Theo chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các phòng kiểm nghiệm sầu riêng trên cả nước phải hoạt động hết công suất, tập trung phục vụ doanh nghiệp và người trồng sầu riêng trong giai đoạn cao điểm thu hoạch. Bộ đồng thời yêu cầu các địa phương khẩn trương xử lý hồ sơ đối với những phòng xét nghiệm đã hết hạn hoặc đang xin đăng ký lại, đồng thời làm rõ tình trạng vận hành thực tế của từng đơn vị: phòng nào đang hoạt động, phòng nào tạm ngừng và bao nhiêu cơ sở có thể thực hiện kiểm tra các chỉ tiêu Cadimi và Vàng O – yêu cầu bắt buộc trong xuất khẩu sang Trung Quốc.
Đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật nhấn mạnh: “Các trung tâm kiểm nghiệm phải chịu trách nhiệm với 148.000 ha diện tích trồng sầu riêng của cả nước, với sản lượng dự kiến hơn 1,5 triệu tấn. Bộ sẽ cử cán bộ xuống tận địa phương hướng dẫn nếu cần thiết”.
Từ ngày 1/7, việc công nhận lại phòng kiểm nghiệm đã được phân cấp cho các tỉnh, song thực tế triển khai còn nhiều lúng túng khiến hệ thống bị gián đoạn cục bộ.
 |
| Hiệp hội Sầu riêng kêu cứu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo khẩn gỡ vướng khâu xét nghiệm |
Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến ngày 18/10, Việt Nam có 24 phòng kiểm nghiệm được Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) công nhận, với tổng năng lực xử lý khoảng 3.200 mẫu/ngày – con số được đánh giá là đủ để đáp ứng nhu cầu thực tế. Tuy nhiên, nhiều đơn vị đang tạm ngừng hoạt động do bảo trì, sửa chữa hoặc chờ đánh giá công nhận lại, dẫn đến tình trạng ùn ứ hồ sơ và mẫu xét nghiệm tại các địa phương.
Tại Đắk Lắk – “thủ phủ sầu riêng” của cả nước – hàng trăm vườn sầu đang bước vào vụ thu hoạch rộ phải đối mặt với cảnh trái rụng đầy vườn. Ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh, cho biết: “Từ ngày 11/10, các phòng xét nghiệm được chỉ định đều tạm dừng hoạt động để bảo trì hệ thống, trong khi thời điểm thu hoạch chỉ kéo dài thêm 20 – 30 ngày. Doanh nghiệp không thể xuất hàng, nông dân thiệt hại nặng nề”.
Theo Hiệp hội, gần 2.000 container sầu riêng đang bị ùn ứ tại nhà máy, kho lạnh và cửa khẩu xuất khẩu. Nhiều doanh nghiệp buộc phải ngừng thu mua, hoặc chuyển hướng tiêu thụ trong nước để tránh hư hỏng. “Hàng không có kết quả kiểm nghiệm, không thể thông quan. Nhiều công ty đành tạm dừng hợp đồng, chịu thiệt hại lớn vì hàng tồn”, đại diện một doanh nghiệp xuất khẩu tại Đắk Lắk chia sẻ.
Trước tình hình đó, Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk đã gửi văn bản kiến nghị tới Thủ tướng Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cùng Ủy ban nhân dân tỉnh, đề nghị sớm tháo gỡ “nút thắt” trong khâu kiểm nghiệm để bảo đảm tiến độ xuất khẩu.
Các chuyên gia cảnh báo, nếu không xử lý kịp thời, tình trạng gián đoạn kiểm nghiệm sẽ không chỉ gây thiệt hại cho người trồng và doanh nghiệp, mà còn ảnh hưởng uy tín của sầu riêng Việt Nam trên thị trường quốc tế – nơi đang có nhu cầu tăng mạnh, đặc biệt từ Trung Quốc.
Cuộc họp khẩn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường được xem là bước đi cần thiết, song giới chuyên môn cho rằng cần có giải pháp căn cơ hơn, như cơ chế dự phòng phòng thử nghiệm, quy trình công nhận rút gọn trong trường hợp khẩn cấp và hỗ trợ tài chính cho các đơn vị kiểm nghiệm nâng cấp trang thiết bị.
Trong bối cảnh xuất khẩu nông sản ngày càng phụ thuộc vào tiêu chuẩn kỹ thuật, năng lực kiểm nghiệm – dù là khâu nhỏ – đang trở thành “điểm nghẽn” lớn mà ngành nông nghiệp phải nhanh chóng khắc phục để giữ vững niềm tin của thị trường và người nông dân.
