Chủ nhật 22/11/2026 00:20
Hotline: 024.355.63.010
Email: banbientap.dnhn@gmail.com
Kinh tế số

Đúng mặt, đúng giọng vẫn có thể mất tiền vì Deepfake

AI đang khiến những cuộc gọi lừa đảo trở nên khó nhận diện hơn khi khuôn mặt, giọng nói và số điện thoại đều có thể bị giả mạo. Trong ngân hàng số, kiểm chứng độc lập trước khi chuyển tiền đang trở thành “lớp bảo vệ” quan trọng nhất của người dùng.

Đúng số điện thoại, đúng khuôn mặt, đúng giọng nói nhưng vẫn có thể khiến người tiếp nhận cuộc gọi rơi vào một cái bẫy. Khi trí tuệ nhân tạo (AI) giúp tạo ra những hình ảnh, đoạn video và giọng nói ngày càng giống người thật, ranh giới giữa nhận diện bằng cảm giác và xác thực bằng dữ liệu trở nên bức thiết hơn bao giờ hết.

Các đối tượng lừa đảo sử dụng AI để tạo sẵn một đoạn video giả mạo gương mặt và giọng nói của chủ tài khoản Facebook (Deepfake) để lừa đảo tài chính người dùng. Theo các chuyên gia, mức độ phức tạp của các kịch bản lừa đảo khi kết hợp giữa Deepfake và GPT sẽ ngày càng cao, khiến việc nhận diện lừa đảo sẽ khó khăn hơn rất nhiều - ẢNh minh họa: https://vneconomy.vn
Các đối tượng lừa đảo sử dụng AI để tạo sẵn một đoạn video giả mạo gương mặt và giọng nói của chủ tài khoản Facebook (Deepfake) để lừa đảo tài chính người dùng. Theo các chuyên gia, mức độ phức tạp của các kịch bản lừa đảo khi kết hợp giữa Deepfake và GPT sẽ ngày càng cao, khiến việc nhận diện lừa đảo sẽ khó khăn hơn rất nhiều - ẢNh minh họa: https://vneconomy.vn

Với ngân hàng số, cuộc đua chống gian lận vì thế không chỉ nằm ở những lớp bảo vệ phía sau hệ thống. Một mắt xích quan trọng khác nằm ở thời điểm khách hàng chuẩn bị bấm nút chuyển tiền.

Khi “người quen” chưa chắc là... người quen

Theo Bộ Công an, các đối tượng lừa đảo trong năm 2026 đang triệt để lợi dụng AI, Deepfake, DeepVoice, mạng xã hội, ngân hàng số và thanh toán điện tử để tạo dựng lòng tin. Một trong những nhóm thủ đoạn được cảnh báo là giả hình ảnh, video, giọng nói của người thân, bạn bè hoặc lãnh đạo để yêu cầu chuyển tiền trong tình huống khẩn cấp.

Đây là thay đổi đáng chú ý so với những kiểu lừa đảo dựa chủ yếu vào tin nhắn hoặc đường dẫn giả mạo. Kẻ gian không nhất thiết phải thuyết phục hay "hạ gục" nạn nhân bằng một kịch bản quá phức tạp. Chỉ cần tạo được cảm giác “đúng ảnh, đúng giọng” và thúc đẩy nạn nhân hành động thật nhanh, nguy cơ mất tiền đã xuất hiện.

Báo Nhân Dân điện tử dẫn lời ông Lê Hoàng Chính Quang - Cục trưởng Công nghệ thông tin (Ngân hàng Nhà nước) - cho biết, tội phạm công nghệ cao đã sử dụng AI để giả mạo hình ảnh, giọng nói; phát tán ứng dụng, đường dẫn độc hại và tìm cách can thiệp thiết bị nhằm vượt qua các cơ chế xác thực.

Từ thực tế này, ông Quang khuyến nghị người dân ghi nhớ một nguyên tắc: dù thấy đúng số, nghe đúng giọng, nhìn đúng mặt, vẫn phải kiểm chứng trước khi chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin.

Đây cũng là điểm mà người dùng ngân hàng số cần thay đổi thói quen. Trước đây, nhận diện người gọi có thể tạo cảm giác an toàn. Nay, nhận diện chỉ nên là bước đầu; quyết định giao dịch cần dựa trên một phương thức xác minh khác.

Hàng rào ngân hàng đang chuyển sang nhiều lớp

Phía ngân hàng cũng không chỉ dựa vào một phương thức xác thực duy nhất.

