Sửa đổi Luật An toàn thực phẩm: Đổi mới quản lý để bảo đảm thực phẩm an toàn trước khi đến tay người dân

Thực phẩm được bày bán tại siêu thị.

Trong 2 ngày 19 – 20/10, Bộ Y tế phối hợp với Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tổ chức Hội thảo chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về quản lý an toàn thực phẩm. Hội thảo nhằm tập trung chia sẻ kinh nghiệm về xây dựng chính sách, quản lý theo chuỗi, đánh giá nguy cơ, tổ chức bộ máy, ứng dụng công nghệ thông tin và kiểm soát các loại hình kinh doanh thực phẩm mới.

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, an toàn thực phẩm có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sức khỏe con người. Thực phẩm không an toàn có thể gây ngộ độc, các bệnh truyền qua thực phẩm và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe người dân.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho biết, Luật An toàn thực phẩm được ban hành năm 2010. Sau gần 16 năm, nhiều hoạt động liên quan đến sản xuất, chế biến, cung ứng và tiêu dùng thực phẩm đã có những thay đổi đáng kể. Thực phẩm hiện được phân phối qua nhiều kênh, từ siêu thị, trung tâm thương mại đến chợ truyền thống, chợ đầu mối và các hình thức trao đổi trực tiếp giữa người dân.

Đặc thù này đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống chính sách vừa phù hợp với thông lệ quốc tế, các khuyến nghị của Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm Quốc tế (Codex), vừa đáp ứng điều kiện thực tế của Việt Nam.

Thông tin về những định hướng sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho biết các nội dung trọng tâm tập trung vào 4 nhóm chính sách, hướng tới đổi mới phương thức quản lý, kiểm soát nguy cơ hiệu quả hơn, và phù hợp với sự phát triển của thị trường thực phẩm.

Quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi và dựa trên đánh giá nguy cơ.

Theo Thứ trưởng, trước đây, công tác quản lý an toàn thực phẩm được thực hiện theo từng khâu, với sự tham gia của nhiều Bộ, ngành. Định hướng mới là quản lý xuyên suốt từ nuôi trồng, sản xuất, chế biến, lưu thông đến bàn ăn của người tiêu dùng, qua đó tăng cường tính liên kết và hiệu quả kiểm soát trong toàn bộ chuỗi thực phẩm.

Việc quản lý cũng cần căn cứ vào mức độ nguy cơ của từng nhóm sản phẩm. Đối với sản phẩm có nguy cơ thấp, có thể áp dụng cơ chế quản lý phù hợp, đơn giản hóa thủ tục. Sản phẩm nguy cơ cao cần đáp ứng các yêu cầu chặt chẽ hơn về công bố, thẩm định, kiểm tra và hậu kiểm.

Cách tiếp cận này nhằm tập trung nguồn lực vào những khâu, sản phẩm tiềm ẩn nguy cơ lớn. Đồng thời, tạo thuận lợi cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh chấp hành đúng quy định.

Đổi mới công tác kiểm tra an toàn thực phẩm.

Theo đó, hoạt động kiểm tra cần chuyển từ cách làm dàn trải, xử lý theo từng vụ việc sang phương thức dựa trên đánh giá nguy cơ, tập trung vào những sản phẩm, cơ sở có nguy cơ cao.

Cùng với đó, cần tăng cường hậu kiểm đối với sản phẩm đã lưu thông trên thị trường, nâng cao hiệu quả phát hiện và xử lý vi phạm. Các hành vi vi phạm nghiêm trọng cần được xử lý đủ sức răn đe, góp phần ngăn chặn tình trạng cố tình vi phạm để trục lợi.

Đổi mới kiểm tra không chỉ nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước mà còn hướng tới giảm các thủ tục, hoạt động kiểm tra không cần thiết, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp tuân thủ pháp luật và phát triển hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn.

Hội thảo chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về quản lý an toàn thực phẩm. (Ảnh: Trần Minh)

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý an toàn thực phẩm.

Cần xây dựng, kết nối dữ liệu phục vụ quản lý, trong đó chú trọng thông tin về thành phần, chất lượng sản phẩm và chuỗi cung ứng.Việc ứng dụng công nghệ sẽ giúp cơ quan quản lý nâng cao khả năng giám sát, phát hiện nguy cơ và kiểm soát thực phẩm xuyên suốt quá trình lưu thông, kể cả qua các kênh thương mại điện tử.

Tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm đối với thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể.

Đây là nhóm vấn đề cần được quan tâm trong bối cảnh các vụ ngộ độc thực phẩm vẫn xảy ra, trong đó có những vụ việc liên quan đến thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể.

Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, thức ăn đường phố có nhiều hình thức chế biến, kinh doanh khác nhau, điều kiện bảo đảm vệ sinh không đồng đều. Đối với bếp ăn tập thể, có nơi tự tổ chức chế biến tại chỗ, có nơi ký hợp đồng với đơn vị bên ngoài cung cấp suất ăn. Sự đa dạng này đòi hỏi quy định quản lý phải cụ thể, phù hợp với thực tế.

Do đó, cần làm rõ trách nhiệm của cơ sở chế biến, đơn vị cung ứng suất ăn và đơn vị sử dụng suất ăn; đồng thời tăng cường kiểm soát điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm, chủ động phòng ngừa nguy cơ ngộ độc, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Bên cạnh 4 nhóm chính sách trọng tâm, định hướng đổi mới mô hình quản lý an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất đầu mối từ Trung ương đến địa phương cũng được đặt ra. Đây là vấn đề có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả thực thi pháp luật, nhất là trong bối cảnh quản lý chuỗi cung ứng đòi hỏi sự phối hợp thường xuyên, liên tục giữa các cơ quan và địa phương.

Để các chính sách đi vào cuộc sống, cần kết hợp hoàn thiện quy định pháp luật với tuyên truyền, hướng dẫn, nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành của các tổ chức, cá nhân. Doanh nghiệp phải chủ động bảo đảm chất lượng, an toàn của sản phẩm; người tiêu dùng cần quan tâm đến nguồn gốc, chất lượng thực phẩm và lựa chọn sản phẩm có trách nhiệm.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đề nghị các chuyên gia quốc tế chia sẻ kinh nghiệm về xây dựng chính sách, quản lý theo chuỗi, đánh giá nguy cơ, tổ chức bộ máy và ứng dụng công nghệ trong giám sát thị trường thực phẩm. Những kinh nghiệm này sẽ góp phần hỗ trợ Việt Nam hoàn thiện quy định pháp luật phù hợp với thông lệ quốc tế, các khuyến nghị của Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm Quốc tế (Codex) và điều kiện thực tiễn trong nước.