 |
| Cận cảnh những trạm bơm chống ngập cho thành phố Hà Nội. Ảnh: TPO |
Những cơn mưa lớn đầu mùa thường biến nhiều tuyến phố thành “dòng sông bất đắc dĩ”. Người dân bì bõm dắt xe, giao thông tê liệt, nước tràn vào nhà dân và cửa hàng. Câu chuyện ngập úng dường như đã trở thành “điệp khúc” quen thuộc của Hà Nội suốt nhiều năm qua.
Lần này, thành phố đang tính tới một giải pháp chưa từng có tiền lệ: xây dựng hệ thống bể ngầm khổng lồ chứa nước mưa dung tích khoảng 125 triệu m³, được ví như “hồ điều hòa dưới lòng đất”, nhằm giải quyết triệt để bài toán úng ngập.
Theo đồ án Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, hạ tầng kỹ thuật hiện nay bộc lộ nhiều bất cập: thoát nước quá tải, ô nhiễm môi trường, rác thải, ùn tắc giao thông và hàng loạt tuyến phố ngập sâu khi mưa lớn.
Mỗi mùa mưa, chỉ cần vài giờ mưa vượt 100 mm, nhiều khu vực nội thành đã chìm trong nước. Tình trạng này không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn làm giảm chất lượng sống, ảnh hưởng đến hình ảnh một đô thị hiện đại.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, mưa cực đoan xuất hiện dày hơn, hệ thống thoát nước cũ kỹ càng trở nên quá tải.
Điểm nhấn đáng chú ý nhất của đồ án là nghiên cứu xây dựng bể ngầm dung tích 125 triệu m³, kết hợp giao thông và công trình ngầm. Khi mưa lớn, nước sẽ được gom về các hầm chứa, tạm thời tích trữ rồi bơm dần ra sông hồ khi điều kiện cho phép.
Cách làm này giúp giảm áp lực tức thời cho cống rãnh, hạn chế ngập trên diện rộng, chủ động điều tiết nước trong các trận mưa cực đoan.
Công trình dự kiến triển khai trong giai đoạn 2036–2045, song được xem là “xương sống” cho chiến lược chống ngập dài hạn.
Để dễ hình dung, bể ngầm tại phố Nguyễn Khuyến hiện chỉ chứa được 2.000 m³ nước. Nếu dự án mới thành hiện thực, quy mô sẽ lớn gấp 62.500 lần.
Ý tưởng hầm chứa nước mưa đã được thành phố đặt ra từ năm 2018. Khi đó, ngành thoát nước đề xuất xây bể ngầm tại ba điểm ngập nặng ở quận Hoàn Kiếm.
Đến nay, chỉ hầm tại Nguyễn Khuyến được hoàn thành. Công trình dài 34 m, sâu hơn 6 m, đóng vai trò “túi chứa” tạm thời khi mưa dồn dập. Dù hiệu quả cục bộ, dung tích nhỏ khiến giải pháp này chưa thể xử lý ngập trên diện rộng.
Thực tế đó buộc thành phố phải tính tới mô hình quy mô lớn hơn nhiều lần. Mưa ngày càng vượt ngưỡng thiết kế. Thống kê cho thấy lượng mưa nhiều năm gần đây đều cao hơn trung bình: Năm 2021: tổng lượng mưa lên tới hơn 2.300 mm. Năm 2024: cao hơn trung bình nhiều năm tới trên 1.100 mm. Năm 2025: liên tiếp xuất hiện mưa lớn vượt công suất thiết kế, hàng trăm tuyến phố ngập kéo dài.
Đặc biệt, 80–85% lượng mưa năm tập trung trong mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10, khiến hệ thống thoát nước phải “gồng mình” trong thời gian ngắn.
Khi đô thị ngày càng bê tông hóa, diện tích thấm nước tự nhiên giảm mạnh, nước mưa gần như chảy thẳng vào cống, làm gia tăng nguy cơ ngập đột ngột.
Song song quy hoạch dài hạn, thành phố đã phê duyệt 10 dự án chống úng ngập cấp bách với tổng vốn gần 5.600 tỷ đồng.
Các hạng mục gồm cải tạo kênh tiêu, xây hồ điều hòa mới, nâng công suất trạm bơm, lắp đặt bơm dã chiến và mở rộng hệ thống cống. Mục tiêu là hoàn thành trước mùa mưa 2026 để giảm ngập ngay cho các “điểm nóng” như Tây Hồ Tây, Ciputra, đại lộ Thăng Long, lưu vực sông Tô Lịch.
Không dừng ở thoát nước, Hà Nội còn đặt mục tiêu ngầm hóa hơn 40% diện tích xây dựng nội đô, phát triển giao thông, bãi đỗ xe và công trình công cộng dưới mặt đất.
Theo các chuyên gia quy hoạch, khi hạ tầng ngầm được tổ chức đồng bộ, thành phố có thể giảm áp lực giao thông mặt đất, tăng không gian cây xanh, nâng khả năng chống chịu khí hậu, tối ưu sử dụng đất. Đây cũng là xu hướng của nhiều đô thị lớn trên thế giới.
