Theo Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO), các hãng hàng không đã mất 371 tỷ USD tổng doanh thu được khai thác hành khách vào năm 2020; Theo Tổ chức Du lịch Thế giới của Liên hợp quốc, ngành du lịch có thể mất hơn 1 nghìn tỷ USD.
Với sự xuất hiện của các chiến dịch tiêm chủng hàng loạt đã đưa ra những ý tưởng mới về việc làm thế nào vắc-xin có thể dần dần cho phép xã hội mở cửa trở lại.Thẻ và ứng dụng do Chính phủ hay các tổ chức phát hành có thể là cơ sở để người dân có thể đến những nơi được cấp phép. Chẳng hạn như ở quốc gia Israel, mọi người được cấp chứng nhận tiêp phòng vắc xin Covid-19 thì sẽ có thể đến các địa điểm đông người như phòng gym, rạp chiếu phim hay nhà hàng.
Phức tạp hơn là du lịch quốc tế. Thỏa thuận giữa các chính phủ có thể từ từ mở rộng hộ chiếu vắc-xin xuyên biên giới, cho phép người dân tiếp cận với trải nghiệm du lịch trong trạng thái bình thường. Điển hình như Singapore đang thảo luận về "sự công nhận giấy tiêm chủng vắc xin với các nước quan tâm". Thủ tướng Lý Hiển Long cho biết trong một video đăng trên trang Facebook của ông vào tháng trước rằng, chính quyền và nước láng giềng Malaysia đang tiến tới những thỏa thuận cam kết du lịch xuyên biên giới thông qua giấy chứng nhận tiêm chủng vắc xin.
Joseph M. Cheer, giáo sư tại Trung tâm Nghiên cứu Du lịch tại Đại học Wakayama, Nhật Bản cho biết: “Vào những năm 1970, việc tiêm phòng và kiểm tra sức khỏe là điều cần thiết mỗi khi đi du lịch đến nhiều quốc gia trên thế giới. Việc tiêm chủng Covid-19 có thể sẽ trở thành tiêu chuẩn tương tự cho các chuyến bay quốc tế. Tuy nhiên việc đi lại tự do muốn trở lại nhưu thười kỳ trước đại dịch có lẽ còn rất xa".
Liên minh châu Âu dự kiến sẽ xuất trình phiên bản hộ chiếu vắc-xin của riêng mình trước khi mùa du lịch ở kỳ nghỉ hè bắt đầu, điều này nằm trong nỗ lực thúc đẩy ngành du lịch của nhiều quốc gia thành viên. Được gọi là "chứng chỉ xanh kỹ thuật số", hộ chiếu vắc xin sẽ có thể sử dụng được trong khối Liên minh châu Âu và cho một số quốc gia lân cận như Na Uy.
Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen cho biết việc thông qua hộ chiếc vắc xin sẽ cho phép tự do đi lại một cách "an toàn, có trách nhiệm và đáng tin cậy". Giấy chứng nhận sẽ kết hợp thông tin về tiêm chủng, giấu chứng nhận phụ hồi khỏi dịch COVID-19 và kết quả của các xét nghiệm gần đây.
Về phần mình, Hoa Kỳ vẫn đang kiểm tra tính khả thi của giấy chứng chỉ sức khỏe. Một phát ngôn viên của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh nói với mạng lưới truyền hình Mỹ NBC News vào tháng 3 rằng cơ quan này "chưa ban hành hướng dẫn về việc quản lý những người được tiêm chủng và chưa xác định được tiêu chuẩn quốc tế nào về việc thiết lập tài liệu tiêm chủng".
