Di tích lịch sử nhà tù Phú Lợi Bình Dương là một di tích cách mạng của tỉnh Bình Dương nằm cách thàn phố Thủ Dầu Một với quy mô 77.082m2. Ngày 10/07/1980 nhà tù Phú Lợi đã được nhà nước công nhận và xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia.
Năm 1957 nhà tù Phú Lợi Bình Dương được xây dựng được coi là một trong những nhà tù lớn thời Mỹ – Diệm ở miền Nam hoạt động được 8 năm trong giai đoạn từ 1957 – 1964. Nhà tù này giam cầm những chiến sĩ cách mạng, người dân yêu nước nhưng vẫn không vượt qua được tinh thần kiên cường bất khuất của người dân Việt Nam, họ đã vùng lên đấu tranh thắng lợi.
Có thể khẳng định đây là căn cứ quân sự của Pháp, Nhật để lại và Mỹ Ngụy cải tạo, mở rộng thực hiện chính sách cai trị những người chống chính quyền Mỹ Ngụy thời bấy giờ. Ngày xưa nơi đây chỉ là nhà giam cấp tỉnh nhưng đã được cải tạo thành trung tâm cải huấn chính trị quốc gia, đây là một mô hình nhà tù mới được chúng xây dựng nên.
Tồn tại trong khoảng thời gian 8 năm nơi đây được mệnh danh “địa ngục trần gian”. Được biết khi các tù nhân cách mạng đặt chân đến nơi đây sẽ chịu đủ mọi loại hình tra trấn dã man, tàn khốc nhất. Chúng tra tấn chiến sĩ cách mạng và những người yêu nước về cả tinh thần và thể xác. Chúng thực hiện chính sách lao động khổ sai, đặt 14 điều nội quy nhằm kìm kẹp và tra tấn tù nhân. Dùng mọi cách, thủ đoạn để tra tấn tinh thần những người chiến sĩ cách mạng khai ly khỏi cách mạng Việt Nam, tôn thờ chế độ Việt Nam Cộng Hòa. Nhưng với tinh thần thép, tinh thần yêu nước bất khuất các chiến sĩ cách mạng đã chiến thắng trước những thủ đoạn thâm độc của kẻ thù. 
Trước tình hình đó các chiến sĩ yêu nước đã tổ chức tự cứu chữa cho tù nhân trúng độc vừa đấu tranh tố cáo hành động tội ác này của chúng. Không thể lặng thinh trước những hành động tội ác của bọn Ngô Đình Diệm các chiến sĩ đã tung nóc nhà giam, chiếm đài phát thanh lên án tố cáo hành vi tội ác này. Sự việc này đã lan truyền khắp nơi không chỉ trong nước mà cả thế giới, gây nên làn sóng căm phẫn lớn đến năm 1964 nhà tù Phúc lợi bắt buộc phải giải tán.
Nhà tù Phú Lợi Bình Dương là bằng chứng thép nói lên tội ác của Mỹ – Ngụy tại miền nam Việt Nam. Nơi đây đã thể hiện tinh thần yêu nước của các chiến sĩ cách mạng, đảng viên, đồng bào yêu nước đã ngã xuống trong nhà tù vì độc lập, tự do, hòa bình của đất nước Việt Nam.
Để thể hiện tinh thần yêu nước bất khuất của các chiến sĩ cách mạng và đồng bào yêu nước, nhân dịp kỷ niệm 37 năm ngày đoàn kết đấu tranh chống vụ đầu độc tù nhân Phú Lợi, một bức tượng bằng đồng cao 3,5 m của tác giả điêu khắc Diệp Minh Châu đã được dựng lên. Ngày nay khi các du khách thập phương đến nơi đây khu di tích nhà tù Phú Lợi đón khách tham quan trong và ngoài nước đến đây để tìm hiểu về lịch sử đấu tranh cách mạng nhân dân Việt Nam; giáo dục thế hệ con cháu mai sau về tinh thần yêu nước bất khuất của ông cha ta.
Vũ Tiến
