Hoàn thiện thể chế, thích ứng mô hình chính quyền địa phương mới tại kỳ họp thứ ba HĐND TP.HCM

Kỳ họp thứ ba Hội đồng nhân dân TP. Hồ Chí Minh

Trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh bước vào giai đoạn phát triển mới sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Hội đồng nhân dân Thành phố đang tập trung hoàn thiện hệ thống quy chế hoạt động nhằm đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại, nâng cao hiệu lực giám sát và phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.

Đây được xem là những văn bản nền tảng, góp phần xây dựng bộ máy dân cử hoạt động chuyên nghiệp, hiện đại và phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số trong giai đoạn mới.

Điểm nhấn của kỳ họp là việc Hội đồng nhân dân Thành phố sẽ xem xét, thảo luận và quyết nghị 47 dự thảo nghị quyết, gồm 18 nghị quyết quy phạm pháp luật và 29 nghị quyết cá biệt, tạo khuôn khổ pháp lý quan trọng để triển khai các mục tiêu phát triển Thành phố trong giai đoạn mới.

Chủ trì kỳ họp HĐND TP.HCM kỳ thứ ba. Ảnh- Bích Liên

Đáng chú ý, nhiều nghị quyết sẽ tập trung tháo gỡ khó khăn cho hoạt động quản lý nhà nước, hoàn thiện hệ thống thể chế sau khi mở rộng địa giới hành chính và hợp nhất đơn vị hành chính, thông qua việc ban hành các quy chế hoạt động của Hội đồng nhân dân Thành phố khóa XI, quy chế bảo vệ bí mật nhà nước, quy chế tiếp công dân, xử lý đơn thư; đồng thời rà soát, bãi bỏ nhiều nghị quyết không còn phù hợp của Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trước khi sắp xếp, góp phần bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật trên địa bàn Thành phố mới.

Hoàn thiện cơ chế bảo vệ bí mật nhà nước trong môi trường số

Theo Ban Pháp chế HĐND Thành phố, việc ban hành Quy chế bảo vệ bí mật nhà nước là yêu cầu cấp thiết khi Luật Bảo vệ bí mật nhà nước số 117/2025/QH15 và Nghị định số 63/2026/NĐ-CP đã chính thức có hiệu lực thi hành, thay thế các quy định trước đây.

Điểm đáng chú ý của hệ thống pháp luật mới là việc bổ sung nhiều quy định liên quan đến văn bản điện tử, hạ tầng công nghệ thông tin, mạng LAN độc lập và quản lý dữ liệu trên không gian mạng. Trong bối cảnh hầu hết hoạt động điều hành, trao đổi văn bản của HĐND Thành phố hiện nay được thực hiện trên môi trường điện tử, yêu cầu bảo mật thông tin ngày càng trở nên quan trọng.

Các quy định mới không chỉ tập trung vào việc bảo vệ tài liệu giấy truyền thống mà còn mở rộng sang việc quản lý văn bản điện tử, chữ ký số, dữ liệu lưu trữ và quá trình truyền nhận thông tin trên hệ thống mạng.

Theo dự thảo quy chế, trách nhiệm của Chủ tịch HĐND Thành phố, các Phó Chủ tịch, Trưởng các Ban HĐND và Chánh Văn phòng Đoàn Đại biểu Quốc hội và HĐND Thành phố trong việc xác định độ mật, quản lý, lưu trữ và thu hồi tài liệu mật sẽ được quy định cụ thể hơn.

Việc xây dựng quy chế mới được kỳ vọng sẽ giúp hạn chế nguy cơ lộ lọt thông tin, bảo đảm an toàn dữ liệu trong quá trình chuyển đổi số, đồng thời tạo hành lang pháp lý thống nhất cho công tác bảo vệ bí mật nhà nước tại cơ quan dân cử lớn nhất cả nước.

Các đại biểu tham dự kỳ họp. Ảnh- Bích Liên

Nâng cao hiệu quả tiếp công dân và xử lý đơn thư

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là dự thảo Nghị quyết ban hành Quy chế tiếp công dân, tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Là đô thị đặc biệt với quy mô dân số lớn, TP. Hồ Chí Minh luôn là địa phương có số lượng đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị và phản ánh ở mức cao. Nhiều vụ việc có tính chất phức tạp, kéo dài, liên quan đến nhiều cơ quan, nhiều cấp chính quyền.

Trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng quy trình thống nhất, minh bạch và khoa học hơn để tiếp nhận, xử lý cũng như giám sát việc giải quyết các vụ việc liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Dự thảo quy chế gồm 5 chương, 31 điều, quy định toàn diện từ công tác tiếp công dân, tiếp nhận đơn thư, phân loại, xử lý, theo dõi kết quả giải quyết đến hoạt động giám sát của HĐND Thành phố.

Một điểm mới đáng chú ý là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong toàn bộ quy trình xử lý đơn thư. Tất cả thông tin về đơn khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh sẽ được cập nhật, quản lý và theo dõi trên hệ thống phần mềm dùng chung và cơ sở dữ liệu điện tử của HĐND Thành phố.

Việc số hóa quy trình không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch, hạn chế tình trạng thất lạc hồ sơ hoặc chậm trễ trong xử lý.

Tăng cường trách nhiệm giải trình và giám sát

Theo dự thảo, HĐND Thành phố sẽ tăng cường các biện pháp giám sát đối với những vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài hoặc có dấu hiệu chậm giải quyết.

Thường trực HĐND, các Ban HĐND và đại biểu HĐND Thành phố được trao quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền cung cấp hồ sơ, báo cáo giải trình, tổ chức khảo sát thực tế hoặc thành lập đoàn giám sát để kiểm tra trực tiếp tại địa bàn.

Đối với những trường hợp phát hiện dấu hiệu né tránh trách nhiệm, đùn đẩy công việc hoặc không thực hiện nghiêm các kết luận giám sát, HĐND Thành phố có thể kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét trách nhiệm người đứng đầu.

Đặc biệt, đối với các chức danh do HĐND bầu, việc xem xét lấy phiếu tín nhiệm cũng được xác định là một trong những công cụ giám sát quan trọng nhằm nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ lãnh đạo.

Những quy định này cho thấy định hướng tăng cường vai trò giám sát của cơ quan dân cử, đồng thời bảo đảm các kiến nghị, phản ánh chính đáng của người dân được xem xét và giải quyết hiệu quả hơn.

Xây dựng quy chế làm việc cho nhiệm kỳ mới

Cùng với các quy chế chuyên ngành, HĐND Thành phố cũng đang hoàn thiện dự thảo Nghị quyết ban hành Quy chế làm việc của HĐND Thành phố Hồ Chí Minh khóa XI, nhiệm kỳ 2026 – 2031.

Sau khi nhiệm kỳ 2021 – 2026 kết thúc, việc xây dựng quy chế làm việc mới được xem là yêu cầu bắt buộc nhằm bảo đảm hoạt động của HĐND, Thường trực HĐND, các Ban HĐND, Tổ đại biểu và đại biểu HĐND Thành phố được thống nhất, đồng bộ và hiệu quả.

Dự thảo quy chế được xây dựng trên cơ sở kế thừa những kinh nghiệm thực tiễn của nhiệm kỳ trước, đồng thời cập nhật các quy định mới của Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Quy chế làm việc mẫu do Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành.

Mục tiêu đặt ra là xây dựng cơ chế làm việc rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin; nâng cao chất lượng giám sát, chất vấn và quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương.

Việc đồng thời xây dựng và hoàn thiện nhiều quy chế quan trọng cho thấy quyết tâm của HĐND Thành phố Hồ Chí Minh trong việc đổi mới phương thức hoạt động, thích ứng với yêu cầu quản trị hiện đại và chuyển đổi số toàn diện.

Các quy chế mới không chỉ tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động của cơ quan dân cử mà còn góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân, tăng cường công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan trong hệ thống chính quyền.

Khi được thông qua và triển khai đồng bộ, các nghị quyết này sẽ trở thành nền tảng quan trọng giúp HĐND Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục khẳng định vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân trong giai đoạn phát triển mới của Thành phố.