Tuy nhiên, các nhóm kinh doanh đã thúc giục Nhà Trắng đạt được nhiều tiến bộ hơn. Các nhóm kinh doanh và du lịch hàng không bao gồm Phòng Thương mại Hoa Kỳ cho biết trong một bức thư gửi Nhà Trắng vào ngày 8 tháng 3. "Các nỗ lực toàn cầu để tạo ra các CHC đã được tiến hành", và trong khi chúng tôi hiểu và ủng hộ nhu cầu quan trọng về một cách tiếp cận hài hòa quốc tế, Mỹ phải là nước đi đầu trong sự phát triển này. "
Thế giới bị chia cắt
Có lẽ trở ngại chính của việc sử dụng rộng rãi hộ chiếu vắc-xin là chính trị: nhiều người coi chúng là sự phân biệt đối xử
Christopher Dye và Melinda C. Mills, hai nhà khoa học của Đại học Oxford đã viết trên tạp chí Science số gần đây nhất, "Nếu những người không được tiêm chủng, không được kiểm tra sức khỏe, họ sẽ không thể tiếp cận được những dịch vụ thiết yếu".
Những lo ngại đạo đức về việc phân chia thế giới thành những người được tiêm chủng và không được tiêm chủng nhằm mục địch tự do đi lại cũng gây xôn xao. Cheer của Đại học Wakayama cho biết: “Những quốc gia cho phép mọi người đến đất nước của họ sẽ là những quốc gia có vắc-xin trước.Thông thường các quốc gia sẽ có hai hạng khách du lịch: những người đã được tiêm chủng và những người không được tiêm chủng. Những người không được tiêm chủng sẽ có ít lựa chọn hơn về các quốc gia để đến thăm, và có thể phải làm nhiều xét nghiệm và kiểm dịch lâu hơn."
Những phản đối như vậy đang được EU tính đến, EU cho biết để ngăn ngừa phân biệt đối xử, EU sẽ không chỉ cung cấp giấy chứng nhận tiêm chủng mà còn cả kết quả xét nghiệm âm tính và cho những người đã khỏi bệnh COVID-19 trong 180 ngày. Didier Reynders, Ủy viên Công lý Châu Âu, cho biết chứng chỉ "sẽ không phải là điều kiện tiên quyết để di chuyển tự do và nó sẽ không gây ra tình trạng phân biệt đối xử dưới bất kỳ hình thức nào".
Nhưng cũng có một câu hỏi quyết định là liệu hộ chiếu vắc-xin có hoạt động hay không. Năm ngoái, "bong bóng du lịch" đã được các chính phủ bao gồm Singapore, Hong Kong, Australia và New Zealand thảo luận sôi nổi trong nỗ lực tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi lại không có kiểm dịch giữa các quốc gia có tỷ lệ nhiễm COVID-19 thấp. Nhưng cho đến nay chúng vẫn chưa thành hiện thực vì những lo ngại về rủi ro.
Tương tự như vậy, các chuyên gia ngày nay cảnh báo rằng họ không thể nói chắc chắn rằng hộ chiếu vắc-xin sẽ giữ cho các quốc gia an toàn khỏi bị lây nhiễm bởi vì chưa có đủ thông tin về việc liệu vắc-xin có ngăn ngừa lây truyền vi-rút hay không.
Tổ chức Y tế Thế giới cho biết vào tháng 1 rằng do thiếu dữ liệu về tính an toàn của vắc-xin, họ đã khuyến cáo về việc các quốc gia cấp hộ chiếu vắc-xin. Tiến sĩ Mike Ryan, Giám đốc Điều hành Chương trình Cấp cứu Y tế của WHO cho biết: “Chúng tôi đang thiếu bằng chứng quan trọng về việc những người đã được tiêm phòng liệu có tiếp tục bị ảnh hưởng hay tiếp tục truyền bệnh hay không”.
