Vụ án Vạn Thịnh Phát là một vụ án kinh tế nghiêm trọng liên quan đến Tập đoàn Vạn Thịnh Phát, một trong những tập đoàn kinh tế lớn nhất của Việt Nam. Vụ án được khởi tố vào tháng 10 năm 2023, với cáo buộc 3 tội danh: Đưa hối lộ, Vi phạm quy định về hoạt động của ngân hàng và Tham ô tài sản... Doanhnghiep.vn điểm lại một số nét chính của vụ án này.
Nội dung vụ án
Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an vừa ban hành kết luận điều tra, đề nghị truy tố 86 bị can trong vụ án liên quan Công ty CP Tập đoàn Vạn Thịnh Phát (viết tắt là Tập đoàn Vạn Thịnh Phát), Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB) và một số đơn vị.
Trong 86 bị can, bà Trương Mỹ Lan, Chủ tịch Tập đoàn Vạn Thịnh Phát, bị đề nghị truy tố 3 tội danh: Đưa hối lộ, Vi phạm quy định về hoạt động của ngân hàng và Tham ô tài sản.
Trong nhóm cán bộ của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), bị can Đỗ Thị Nhàn, cựu Cục trưởng Cục Thanh tra, giám sát ngân hàng II - NHNN, bị đề nghị truy tố về tội Nhận hối lộ. Bị can Nguyễn Văn Hưng - cựu Phó Chánh thanh tra phụ trách Cơ quan thanh tra, giám sát NHNN - bị đề nghị tội Lợi dụng chức vụ khi thi hành công vụ.
Bị can Nguyễn Cao Trí, Chủ tịch Công ty Văn Lang và Công ty Capella, bị đề nghị truy tố tội Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.
Các bị can khác bị cáo buộc các tội danh: Tham ô tài sản; Vi phạm quy định về hoạt động của ngân hàng; Nhận hối lộ; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ; Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.
Đáng chú ý, 7 bị can là cựu lãnh đạo SCB vẫn đang bị Bộ Công an truy nã.
Mạng lưới liên kết Vạn Thịnh Phát
Theo kết luận, trong quá trình hoạt động, Tập đoàn Vạn Thịnh Phát đã xây dựng "hệ sinh thái Vạn Thịnh Phát" với hơn hơn 1.000 doanh nghiệp, chia làm 4 nhóm chính có quan hệ chặt chẽ với nhau, gồm: nhóm định chế tài chính, nhóm công ty có hoạt động kinh doanh tại Việt Nam, nhóm các công ty "ma’’ tại Việt Nam và mạng lưới công ty tại nước ngoài.
Trong nhóm định chế tài chính, SCB có vai trò đặc biệt quan trọng, được bị can Trương Mỹ Lan sử dụng như một công cụ tài chính để cấp vốn cho các công ty trong hệ sinh thái. Mọi hoạt động của ngân hàng này đều cơ bản phục vụ hoạt động của nữ Chủ tịch tập đoàn.
Với chủ trương lợi dụng hoạt động của ngân hàng trong việc huy động nguồn vốn, đáp ứng nhu cầu kinh doanh của "hệ sinh thái Vạn Thịnh Phát", bị can Trương Mỹ Lan đã thâu tóm 3 ngân hàng tư nhân bằng việc mua, sở hữu phần lớn số lượng cổ phần rồi thao túng.
Từ tháng 12-2011, bằng hình thức nhờ người đứng tên sở hữu cổ phần, bà Lan nắm giữ hơn 81% cổ phần của Ngân hàng TMCP Sài Gòn (cũ), hơn 98% cổ phần của Ngân hàng TMCP Việt Nam Tín Nghĩa và hơn 80% cổ phần của Ngân hàng TMCP Đệ Nhất.
Sau khi 3 ngân hàng trên hợp nhất thành SCB, bị can Trương Mỹ Lan tiếp tục nhờ người đứng tên hơn 85% cổ phần của ngân hàng này. Cũng với thủ đoạn nhờ người đứng tên, nữ doanh nhân đã mua cổ phần và tăng tỉ lệ sở hữu cổ phần tại đây lên hơn 91% vào ngày 1-1-2018.
Bằng cách nắm quyền chi phối, bị can Lan đã đưa người của mình hoặc sử dụng các cá nhân tin tưởng, thân tín đều là những người có trình độ, hoạt động lâu năm trong lĩnh vực tài chính ngân hàng vào các vị trí chủ chốt của SCB. Những người này đều nghe theo chỉ đạo của bà Lan và được trả lương cao, từ 200 - 500 triệu đồng/tháng.
