được nâng cấp đã đáp ứng tốt nhu cầu cấp nước cho các khu kinh tế, khu công nghiệp và hệ thống cấp nước sạch, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước.

Đến nay, hệ thống thủy lợi trên địa bàn tỉnh cơ bản được hoàn thiện với hàng trăm công trình đầu mối, bao gồm 273 hồ chứa và 413 đập dâng, cùng nhiều công trình điều tiết, ngăn mặn, tiêu úng. Hệ thống này bảo đảm cấp nước cho hơn 102.000 ha lúa, hàng nghìn ha hoa màu và nuôi trồng thủy sản, đồng thời phục vụ nhu cầu sinh hoạt và sản xuất của người dân và doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, các hồ chứa còn phát huy hiệu quả trong điều tiết dòng chảy, cắt giảm lũ, góp phần bảo vệ an toàn cho vùng hạ du, nhất là trong điều kiện thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng.

Theo đánh giá của ngành chuyên môn, tiêu chí thủy lợi và phòng, chống thiên tai là một trong những tiêu chí đạt tỷ lệ cao trong xây dựng nông thôn mới của tỉnh. Việc tiếp tục đầu tư nâng cấp các công trình thủy lợi được xác định là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng các tiêu chí trong giai đoạn tiếp theo.

Song song với đó, tỉnh đang tập trung chuẩn bị đầu tư cụm công trình thủy lợi trọng điểm Khe Mước – Bến Than với tổng mức đầu tư dự kiến hơn 1.650 tỷ đồng. Khi hoàn thành, công trình sẽ cung cấp nước tưới cho trên 2.900 ha đất sản xuất, cấp nước sinh hoạt cho khoảng 69.000 hộ dân và phục vụ Khu Kinh tế Đông Nam Quảng Trị.

Việc đầu tư có trọng tâm, trọng điểm vào các công trình thủy lợi đã và đang góp phần hoàn thiện kết cấu hạ tầng, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, đồng thời tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh và nâng cao đời sống nhân dân. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Quảng Trị phát triển nền nông nghiệp bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu trong giai đoạn tới.