Ngày 31/7, Google đã thu hồi một tính năng mới chỉ hơn 24 giờ sau khi công bố. Tính năng này cho phép người dùng tạo hình ảnh trực tiếp bằng Nano Banana, công cụ tạo ảnh AI của Google, ngay trên nền tảng hình ảnh vệ tinh Google Earth.
Trong thông báo ban đầu được đưa ra một ngày trước đó, Google cho biết tính năng mới hướng đến các mục đích sáng tạo và lập kế hoạch, chẳng hạn hình dung một khu phố trong tương lai hoặc phác thảo ý tưởng bất động sản.
 |
| Ảnh gốc hiển thị trên Google Earth (trái) và ảnh khi được chỉnh sửa qua Nano Banana của Google (phải) |
Tuy nhiên, công cụ này nhanh chóng vấp phải chỉ trích từ giới báo chí, chuyên gia AI và cộng đồng điều tra nguồn mở. Nhiều ý kiến cho rằng việc tích hợp công cụ tạo ảnh AI vào Google Earth có thể khiến thông tin sai lệch được tạo ra và lan truyền dễ dàng hơn. Nhà điều tra nguồn mở Henk van Ess là một trong những người đầu tiên cảnh báo rằng tính năng này có thể gây hại nhiều hơn lợi.
Theo các chuyên gia, hình ảnh giả do AI tạo ra không phải hiện tượng mới, nhưng việc xuất hiện ngay trong Google Earth khiến mức độ rủi ro tăng lên đáng kể. Hình ảnh vệ tinh vốn thường được xem là nguồn tư liệu đáng tin cậy, đồng thời được sử dụng để kiểm chứng và bác bỏ tin giả. Vì vậy, một công cụ miễn phí, dễ tiếp cận và có uy tín như Google Earth nếu được tích hợp khả năng tạo ảnh AI có thể trở thành phương tiện tạo ra các nội dung sai lệch rất thuyết phục.
Google không công bố số người dùng hoạt động của Google Earth. Tuy nhiên, các báo cáo trong nhiều năm qua cho thấy tổng lượt tải xuống của nền tảng này dao động từ 500 triệu đến hơn 1 tỷ.
Sau làn sóng phản ứng, Google cho biết đã thu hồi tính năng mới và đang triển khai các biện pháp bảo vệ chặt chẽ hơn.
Hãng công nghệ Mỹ thừa nhận người dùng đặc biệt tin tưởng Google Earth như một công cụ cung cấp cái nhìn đáng tin cậy về thế giới. Google cho biết một số chuyên gia địa không gian đã sử dụng tính năng này cho các mục đích hữu ích, song công ty cũng ghi nhận việc nhiều người chia sẻ ảnh chụp màn hình các hình ảnh được tạo ra có dấu hiệu vi phạm chính sách.
Trước khi tính năng bị gỡ bỏ, Channel NewsAsia (CNA) đã thử nghiệm bằng cách tạo ba cảnh giả tại các địa điểm nổi tiếng ở Singapore trên Google Earth. Quá trình nhập lệnh AI không gặp bất kỳ cảnh báo từ chối hay hạn chế đáng kể nào.
Bản đồ Google Earth công khai không bị chỉnh sửa và các ví dụ giả mạo này không hiển thị với người dùng khác. Dù vậy, CNA cho biết việc chụp màn hình và bắt đầu quy trình đăng tải lên các nền tảng mạng xã hội lớn như Facebook, Instagram hay TikTok diễn ra khá dễ dàng, trong khi người đăng không bắt buộc phải khai báo đó là hình ảnh do AI tạo ra.
CNA cũng đưa các ảnh chụp màn hình này vào bốn công cụ phát hiện AI thương mại. Kết quả cho thấy một nửa số công cụ đánh giá hai hình ảnh là xác thực, với khả năng bị chỉnh sửa ở mức thấp. Một công cụ khác thậm chí gắn cờ một hình ảnh là có khả năng là ảnh thật.
Trong khi đó, khi được kiểm tra bằng ứng dụng Gemini AI của Google, các hình ảnh này được nhận diện là đã được tạo ra hoặc chỉnh sửa một phần, phần lớn hoặc hoàn toàn bằng AI của Google.
Một trong các hình ảnh do AI tạo ra mô phỏng vụ cháy tại Gardens by the Bay, được tạo bằng công cụ Nano Banana tích hợp trong Google Earth trước khi tính năng này bị loại bỏ.
