Giải ngân hơn 55.700 tỷ đồng vốn đầu tư công sau hai tháng: Áp lực tăng tốc ngay từ năm đầu kỳ kế hoạch mới

Quy mô vốn vượt 1 triệu tỷ đồng, tăng mạnh so với năm trước

Theo thông tin từ Bộ Tài chính ngày 4/3, tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 được Thủ tướng giao là 995.348 tỷ đồng, tương đương khoảng 92% kế hoạch Quốc hội thông qua. Mức vốn này cao hơn khoảng 93 nghìn tỷ đồng so với năm 2025, phản ánh quy mô nguồn lực lớn nhất từ trước đến nay cho một năm đầu kỳ trung hạn.

Trong cơ cấu vốn, ngân sách Trung ương chiếm hơn 345 nghìn tỷ đồng, còn lại hơn 650 nghìn tỷ đồng là vốn ngân sách địa phương. Đáng chú ý, các địa phương chỉ phân bổ 95% số vốn được giao, tương đương khoảng 617,7 nghìn tỷ đồng; 5% còn lại (hơn 32,5 nghìn tỷ đồng) được tiết kiệm để tập trung cho dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng theo nghị quyết của Quốc hội.

Tính cả phần vốn địa phương giao tăng thêm và vốn các năm trước được kéo dài, tổng nguồn lực tài chính khả dụng năm 2026 vượt mốc 1 triệu tỷ đồng – tạo dư địa lớn cho tăng trưởng nhưng cũng đặt ra yêu cầu rất cao về năng lực điều hành.

Giải ngân hơn 55.700 tỷ đồng vốn đầu tư công sau hai tháng: Áp lực tăng tốc ngay từ năm đầu kỳ kế hoạch mới

Phân bổ đạt gần 97%, nhưng vẫn còn hàng chục nghìn tỷ đồng “chờ” thủ tục

Đến hết tháng 2, hơn 975 nghìn tỷ đồng đã được phân bổ chi tiết cho từng nhiệm vụ, dự án; nếu loại trừ phần vốn địa phương giao tăng, tỷ lệ phân bổ đạt 96,7% kế hoạch Thủ tướng giao. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 32,8 nghìn tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết, tập trung tại 15 bộ, cơ quan Trung ương và 15 địa phương, chủ yếu do dự án đang hoàn thiện thủ tục đầu tư.

Về kết quả giải ngân, trong 55.739 tỷ đồng đã thực hiện, vốn ngân sách Trung ương đạt 2,9% kế hoạch, còn vốn ngân sách địa phương đạt 7% – cho thấy khu vực địa phương có tốc độ triển khai tích cực hơn.

Báo cáo của Bộ Tài chính cũng ghi nhận sự phân hóa rõ nét. Có 6 bộ, cơ quan và 14 địa phương giải ngân cao hơn mức bình quân cả nước, như Ngân hàng Chính sách xã hội, Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam, Bộ Công an, cùng các địa phương Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Cần Thơ, Đà Nẵng. Ngược lại, vẫn còn 29 bộ, cơ quan Trung ương và 20 địa phương dưới mức bình quân; trong đó 25 đơn vị gần như chưa giải ngân.

Áp lực lớn từ thể chế, mặt bằng và năng lực thực thi

Dù giá trị giải ngân tuyệt đối tăng hơn 10.900 tỷ đồng so với cùng kỳ năm 2025, áp lực đối với năm 2026 vẫn rất lớn. Đây là năm đầu thực hiện kế hoạch trung hạn 2026–2030, đồng thời là năm chuyển tiếp khi nhiều văn bản pháp luật mới có hiệu lực từ 1/1/2026, khiến quá trình áp dụng cơ chế, chính sách có độ trễ nhất định.

Các “nút thắt” quen thuộc của đầu tư công tiếp tục hiện hữu, đặc biệt là công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng. Bên cạnh đó, tình trạng biến động giá nguyên vật liệu, nhiều dự án đồng loạt triển khai, thời tiết bất lợi và kỳ nghỉ Tết Nguyên đán diễn ra muộn hơn cũng ảnh hưởng đến tiến độ thi công thực tế.

Một điểm đáng chú ý khác là năng lực tổ chức thực hiện tại cơ sở. Tại một số xã, phường mới sau khi chuyển đổi mô hình chính quyền hai cấp, tình trạng thiếu cán bộ chuyên trách về đầu tư công khá phổ biến. Việc tinh giản biên chế, kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ khiến quá trình xử lý hồ sơ, hoàn thiện thủ tục, nghiệm thu thanh toán chưa đáp ứng yêu cầu tiến độ.

Đối với dự án sử dụng vốn ODA, thủ tục điều chỉnh, gia hạn thời gian thực hiện hoặc ký kết hiệp định vay vẫn còn phức tạp, dẫn đến tình trạng có vốn nhưng chưa đủ điều kiện giải ngân.

Yêu cầu khơi thông 32,8 nghìn tỷ đồng còn “treo”

Trước thực tế trên, Bộ Tài chính đã có văn bản nhận xét chi tiết gửi từng bộ, ngành, địa phương; yêu cầu rà soát, điều chỉnh ngay các dự án phân bổ vốn chưa đúng quy định, như chưa phê duyệt dự toán chuẩn bị đầu tư hoặc bố trí vượt tổng mức đầu tư.

Nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới là khẩn trương phân bổ hết 32,8 nghìn tỷ đồng còn lại, đồng thời đẩy mạnh thi công thực địa để tạo khối lượng hoàn thành đủ điều kiện thanh toán. Chỉ khi dòng tiền được khơi thông đồng bộ từ khâu thủ tục đến hiện trường, mục tiêu bứt tốc giải ngân trong các quý tiếp theo mới có cơ sở hiện thực hóa.

Trong bối cảnh quy mô đầu tư công đạt mức kỷ lục, hiệu quả giải ngân không chỉ là thước đo năng lực điều hành mà còn là yếu tố quyết định để nguồn lực ngân sách thực sự chuyển hóa thành tăng trưởng kinh tế và hạ tầng phát triển bền vững cho giai đoạn mới.