Với những quan điểm khác nhau về tính hiệu quả và tính chính trị của giấy thông hành vắc-xin, không có gì ngạc nhiên khi có rất ít sự hài hòa giữa các chính phủ. Ví dụ, hộ chiếu vắc-xin của Trung Quốc chỉ hoạt động với vắc-xin của Trung Quốc. Trong khi đó, chứng chỉ của EU sẽ chỉ hoạt động với bốn loại vắc xin được chấp thuận sử dụng ở đó. Các quốc gia thành viên EU có thể quyết định chấp nhận các loại vắc xin khác, bao gồm cả vắc xin của Trung Quốc hoặc Nga, đang được sử dụng ở một số nước Đông Âu như Hungary.
Mặc dù các tổ chức như ICAO đã kêu gọi hài hòa các tiêu chuẩn toàn cầu, nhưng rất ít tổ chức chú ý nhiều đến. Cheer nói: “Ngày nay, các chính phủ khắp nơi và các tập đoàn hàng không khác nhau đang đưa ra các hệ thống quy chuẩn của riêng họ và điều này đang trở nên thực sự lộn xộn. Điều thực sự cần thiết lúc này là sự hài hòa quốc tế và các thỏa thuận đa phương giữa tất cả các nước."
Sự vào cuộc hàng loạt
Trong khi đó, tất cả những lo ngại này đã không ngăn cản một số tổ chức và công ty tư nhân đưa ra khung hộ chiếu vắc xin của riêng họ. Đặc biệt, các hãng hàng không, vốn bị ảnh hưởng nặng nề về mặt tài chính bởi đại dịch, đang hy vọng về sự xuất hiện của hộ chiếu vắc-xin, điều này có thể khuyến khích nhiều hơn việc đi lại bằng đường hàng không.
Hãng hàng không Qantas Airways của Úc vào ngày 12 tháng 3 đã chạy thử nghiệm khách hàng đầu tiên của ứng dụng sức khỏe kỹ thuật số CommonPass, cho phép mọi người tải lên kết quả xét nghiệm coronavirus âm tính hoặc bằng chứng tiêm chủng cho việc triển khai các chuyến bay quốc tế.
CommonPass là kết quả của sự hợp tác giữa Commons Project Foundation, một tổ chức phi lợi nhuận và Diễn đàn Kinh tế Thế giới. Cathay Pacific Airways vào ngày 15 tháng 3 đã hoàn thành đợt thử nghiệm mới nhất của CommonPass với sự tham gia của các phi công và tiếp viên tình nguyện trên đường bay Hồng Kông-Los Angeles của hãng. United Airlines, JetBlue và Lufthansa nằm trong số các hãng hàng không khác tham gia dự án.
Trong khi đó, Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế đã tiến hành thử nghiệm ứng dụng IATA Travel Pass lần đầu tiên vào ngày 17 tháng 3 để quản lý việc xác minh sức khỏe khi đi lại với một số hành khách trên chuyến bay của Singapore Airlines từ thành phố đến London.
17 hãng hàng không, bao gồm Emirates, Qantas Airways và All Nippon Airways, cũng đã công bố kế hoạch thử nghiệm. Các mẫu thẻ được thiết kế để các hãng hàng không ứng dụng vào hệ thống của riêng họ.
American Airlines và British Airways đã giới thiệu một loại hộ chiếu sức khỏe di động khác có tên là VeriFLY, được phát triển bởi công ty Daon có trụ sở tại Hoa Kỳ. Tập đoàn khách sạn khổng lồ Hyatt Hotels cũng đang có kế hoạch dùng thử VeriFLY cho các cuộc họp và sự kiện của mình.
Quyền riêng tư dữ liệu là một mối quan tâm nghiêm trọng, do số lượng các công ty tư nhân tìm cách truy cập vào dữ liệu sức khỏe nhạy cảm của hành khách. IATA nhắc lại rằng dữ liệu của họ được phân cấp bằng cách sử dụng công nghệ blockchain, do đó hành khách - chủ sở hữu duy nhất của dữ liệu - có thể chọn thông tin sức khỏe nào để chia sẻ với các hãng hàng không và cơ quan quản lý điểm đến. Khi chia sẻ dữ liệu, ứng dụng chỉ hiển thị hành khách là "OK để đi du lịch" mà không đưa ra chi tiết về tình trạng sức khỏe. CommonPass cũng cho biết dữ liệu chỉ được lưu trữ hoặc chia sẻ khi có sự đồng ý rõ ràng từ phía khách hàng.
