Đồng sáng lập Gojek trước phán quyết trong vụ án tham nhũng tại Indonesia

Tòa án Indonesia dự kiến công bố phán quyết vào ngày 30/6 trong vụ án tham nhũng gây nhiều tranh cãi liên quan đến ông Nadiem Makarim, cựu Bộ trưởng Giáo dục, đồng thời là đồng sáng lập Gojek - một trong những startup công nghệ lớn nhất Indonesia.

Ông Nadiem Makarim thời kỳ giữ chức tổng giám đốc nền tảng xe công nghệ Gojek

Vụ việc kéo dài nhiều tháng qua không chỉ thu hút sự quan tâm của giới công nghệ và đầu tư khu vực, mà còn làm dấy lên lo ngại về khả năng hệ thống pháp luật Indonesia bị sử dụng cho các mục tiêu chính trị.

Theo cáo buộc của công tố viên, ông Makarim, 41 tuổi, đã hưởng lợi cá nhân từ chương trình mua sắm máy tính xách tay trong giai đoạn đại dịch COVID-19, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước khoảng 125 triệu USD. Cơ quan công tố đề nghị mức án 18 năm tù, đồng thời yêu cầu ông nộp khoản tiền phạt và bồi thường khoảng 5.600 tỷ rupiah, tương đương 314 triệu USD.

Nếu bị tuyên có tội, đây có thể trở thành một trong những vụ án pháp lý đáng chú ý nhất tại Indonesia nhằm vào một cựu bộ trưởng. “Đã hơn chín tháng kể từ khi cơn ác mộng này bắt đầu”, ông Makarim, người bị bắt hồi tháng 9, viết trên tài khoản LinkedIn do nhóm luật sư của ông quản lý.

Ông Makarim rời vị trí tổng giám đốc Gojek vào năm 2019 để đảm nhiệm chức Bộ trưởng Giáo dục Indonesia đến năm 2024. Theo cáo trạng, ông bị cho là đã làm giàu bất chính khoảng 809 tỷ rupiah, tương đương 46,33 triệu USD, thông qua việc mua sắm máy tính xách tay Chromebook và hệ điều hành Chrome OS cho các trường học trong giai đoạn 2020-2022.

Công tố viên cho rằng ông Makarim đã thiết kế các điều kiện đấu thầu theo hướng chỉ phù hợp với hệ sinh thái Chrome, qua đó “biến Google thành bên kiểm soát duy nhất hệ sinh thái giáo dục tại Indonesia”. Cơ quan công tố cũng nêu khoản đầu tư của Google vào công ty mẹ của Gojek là yếu tố có liên quan đến thương vụ mua sắm này.

Google hiện chưa bị truy tố. Ông Makarim khẳng định khoản đầu tư của Google vào Gojek không liên quan đến chương trình mua sắm máy tính xách tay nói trên. Hồi tháng 1, Google cho biết các khoản đầu tư vào các thực thể liên quan đến Gojek diễn ra trong giai đoạn 2017-2021, trước thời điểm ông Makarim được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Giáo dục.

Vụ kiện chống lại ông Makarim đang vấp phải nhiều nghi vấn từ giới quan sát.

Ông Tim Lindsey, giáo sư luật tại Đại học Melbourne, người có nhiều nghiên cứu về hệ thống pháp luật Indonesia, cho rằng các cáo buộc đối với ông Makarim dựa trên lập luận gây thiệt hại cho nhà nước - một khái niệm thường bị diễn giải quá rộng, dễ đánh đồng sự kém hiệu quả hoặc chấp nhận rủi ro trong quản trị công với hành vi tham nhũng. Vị chuyên gia này cảnh báo, xu hướng chính trị hóa các vấn đề tư pháp có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh quốc tế của Indonesia.

Vụ án cũng nhận được sự chú ý từ bên ngoài Indonesia. Tỷ phú người Anh Richard Branson viết trên LinkedIn rằng ông Makarim “nên được ghi nhận vì những thành tựu đã đạt được, thay vì bị truy tố bởi các cáo buộc có vẻ mang động cơ chính trị”.

Trong cuộc phỏng vấn với Reuters đầu tháng này, ông Makarim, cựu học viên Trường Kinh doanh Harvard, tiếp tục khẳng định vô tội và cho rằng vụ việc của ông là lời cảnh báo đối với thế hệ chuyên gia trẻ. Ông Makarim cho biết sẽ kháng cáo nếu bị tuyên có tội.

Gojek và công ty mẹ GoTo gần đây chuyển trọng tâm sang củng cố hiệu quả tại các thị trường cốt lõi. Tại Indonesia, thị trường quê nhà, GoTo vẫn duy trì hệ sinh thái gọi xe, giao đồ ăn, logistics và công nghệ tài chính. Ở Đông Nam Á, dấu chân của Gojek đã thu hẹp sau khi rút khỏi Thái Lan năm 2021 và dừng hoạt động tại Việt Nam từ ngày 16/9/2024, nhằm tập trung nguồn lực vào Indonesia và Singapore. Tại Việt Nam, Gojek hiện diện từ năm 2018 dưới thương hiệu GoViet và đổi nhận diện vào năm 2020, trước khi rời thị trường sau khoảng 6 năm cạnh tranh với Grab, Be và Xanh SM.