Luật Công chứng sửa đổi: Giảm thủ tục, đẩy mạnh số hóa

Thu hẹp giao dịch phải công chứng, giảm chi phí tuân thủ

Luật Công chứng sửa đổi năm 2026 điều chỉnh cách xác định các giao dịch bắt buộc công chứng theo hướng linh hoạt và tập trung hơn. Theo đó, Bộ Tư pháp được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành rà soát, cập nhật và công bố danh mục các giao dịch phải công chứng, chứng thực trên Cổng thông tin điện tử.

Cách tiếp cận này giúp thu hẹp phạm vi giao dịch bắt buộc công chứng, trong đó loại bỏ 6 loại giao dịch đang được quy định tại các nghị định. Việc điều chỉnh nhằm khắc phục nguy cơ chồng chéo, xung đột với các luật chuyên ngành, đồng thời nâng cao tính minh bạch và ổn định của hệ thống pháp luật.

Luật Công chứng sửa đổi: Giảm thủ tục, đẩy mạnh số hóa

Danh mục các giao dịch bắt buộc công chứng sẽ được công khai, tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, cá nhân tra cứu và áp dụng thống nhất trên toàn quốc. Tuy nhiên, nguyên tắc vẫn được bảo đảm là các giao dịch thuộc diện bắt buộc công chứng phải do luật chuyên ngành quy định.

Một điểm mới đáng chú ý là cho phép khai thác dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu của cơ quan nhà nước trong quá trình công chứng. Trong trường hợp thông tin về người yêu cầu công chứng hoặc tài sản đã có sẵn và đủ điều kiện khai thác, người dân không cần cung cấp lại giấy tờ tương ứng.

Tổ chức hành nghề công chứng có thể trực tiếp sử dụng dữ liệu này để giải quyết hồ sơ. Chỉ khi không khai thác được hoặc thông tin chưa đầy đủ, công chứng viên mới yêu cầu bổ sung. Quy định này giúp giảm đáng kể thủ tục, hạn chế việc phải sao y, chứng thực giấy tờ, đồng thời góp phần ngăn chặn tình trạng sử dụng giấy tờ giả mạo.

Mở rộng thẩm quyền, xây dựng dữ liệu công chứng toàn quốc

Luật cũng mở rộng thẩm quyền công chứng không phụ thuộc địa giới hành chính đối với một số giao dịch không có đối tượng trực tiếp là bất động sản, như hợp đồng ủy quyền, hợp đồng đặt cọc, chuyển nhượng hợp đồng. Quy định này nhằm tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp khi thực hiện các giao dịch dân sự.

Đối với giao dịch liên quan đến bất động sản, Luật tiếp tục quy định thẩm quyền công chứng theo phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở nhằm bảo đảm an toàn pháp lý, hạn chế rủi ro công chứng trùng lặp. Đồng thời, Chính phủ được giao xây dựng lộ trình thực hiện công chứng không phụ thuộc địa giới hành chính đối với loại giao dịch này khi các điều kiện về cơ sở dữ liệu được đáp ứng.

Công chứng viên vẫn chịu trách nhiệm về tính xác thực, hợp pháp của giao dịch, bao gồm việc kiểm tra, xác minh tình trạng pháp lý và thực tế của tài sản khi cần thiết.

Một nội dung quan trọng khác là việc bổ sung quy định về cơ sở dữ liệu công chứng. Đây sẽ là hệ thống lưu trữ thông tin về công chứng viên, tổ chức hành nghề công chứng, các giao dịch đã được công chứng, tình trạng pháp lý của tài sản và các cảnh báo rủi ro.

Luật yêu cầu cơ sở dữ liệu công chứng phải được cập nhật đầy đủ, chính xác, kịp thời, đồng thời bảo đảm an ninh, an toàn thông tin và bảo vệ bí mật cá nhân, gia đình.

Theo Bộ Tư pháp, việc xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng là yêu cầu cấp thiết nhằm phục vụ quản lý nhà nước và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực này. Hệ thống sẽ được triển khai đồng bộ, kết nối với các cơ sở dữ liệu liên quan để nâng cao hiệu quả quản lý, phòng ngừa rủi ro và cải thiện chất lượng dịch vụ công chứng.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, được kỳ vọng tạo bước chuyển trong cải cách thủ tục hành chính và hiện đại hóa hoạt động công chứng.