Cơ chế xã hội hóa, kêu gọi các dòng vốn tư nhân trong và ngoài nước
Hành lang pháp lý cho thị trường đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam ghi nhận những chuyển dịch mang tính chiến lược. Chỉ một thời gian ngắn sau khi Nghị định số 264/2025/NĐ-CP chính thức ban hành, nhiều địa phương đã nhanh chóng cụ thể hóa chính sách bằng các đề án thành lập quỹ chuyên biệt nhằm hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.
 |
| Lần đầu tiên Việt Nam có hành lang pháp lý cho quỹ đầu tư mạo hiểm với việc Chính phủ ban hành Nghị định số 264/2025/NĐ-CP quy định về Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và Quỹ đầu tư mạo hiểm của địa phương (Ảnh minh họa). |
Tại Hải Phòng, Hội đồng Nhân dân Thành phố đã thông qua Nghị quyết phê duyệt Đề án thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm với quy mô vốn ban đầu 500 tỷ đồng từ nguồn ngân sách. Mục tiêu của quỹ là hướng vào các dự án công nghệ cao, vật liệu mới và trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm.
Trước đó, Hà Nội cũng phê duyệt đề án thí điểm thành lập quỹ theo mô hình hợp tác công - tư, không có tư cách pháp nhân, với mức góp vốn tối đa từ ngân sách là 600 tỷ đồng (chiếm không quá 49% vốn điều lệ). Các đô thị lớn khác như Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng hiện cũng đang trong quá trình tham vấn để xây dựng mô hình tương tự.
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh nhận định, khung pháp lý mới đã đặt nền móng thể chế thiết yếu, gắn kết nguồn lực công với tinh thần dẫn dắt của thị trường. Điểm mới đáng chú ý của mô hình này là cơ chế xã hội hóa, kêu gọi các dòng vốn tư nhân trong và ngoài nước cùng đồng hành thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào vốn công.
Bên cạnh đó, đại diện Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ thông tin thêm, quy định mới đã bổ sung cơ chế miễn trừ trách nhiệm dân sự và loại trừ trách nhiệm hành chính đối với các bên điều hành quỹ khi xảy ra tổn thất đầu tư nếu đáp ứng đủ các điều kiện theo quy định. Đây là giải pháp tháo gỡ tâm lý e ngại cho người đại diện phần vốn nhà nước, tạo cơ sở để hướng tới mục tiêu thu hút 3 tỷ USD vốn đầu tư mạo hiểm vào năm 2030.
Yêu cầu chuyển dịch từ hành chính sang cơ chế thị trường
Mặc dù chủ trương cho phép thành lập quỹ địa phương mang lại nhiều kỳ vọng, các chuyên gia kinh tế cũng lưu ý những rào cản trong quá trình vận hành thực tế.
TS. Đinh Thế Hiển chỉ ra rằng nhiều quỹ trực thuộc Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh hiện nay vẫn vận hành theo phương thức hành chính, chưa tiệm cận được với cơ chế đầu tư thực chất của thị trường.
Để dòng vốn phát huy tác dụng, các địa phương cần xây dựng đồng bộ hệ thống vườn ươm, khu công nghệ cao và hạ tầng nghiên cứu nhằm tạo ra nguồn dự án đạt chất lượng kỹ thuật.
Ở góc độ doanh nghiệp đầu tư, ông Bùi Thành Đô - Chủ tịch Quỹ ThinkZone Ventures phân tích, thị trường Việt Nam hiện vẫn thiếu các thương vụ thoái vốn (exit) thành công, điều này khiến các quỹ quốc tế có phần dè dặt khi phân bổ dòng tiền dài hạn. Kinh nghiệm từ các quốc gia như Hàn Quốc hay Israel cho thấy, cơ quan quản lý thường sử dụng vốn nhà nước làm vốn mồi để đầu tư vào các quỹ con, từ đó phân tán rủi ro và thu hút thêm nguồn lực tư nhân vào các ngành chiến lược như bán dẫn hay công nghệ sinh học.
Hiện tại, cơ cấu dòng vốn mạo hiểm tại Việt Nam đang có sự lệch pha khi tập trung phần lớn vào lĩnh vực công nghệ thông tin ngắn hạn, trong khi các mảng công nghệ sâu (deep tech) như robot, điện toán đám mây hay vật liệu mới vẫn thiếu vắng các nhà đầu tư. Việc Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia cùng hệ thống quỹ địa phương đi vào hoạt động được kỳ vọng sẽ đóng vai trò cân bằng, vừa định hướng vừa thúc đẩy năng lực nghiên cứu và ứng dụng công nghệ tại các viện, trường đại học. Sự thay đổi mang tính hệ thống này sẽ là điều kiện tiên quyết để hình thành một thị trường đầu tư mạo hiểm bền vững, giảm dần sự phụ thuộc vào các biến động từ dòng vốn ngoại.
