Ở tuổi ngoài 80, ông Issad Rebrab vẫn là cái tên gợi lên nhiều cảm xúc nhất trong giới doanh nghiệp Bắc Phi. Với người ủng hộ, ông là hiện thân của tinh thần doanh nhân đã góp phần thay đổi diện mạo kinh tế Algeria. Với những người khác, hành trình của ông phản chiếu đầy đủ những thăng trầm của một đất nước luôn tìm cách thoát khỏi sự phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên. Nhưng dù nhìn từ góc độ nào, khó có thể phủ nhận rằng rất ít doanh nhân châu Phi để lại dấu ấn sâu đậm như tỷ phú Issad Rebrab.
 |
| Tỷ phú Issad Rebrab: Người xây nhà máy giữa sa mạc và giấc mơ công nghiệp hóa Algeria. |
Ít người biết rằng trước khi trở thành tỷ phú, ông Rebrab từng là giáo viên dạy kế toán và luật thương mại. Ông mở một văn phòng kế toán nhỏ và từ đó học cách vận hành doanh nghiệp thông qua những cuốn sổ sách của khách hàng. Chính khoảng thời gian âm thầm ấy đã giúp ông nhận ra một nghịch lý của nền kinh tế Algeria, đó là một đất nước giàu tài nguyên nhưng lại phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu hàng tiêu dùng và thực phẩm.
Bước ngoặt đến vào năm 1971 khi một khách hàng đề nghị ông nhận 20% cổ phần trong một công ty luyện kim. Nhiều thập kỷ sau, Rebrab vẫn xem đây là quyết định thay đổi cuộc đời mình. Từ khoản đầu tư nhỏ ấy, ông từng bước xây dựng hệ sinh thái công nghiệp trải dài từ thép, kính, điện máy đến chế biến thực phẩm.
Nhưng điều làm nên sự khác biệt của Issad Rebrab không nằm ở quy mô tài sản mà ở tầm nhìn kinh tế. Trong khi phần lớn nền kinh tế Algeria dựa vào xuất khẩu dầu khí, ông theo đuổi một giấc mơ khác: biến Algeria từ quốc gia nhập khẩu thành quốc gia sản xuất và xuất khẩu. Nhiều năm trước khi khái niệm đa dạng hóa nền kinh tế trở thành chủ đề nóng ở Trung Đông và Bắc Phi, Rebrab đã coi công nghiệp hóa là con đường duy nhất để tạo ra tăng trưởng bền vững.
Năm 1998, ông thành lập Cevital. Cái tên này xuất phát từ cụm từ tiếng Pháp mang ý nghĩa “điều thiết yếu cho cuộc sống”. Chỉ sau vài thập kỷ, Cevital đã trở thành doanh nghiệp tư nhân lớn nhất Algeria với hoạt động trải rộng từ nông nghiệp, chế biến thực phẩm, logistics đến công nghiệp nặng và điện máy. Tập đoàn sở hữu một trong những nhà máy lọc đường lớn nhất thế giới với công suất khoảng hai triệu tấn mỗi năm, đồng thời là nhà xuất khẩu ngoài dầu khí lớn nhất của Algeria.
 |
| Từ một doanh nghiệp tư nhân nhỏ, Cevital đã phát triển thành tập đoàn công nghiệp lớn nhất Algeria với hoạt động trải rộng từ thực phẩm, logistics đến công nghiệp nặng. |
Một điều ít người biết là việc ông Rebrab chịu ảnh hưởng sâu sắc từ mô hình chaebol của Hàn Quốc. Ông nhiều lần bày tỏ ngưỡng mộ cách các tập đoàn công nghiệp Hàn Quốc giúp thay đổi vận mệnh quốc gia. Với ông Rebrab, doanh nghiệp không chỉ tạo lợi nhuận mà còn phải trở thành động lực phát triển quốc gia. Chính tư duy này đã thúc đẩy Cevital mở rộng sang châu Âu, mua lại các doanh nghiệp công nghiệp gặp khó khăn ở Pháp, Tây Ban Nha và Italy để tiếp nhận công nghệ và kinh nghiệm quản trị.
Có lẽ ít câu chuyện nào phản ánh rõ sự kiên cường của ông Issad Rebrab bằng biến cố năm 1995 khi các cơ sở sản xuất của ông bị phá hủy trong giai đoạn bất ổn tại Algeria. Nhiều người có thể đã từ bỏ, nhưng Rebrab chọn quay trở lại và xây dựng lớn hơn trước. Nhiều năm sau, ông tiếp tục đối mặt với những thử thách pháp lý và chính trị. Dẫu vậy, đế chế mà ông tạo dựng vẫn đứng vững và trở thành biểu tượng cho sức sống của khu vực tư nhân Algeria.
Một chi tiết ít được biết đến là ông Rebrab không chỉ đầu tư vào công nghiệp mà còn theo đuổi các dự án có ý nghĩa chiến lược dài hạn. Mới đây, Cevital công bố khoản đầu tư khởi nghiệp khoảng 600 triệu USD để phát triển vùng trồng củ cải đường tại sa mạc Ghardaïa nhằm giảm phụ thuộc vào nhập khẩu đường. Dự án được kỳ vọng tạo ra khoảng 5.000 việc làm và đánh dấu nỗ lực mới trong việc xây dựng nền nông nghiệp công nghệ cao giữa vùng sa mạc Bắc Phi.
Ở tuổi mà nhiều doanh nhân lựa chọn nghỉ ngơi, ông Issad Rebrab lại dành phần lớn tâm sức cho việc chuyển giao thế hệ. Từ năm 2022, con trai ông là Malik Rebrab đảm nhiệm vị trí điều hành Cevital, trong khi năm người con đều tham gia quản lý các lĩnh vực khác nhau của tập đoàn. Việc xây dựng cơ chế quản trị với thành viên độc lập trong hội đồng quản trị cho thấy tham vọng biến Cevital từ doanh nghiệp gia đình thành định chế công nghiệp trường tồn qua nhiều thế hệ.
Ngày nay, giá trị tài sản của gia đình Rebrab được Forbes ước tính khoảng 3 đến 3,6 tỷ USD, nhưng có lẽ di sản lớn nhất của ông Issad Rebrab không nằm ở những con số. Di sản ấy nằm ở niềm tin rằng một quốc gia chỉ thực sự mạnh khi có khả năng sản xuất những gì mình cần và xuất khẩu những gì thế giới cần.
Giữa sa mạc rộng lớn của Bắc Phi, nơi dầu mỏ từng được xem là tương lai duy nhất, Issad Rebrab đã chọn xây dựng nhà máy thay vì giếng dầu. Và có lẽ đó chính là lý do khiến câu chuyện của ông vượt xa khuôn khổ của một tỷ phú. Đó là câu chuyện về một doanh nhân dành cả cuộc đời để chứng minh rằng công nghiệp hóa không chỉ tạo ra của cải, mà còn có thể thay đổi số phận của một quốc gia.