Về hoạt động của SCB, đáng chú ý, ngân hàng này được sử dụng như "một công cụ tài chính để huy động tiền gửi của người dân và các tổ chức". Tuy nhiên, trong hoạt động cho vay, SCB lại chủ yếu phục vụ mục đích cá nhân của Trương Mỹ Lan.
Kết quả điều tra xác định từ ngày 1-12-2021 đến 7-10-2022 SCB đã cho vay, giải ngân cho 1.366 khách hàng, trong đó có 2.500 khoản vay liên quan đến trách nhiệm của Trương Mỹ Lan và đồng phạm với tổng số tiền 1.066.608 tỷ đồng.
Đến ngày 17-10-2022, các khoản vay tại SCB còn dư nợ hơn 677.286 tỷ đồng đều thuộc nhóm không có khả năng thu hồi. riêng dư nợ gốc các khoản vay của bị can Trương Mỹ Lan chiếm 93% tổng dư nợ gốc của hơn 23.000 khoản vay còn dư nợ tại SCB.
Hành vi phạm tội của bị can bà Trương Mỹ Lan tại SCB
Theo kết luận, sau khi thâu tóm SCB, bị can Trương Mỹ Lan đã thông qua các cá nhân thân tín, giữ vai trò chủ chốt tại đây và tại Tập đoàn Vạn Thịnh Phát để rút tiền của ngân hàng dưới hình thức giải ngân cho các hồ sơ vay được lập khống. Thậm chí, có nhiều khoản vay rút tiền trước, hoàn thiện hồ sơ sau.
Mỗi khoản tiền rút ra sẽ được giao cho từng nhóm để dựng công ty "ma", "vẽ" ra phương án đầu tư tại các dự án, giao cho các bộ phận tính toán tài sản bảo đảm cho phù hợp...
Kết luận điều tra cho thấy, SCB đã huy động tiền gửi từ 50 chi nhánh nhưng chỉ tập trung giải ngân đối với nhóm Trương Mỹ Lan tại 3 đơn vị hội sở, 3 chi nhánh lớn, 6 chi nhánh nhỏ lẻ. Các hồ sơ cho vay, giải ngân của nhóm này tại các đơn vị, chi nhánh trên đều có ký hiệu theo dõi riêng như "HSTT", "phương án, dự án" để nhân viên ngân hàng nhìn vào đều hiểu là cho vay các công ty trong "hệ sinh thái".
Cơ quan điều tra Bộ Công an chỉ rõ thủ đoạn được nhóm Trương Mỹ Lan sử dụng để vay tiền SCB gồm: tạo lập khách hàng vay vốn khống; thuê hoặc nhờ người đứng tên tài sản; tạo lập hồ sơ vay khống; đưa ra tài sản bảo đảm được định giá trị để tạo hồ sơ đúng quy định nhằm che giấu, đối phó với các cơ quan thanh tra, kiểm tra, thực chất là để "rút ruột" ngân hàng. Hầu hết các khoản vay của Trương Mỹ Lan - Tập đoàn Vạn Thịnh Phát được giải ngân trước và hợp thức hóa sau.
Theo quy trình thông thường, ngân hàng chỉ giải ngân khi đã hoàn thiện thủ tục pháp lý về thế chấp tài sản bảo đảm. Nhưng thực tế, 1.284 khoản vay của bị can Lan còn dư nợ chưa có thủ tục thế chấp khi giải ngân; số còn lại có tài sản bảo đảm chủ yếu là cổ phần, quyền tài sản.
Kết quả xác minh hồ sơ vay vốn 1.284 khoản vay nói trên tại SCB cho thấy, có 201 khoản vay, hồ sơ vay vốn không có phê duyệt của cấp có thẩm quyền. Các khoản vay này giải ngân hơn 10.000 tỉ, đến nay tổng dư nợ 11.600 tỉ.
Nhóm của Trương Mỹ Lan còn tạo lập, sử dụng khách hàng vay vốn khống, thuê người đứng tên tài sản bảo đảm để vay 1.200 khoản tại SCB. Nhóm bà Lan cũng thành lập hàng ngàn pháp nhân, thuê hàng ngàn cá nhân làm đại diện pháp luật, đứng tên cổ đông, đứng tên ký hồ sơ vay vốn, đứng tên tài sản bảo đảm để hợp thức việc rút tiền.
