Đến thời điểm hiện tại, địa bàn tỉnh Ninh Bình ghi nhận có 36 mỏ thuộc diện phải thực hiện thủ tục đóng cửa mỏ khi giấy phép khai thác khoáng sản chấm dứt hiệu lực trong giai đoạn từ năm 2020 đến cuối năm 2025. Tuy nhiên, kết quả kiểm tra thực tế cho thấy mới chỉ có 19 mỏ được cơ quan có thẩm quyền ban hành quyết định đóng cửa và 5 mỏ đang loay hoay thực hiện các thủ tục liên quan.
 |
| Khai thác đá tại mỏ đá vôi núi Đầm Ngang (Ninh Bình). |
Điều đáng ngại nhất là còn tới 12 mỏ hoàn toàn chưa thực hiện việc đóng cửa mỏ theo quy định của pháp luật hiện hành. Chủ đầu tư của 12 điểm mỏ này đã cố tình không lập đề án đóng cửa mỏ khi giấy phép hết hiệu lực, vi phạm Điều 73 Luật Khoáng sản năm 2010 và Điều 82 Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024. Cơ quan thanh tra xác định trách nhiệm cá nhân trực tiếp thuộc về giám đốc của các doanh nghiệp trốn tránh trách nhiệm này.
Ngay cả đối với nhóm dự án đã có quyết định đóng cửa mỏ, sai phạm tái diễn thường ngày bộc lộ sự hời hợt của cơ quan quản lý. Điển hình như tại mỏ đất đồi Dốc Bệu của Công ty TNHH Hòa Nam, hồ sơ đóng cửa mỏ bị phát hiện thiếu hụt nhiều thành phần cốt lõi, đồng thời việc kiểm tra thực địa và nghiệm thu khối lượng công việc theo đề án được thực hiện rất thiếu thốn.
Trong khi đó, tại mỏ đất sét đồi Rộc Lầy của Công ty Cổ phần Gốm xây dựng Quỳnh Lưu, việc kiểm tra nghiệm thu kết quả và trình cấp có thẩm quyền ban hành quyết định đóng cửa mỏ bị kéo dài, không bảo đảm thời hạn quy định. Suốt thời gian dài, công tác kiểm tra và xử lý các tổ chức không nộp hồ sơ đề nghị đóng cửa mỏ đã bị buông lỏng, dẫn đến việc chưa có bất kỳ chủ mỏ sai phạm nào bị xử phạt vi phạm hành chính. Những diễn biến này là dấy lên những nghi ngại tiêu cực trong dư luận đối với các cơ quan quản lý.
Song song với việc bỏ mặc thực địa, các doanh nghiệp khoáng sản tại Ninh Bình còn lách luật để trốn tránh nghĩa vụ tài chính và cải tạo môi trường một cách hệ thống. Dù Quỹ Đầu tư phát triển tỉnh Ninh Bình đang quản lý hơn 284 tỷ đồng tiền ký quỹ và lãi của 311 điểm mỏ thuộc 227 đơn vị, trên địa bàn vẫn còn 14 tổ chức cố tình né tránh việc ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường với tổng số tiền găm giữ là 8,64 tỷ đồng. Thậm chí, có trường hợp doanh nghiệp tinh vi không lập phương án cải tạo để không phát sinh tiền ký quỹ phải nộp, sau đó âm thầm dừng hoạt động mà không thèm làm thủ tục đóng cửa mỏ.
Khủng hoảng dòng tiền nghĩa vụ đối với ngân sách Nhà nước lộ rõ khi tính đến giữa tháng 4/2026, có 16 doanh nghiệp nợ tiền cấp quyền khai thác khoáng sản 20,7 tỷ đồng, 20 doanh nghiệp nợ thuế tài nguyên hơn 14,06 tỷ đồng và 15 doanh nghiệp nợ phí bảo vệ môi trường hơn 10,6 tỷ đồng. Trước tình hình thâm hụt này, Thanh tra tỉnh đã kiến nghị UBND tỉnh Ninh Bình lập tức ra chỉ lệnh cho các sở ngành siết chặt thanh tra, truy thu triệt để tiền nợ và ép doanh nghiệp hoàn trả lại nguyên trạng đất đai.