Trong khoảng hai thập kỷ qua, Google Earth được xem là nguồn tham chiếu quan trọng để xác minh hình dạng và đặc điểm của một địa điểm. Công cụ này cũng được nhiều nhà điều tra trên thế giới sử dụng trong các báo cáo về xung đột, bao gồm tại Ukraine và Trung Đông.
Gần đây, hình ảnh từ Google Earth cũng trở thành mục tiêu bị thao túng bằng AI, kéo theo những hệ quả nghiêm trọng. Hồi tháng 2, một hãng thông tấn nhà nước Iran đã đăng tải hình ảnh vệ tinh Google Earth dạng “trước và sau”, cho rằng một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran đã phá hủy thiết bị radar của Mỹ tại một căn cứ ở Qatar. Tuy nhiên, hình ảnh này sau đó được xác định là phiên bản đã bị AI chỉnh sửa từ ảnh Google Earth về một căn cứ của Mỹ ở Bahrain. Trước khi bị bác bỏ, nội dung này đã thu hút hàng triệu lượt xem và lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội toàn cầu.
Việc sử dụng hình ảnh Google Earth thật làm nền đã góp phần tăng độ tin cậy cho nội dung giả mạo. Theo các chuyên gia, nếu công cụ tạo ảnh AI được tích hợp trực tiếp vào giao diện Google Earth, các chiến dịch tung tin sai lệch tương tự sẽ không còn đòi hỏi nhiều công sức hay kỹ năng kỹ thuật.
Bên cạnh Henk van Ess, quan điểm cảnh báo này cũng nhận được sự đồng tình của nhiều chuyên gia khác trên mạng. Một số ý kiến cho rằng quyết định của Google là thiếu trách nhiệm và có thể gây tổn hại nghiêm trọng tới mức độ tin cậy của hình ảnh vệ tinh.
Trên LinkedIn, trước khi tính năng bị gỡ bỏ, nhà điều tra nguồn mở và chuyên gia AI Tom Jarvis thuộc Trung tâm Khả năng phục hồi thông tin cho rằng Google đã tạo ra một tính năng khiến tình hình trở nên nghiêm trọng hơn. Theo ông, những đối tượng có thể bị quy trách nhiệm bởi hình ảnh vệ tinh nay có thêm điều kiện để phá hoại không gian thông tin bằng chính công cụ này.
Ông Benjamin Ang, người đứng đầu trung tâm xuất sắc về an ninh quốc gia tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (RSIS) của Singapore, nhận định rằng trong nhiều thập kỷ, con người có xu hướng tin ảnh vệ tinh hơn ảnh chụp từ mặt đất, bởi chúng dường như được ghi lại từ một góc nhìn khách quan và trước đây khó bị làm giả hơn.
Theo ông Ang, trước đây việc tạo ra một ảnh vệ tinh giả đủ sức thuyết phục đòi hỏi nguồn lực, công nghệ và kỹ năng tương đối cao. Nhưng hiện nay, gần như bất kỳ ai cũng có thể tạo ra hình ảnh giả có khả năng gây hoang mang, kích động sự phẫn nộ hoặc đánh lừa người tiếp nhận.
Trong tuyên bố trước đó, Google từng bảo vệ tính năng này khi cho biết mọi hình ảnh được tạo bằng Nano Banana trong Google Earth đều có hình mờ kỹ thuật số SynthID, công cụ do Google phát triển nhằm hỗ trợ nhận diện nội dung do AI tạo ra.
Google khi đó cho rằng nếu người dùng không chắc chắn về một hình ảnh, họ có thể kiểm tra bằng ứng dụng Gemini hoặc sử dụng Lens trong Google Search để xác định hình ảnh có phải do AI tạo ra hay không. Công ty cũng khẳng định đã chặn việc tạo hình ảnh liên quan đến các chủ đề có hại và liên tục cập nhật các biện pháp bảo vệ.
Dù vậy, ông Ang cho rằng một khi hình ảnh đã xuất hiện trong các nhóm trò chuyện gia đình hoặc bạn bè trên WhatsApp, Telegram hay WeChat, rất ít người sẽ mất công tải ảnh lên cổng xác minh trước khi tiếp tục chuyển tiếp cho người khác.