"Sở dĩ "kho" pháp nhân này càng ngày càng phình to vì phải thành lập nhiều pháp nhân, "dựng" nhiều cá nhân mới để đứng tên khoản vay thì khi kiểm tra sẽ không có dư nợ tín dụng lớn" - kết luận nêu.
Để bị can Trương Mỹ Lan và đồng phạm thực hiện được hành vi rút tiền, chiếm đoạt tiền từ SCB thông qua thủ đoạn vay, còn có sự tiếp tay của các đối tượng tại các công ty thẩm định giá. Lãnh đạo, nhân viên các công ty này không thực hiện công tác thẩm định nhưng đã phát hành các chứng thư thẩm định giá tài sản theo yêu cầu của SCB để thông đồng, hợp thức thủ tục vay vốn, nâng khống giá trị.
Cơ quan điều tra xác định, từ ngày 09/2/2018 đến ngày 07/10/2022, Trương Mỹ Lan đã chỉ đạo lập khống 916 hồ sơ vay vốn rồi rút tiền, chiếm đoạt của SCB 415.666 Tỷ đồng, đến này không trả được. Do khoản vay được bảo đảm hơn 111.570 tỷ đồng nên cơ quan điều tra xác định Trương Mỹ Lan và đồng phạm đã chiếm đoạt của SCB hơn 304.096 tỷ đồng.
Ngoài ra, hành vi tham ô tài sản của Trương Mỹ Lan còn gây thiệt hại hơn 129.372 tỷ đồng là số tiền lãi phát sinh từ số tiền gốc chiếm đoạt nêu trên.
Cán bộ thanh tra giám sát ngân hàng vì lợi ích vật chất của cá nhân mà đã "đổi trắng thay đen",
Theo cáo buộc của cơ quan điều tra, thời điểm tháng 6-2017, tình hình tài chính của SCB rất xấu, âm vốn chủ sở hữu gấp nhiều lần, có nguy cơ phá sản rất cao. Chính vì vậy, Thanh tra Chính phủ đã có văn bản kiến nghị Chính phủ lập đoàn thanh tra để thanh tra giám sát ngân hàng đối với SCB. Trên cơ sở đề xuất của Thanh tra Chính phủ, Văn phòng Chính phủ có nhiều văn bản truyền đạt ý kiến của Chính phủ về việc lập Đoàn Thanh tra liên ngành giám sát đối với hoạt động của SCB.
Hoạt động thanh tra đối với SCB tập trung vào các nội dung: Hoạt động cấp tín dụng từ thời điểm 30-6-2014; các khoản lãi và phí phải thu; thực trạng xử lý nợ xấu; việc thực hiện kế hoạch tái cơ cấu đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt… Có thể nói, việc chỉ đạo thanh tra SCB của Chính phủ vào thời điểm đó là rất đúng và trúng.
Việc thành lập Đoàn Thanh tra liên ngành cũng đã dự liệu được tình huống xấu xảy ra tại SCB và có dự kiến phương án xử lý nếu xảy ra tình huống xấu. Quả thật, khi đoàn thanh tra làm việc đã phát hiện hàng loạt sai phạm của SCB ở tất cả các nội dung: Tăng trưởng tín dụng, phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro (DPRR), tỉ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR), tỉ lệ cấp tín dụng vào các dự án bất động sản, xử lý nợ xấu...
Đặc biệt là sai phạm trong việc cấp tín dụng, trong đó chỉ ra các khoản nợ và khách hàng chứa nhiều rủ ro dẫn đến SCB mất khả năng chi trả, nợ xấu rất cao là Vạn Thịnh Phát và các doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái này.
Rất tiếc, sau khi phát hiện sai phạm của SCB trong việc cho tập đoàn Vạn Thịnh Phát vay tiền, thay vì kết luận sai phạm và tham mưu cho các cấp thẩm quyền xử lý theo quy định thì Đoàn Thanh tra liên ngành lại bẻ lái sang hướng khác. Bởi, để che giấu thực trạng tài chính yếu kém, các sai phạm có thể bị phát hiện qua thanh tra cũng như để SCB không bị đưa vào diện kiểm soát đặc biệt và được tiếp tục tái cơ cấu, Trương Mỹ Lan đã gặp, trao đổi với Đỗ Thị Nhàn - trưởng đoàn thanh tra hoạt động ngân hàng này. Đồng thời, chỉ đạo cấp dưới tiếp xúc, đặt vấn đề đưa tiền, quà bồi dưỡng cho các thành viên đoàn thanh tra.