Chiến lược sống còn
Tuy nhiên, trong sự háo hức của mọi người đối với hộ chiếu vắc-xin, các hãng hàng không dường như đang vượt quá khả năng chấp nhận rủi ro của chính phủ một số nước. Hộ chiếu tiêm vắc xin được các hãng hàng không thông qua có thể không được sử dụng khi đến một số quốc gia.
Yuichi Yamada, trưởng nhóm nghiên cứu tại Japan Travel Bureau Foundation, cho biết: “Đây hiện là các biện pháp được thực hiện bởi các hãng hàng không không tuân theo các giao thức đã được chính phủ phê duyệt. "Với các quốc gia khác nhau, vẫn còn phải xem liệu các chứng chỉ đó có được sử dụng làm thông tin quan trọng để nhập cảnh hay không."
Tuy nhiên, ông nói, các hãng hàng không có rất ít sự lựa chọn ngoài việc bắt đầu ngay từ bây giờ. Yamada nói thêm: “Nếu các hãng hàng không đợi thêm hai năm nữa, phần lớn mọi người sẽ được tiêm chủng hoặc giữ kháng thể, và các chuyến bay quốc tế dự kiến sẽ quay trở lại bình thường mà không cần hộ chiếu như vậy. Nhưng họ có thể sẽ không thể tồn tại đến lúc đó nếu cứ đứng yên một chỗ. Đó là lý do tại sao họ đang cố gắng làm bất cứ điều gì có thể, mặc dù họ không chắc những hộ chiếu này có thực sự khôi phục được các chuyến bay quốc tế hay không."
Miku Kaminogo, một giám đốc của All Nippon Airways, cho biết các hãng hàng không đang di chuyển rất nhanh chóng. "Chúng tôi muốn chủ động trong việc sử dụng hộ chiếu sức khỏe kỹ thuật số để sẵn sàng cho thời điểm cất cánh. Chúng tôi không muốn đợi cho đến khi một tiêu chuẩn nào đóđược tạo ra", cô nói. All Nippon Airways gần đây đã thông báo rằng họ sẽ thử nghiệm cả IATA Travel Pass cũng như CommonPass.
Chính phủ Nhật Bản cho đến nay vẫn chưa có kế hoạch phê duyệt hộ chiếu vắc-xin, mặc dù Bộ trưởng phụ trách chương trình tiêm chủng Taro Kono, tại phiên họp quốc hội ngày 15/3 thừa nhận sự cần thiết phải tuân theo một hệ thống như vậy nếu các quốc gia khác yêu cầu.
Kaminogo từ All Nippon Airways nói thêm. "Tất nhiên, các chính phủ cần hiểu rằng hộ chiếu kỹ thuật số thực sự hiệu quả chứ không chỉ trên lý thuyết. Đây là lý do tại sao chúng tôi đang cố gắng thực hiện những thử nghiệm này, để chứng tỏ rằng chúng tôi có một công cụ và đây có thể sẽ là chìa khóa để mở lại đất nước một cách an toàn. "
Mặc dù nhiều chính phủ như Nhật Bản đang thận trọng về việc mở cửa biên giới tránh sự bùng phát trở lại của virus nhưng cũng có một số quố giá đã bắt đầu triển khai lại du lịch. Như Hy Lạp, quốc gia có nền kinh tế phụ thuộc vào du lịch, đã đi trước. Hy Lạp chuẩn bị đón khách du lịch nước ngoài từ ngày 14/5, thời điểm bắt đầu mùa du lịch hè. Các hành khách được yêu cầu phải được tiêm chủng ngừa, có kháng thể hoặc xét nghiệm âm tính với COVID-19. Tháng trước, quốc gia này đã đạt được một thỏa thuận với Israel - cả hai đều đã có hộ chiếu vắc xin - cho phép những người có chứng chỉ như vậy di chuyển tự do giữa hai quốc gia sau khi chuyến du lịch khởi động lại.