Đồng ý với bị can Trương Mỹ Lan, trong báo cáo về kết quả thanh tra tại SCB của NHNN trình bày với Chính phủ, Cục trưởng Cục Thanh tra, giám sát ngân hàng II - NHNN Đỗ Thị Nhàn cùng Phó Chánh thanh tra phụ trách Cơ quan thanh tra, giám sát NHNN Nguyễn Văn Hưng đã chỉ đạo thành viên đoàn chỉ nêu chung chung, không ghi số liệu trung thực, không nêu thực trạng tài chính yếu kém của SCB. Mục đích là để giảm nhẹ, "làm mờ" cho các sai phạm của SCB.
Sau khi báo cáo Chính phủ, Đỗ Thị Nhàn tiếp tục yêu cầu bỏ nội dung kiến nghị phân loại nợ nhóm 4, nhóm 5 với 3 dự án tại chi nhánh SCB Cống Quỳnh trong dự thảo. Đoàn thanh tra còn phát hiện rất nhiều sai phạm tại các khoản vay của nhóm 71 khách hàng ở cùng một địa chỉ nhưng không đưa vào báo cáo kết quả thanh tra gửi lãnh đạo NHNN và báo cáo Chính phủ, cũng như chuyển cơ quan điều tra.
Đáng chú ý, khi thành viên đoàn thanh tra đề xuất "đưa SCB vào diện kiểm soát đặc biệt" thì bị can Hưng gạt nội dung này khỏi báo cáo của NHNN gửi Chính phủ. Bên cạnh đó, tại phần kiến nghị, đoàn thanh tra đề xuất Chính phủ tiếp tục tạo điều kiện cho SCB tái cơ cấu.
Theo kết luận, từ tháng 4/2016 đến ngày 01/10/2018, Nguyễn Văn Hưng đã nhiều lần nhận quà tổng cộng 390.000 USD (tương đương 8,7 tỷ đồng) từ lãnh đạo SCB là Đinh Văn Thành và Võ Tấn Hoàng Văn.
Kết quả điều tra xác định cựu Cục trưởng Đỗ Thị Nhàn với tư cách là Trưởng đoàn thanh tra đã nhận hối lộ 5,2 triệu USD để bao che, bưng bít cho các sai phạm của bà Trương Mỹ Lan và Ngân hàng SCB.
Hành vi bao che, làm trái công vụ, trái quy định pháp luật thanh tra của bị can Đỗ Thị Nhàn để giúp đỡ Trương Mỹ Lan, tạo điều kiện cho Tập đoàn Vạn Thịnh Phát, Ngân hàng SCB thực hiện những hành vi sai phạm nối tiếp sai phạm.
Mặt khác, Vạn Thịnh phát và tổ chức liên quan đã tạo lập 25 gói trái phiếu huy động tiền và chiếm đoạt
Kết quả điều tra xác định: Từ năm 2018 đến năm 2020, các đối tượng có liên quan tại Công ty CP Tập đoàn Vạn Thịnh Phát, Công ty CP Tập đoàn Đầu tư An Đông, Công ty CP Đầu tư Quang Thuận, Công ty CP Dịch vụ Thương mại TP. Hồ Chí Minh, Công ty CP Đầu tư và phát triển Sunny World và các tổ chức khác đã có hành vi gian dối, làm trái quy định của pháp luật tạo lập 25 gói trái phiếu mã: ADC-2018.09, ADC-2018.09.1, ADC-2019.01, QT-2018.12.1, SNWCH1823001 và 20 mã số hiệu từ SET.H2025.01 đến SET.H2025.20 với tổng giá trị 30.081 tỷ đồng để bán cho người mua (các trái chủ), huy động tiền và chiếm đoạt.
Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an xác định những trái chủ đang sở hữu 25 mã trái phiếu do 04 Công ty phát hành nêu trên là bị hại trong vụ án và đã ủy thác điều tra đến Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an các tỉnh/thành phố theo địa chỉ của trái chủ trên hợp đồng mua bán/chuyển nhượng trái phiếu tiếp nhận thông tin, lấy lời khai bị hại để xem xét giải quyết theo quy định của pháp luật.
Hoàng Long (TH)