Các chính phủ các nước đang cố gắng cạnh tranh để có được những người đến đầu tiên để khởi động lại nền kinh tế du lịch của họ. Các chuyên gia nhận đinh: "Hãy là nơi đầu tiên khi họ bắt đầu đi du lịch trở lại và là hãng hàng không đầu tiên có mặt. Tính cạnh tranh đang bắt đầu xuất hiện ngay bây giờ, ở các điểm đến và hãng hàng không"
Hài hòa các tiêu chuẩn là điều quan trọng đối với các cơ quan liên bang Hoa Kỳ. Dakota Gruener, giám đốc điều hành của ID2020 Alliance, một tổ chức phi chính phủ có trụ sở tại New York liên quan đến việc thiết lập các tiêu chuẩn cho chứng chỉ kỹ thuật số xung quanh COVID-19, cho biết hộ chiếu vắc xin có thể thành công.
Gruener chỉ ra rằng công việc thiết lập tiêu chuẩn quan trọng cũng đang được thực hiện tại WHO với Nhóm công tác Chứng nhận Tiêm chủng Thông minh mới được thành lập để tìm ra những việc cần làm với tất cả các loại vắc xin khác nhau, một số loại chỉ được chấp thuận ở một số nơi trên thế giới.
Tại châu Á, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á đã bắt đầu khám phá khả năng giới thiệu chứng chỉ vắc-xin coronavirus kỹ thuật số phổ biến cho khu vực.
Một quốc gia đặc biệt quan tâm đến chứng chỉ tiêm chủng điện tử phổ biến là Malaysia. Điều này xảy ra khi ngành hàng không của nước này, đặc biệt là hãng hàng không giá rẻ AirAsia Group, đang thúc đẩy việc cấp giấy chứng nhận vắc xin. Đối với các hãng hàng không như AirAsia, có mạng bay rộng khắp Đông Nam Á, một chứng chỉ chung sẽ giúp họ hoạt động trơn tru.
Du lịch là ngành cốt lõi của phần lớn khối ASEAN. Một số chương trình tại khu vực đã được đưa ra, chẳng hạn như "bong bóng du lịch" hợp tác giữa Singapore và Malaysia, mặc dù điều này vẫn chưa được thực hiện.
Tuy nhiên, bất kỳ cuộc thảo luận nào về một chứng chỉ chung vẫn đang ở giai đoạn đầu và liệu điều này có thành hiện thực hay không vẫn chưa rõ ràng. Thời gian giới thiệu chưa được ấn định. ASEAN chưa giải thích loại thông tin nào họ sẽ đưa vào chứng chỉ hoặc cách thức hoạt động trên các thiết bị cá nhân.
Nhà phân tích hàng không độc lập Brendan Sobie có trụ sở tại Singapore nói với Nikkei Asia rằng các sáng kiến của ASEAN nhằm nối lại việc đi lại trong khu vực cho đến nay đã bị lùi lại do "thiếu đồng thuận và không có khả năng thực hiện." Ví dụ, 10 thành viên đã thảo luận về kế hoạch hành lang du lịch không có kiểm dịch trong khu vực vào năm ngoái nhưng nó vẫn chưa được thực hiện.
Trong khi đó, Trung Quốc đang thúc đẩy kế hoạch nới lỏng thủ tục thị thực cho khách doanh nhân và người nước ngoài có người thân là người Trung Quốc đã được tiêm vắc-xin Trung Quốc.
Bảo Trinh (Theo Nikkei Asia)