Theo ông Lê Hoàng Chính Quang, Ngân hàng Nhà nước đang chỉ đạo các tổ chức tín dụng tăng cường lớp xác thực tại những khâu có nguy cơ cao như mở tài khoản, đăng nhập trên thiết bị mới hoặc thay đổi phương thức xác thực.

Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin Lê Hoàng Chính Quang - Ảnh: NHNN
Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin Lê Hoàng Chính Quang - Ảnh: NHNN

Đối với ứng dụng Mobile Banking, các yêu cầu bảo vệ còn bao gồm khả năng phát hiện và dừng hoạt động trên thiết bị đã bị can thiệp như root, jailbreak; phát hiện ứng dụng bị chỉnh sửa hoặc có phần mềm can thiệp trái phép. Công nghệ chống giả mạo sinh trắc học được yêu cầu đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế ISO 30107 cấp độ 2.

Một lớp khác nằm ở dữ liệu khách hàng. Đến ngày 2/10/2026, theo số liệu được lãnh đạo Cục Công nghệ thông tin, hơn 178 triệu hồ sơ khách hàng đã được đối chiếu sinh trắc học qua căn cước công dân gắn chip hoặc VNeID, tương ứng toàn bộ lượng tài khoản phát sinh giao dịch trên kênh số.

Dữ liệu “đúng người” càng sạch, các lớp kiểm soát phía sau giao dịch càng có thêm cơ sở để phát hiện những dấu hiệu bất thường.

SIMO đã giữ lại hàng nghìn tỷ đồng trước khi tiền đi

Một trong những thay đổi đáng chú ý là ngân hàng không chỉ kiểm tra khách hàng tại thời điểm mở tài khoản, mà còn tăng khả năng nhận diện rủi ro ngay trước giao dịch.

Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro cho khách hàng (SIMO) đang được sử dụng để chia sẻ thông tin về tài khoản, ví điện tử có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo hoặc vi phạm pháp luật.

Theo số liệu do Ngân hàng Nhà nước công bố, đến ngày 2/10/2026, hệ thống đã thu thập báo cáo từ 150 đơn vị và chia sẻ cho 21 đơn vị khai thác, gồm 16 ngân hàng và 5 trung gian thanh toán.

Đáng chú ý, SIMO đã cảnh báo hơn 5,6 triệu lượt khách hàng. Sau cảnh báo, hơn 1,9 triệu lượt khách hàng tạm dừng hoặc hủy giao dịch, với tổng số tiền giao dịch hơn 6.300 tỷ đồng.

Con số này cho thấy một thay đổi quan trọng trong cuộc chiến chống lừa đảo: không nhất thiết phải chờ tiền rời khỏi tài khoản rồi mới xử lý. Nếu hệ thống có thể cảnh báo đủ sớm và khách hàng chịu dừng lại, giao dịch đáng ngờ có thể được chặn ngay trước khi thiệt hại xảy ra.

Trước đó, tại sự kiện Chuyển đổi số ngành Ngân hàng năm 2026, Ngân hàng Nhà nước công bố đến ngày 6/8, SIMO đã cảnh báo hơn 4,9 triệu lượt khách hàng và hơn 1,6 triệu lượt đã tạm dừng hoặc hủy giao dịch, với số tiền tương ứng hơn 5.500 tỷ đồng.

Chuyên gia: 15 phút đầu có thể quyết định khả năng cứu tiền

Nếu ngân hàng là lớp bảo vệ phía hệ thống, người dùng vẫn là lớp bảo vệ cuối cùng trước khi một giao dịch được hoàn tất.

Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam (MSB) chính thức công bố hoàn tất kết nối và đưa vào vận hành hệ thống cảnh báo rủi ro SIMO của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tự động cảnh báo các giao dịch có dấu hiệu gian lận và lừa đảo.
MSB là một trong nhiều ngân hàng đã hoàn tất kết nối và đưa vào vận hành hệ thống cảnh báo rủi ro SIMO của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tự động cảnh báo các giao dịch có dấu hiệu gian lận và lừa đảo.

Chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu cho rằng khi nghi ngờ bị lừa đảo, 15 phút đầu tiên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Người dùng cần bình tĩnh, không tiếp tục bấm vào đường dẫn hoặc thực hiện thêm thao tác theo hướng dẫn của đối tượng, liên hệ ngay với ngân hàng để khóa tài khoản và lưu giữ các bằng chứng liên quan.

Khuyến nghị này bổ sung một góc nhìn quan trọng cho cuộc chiến chống lừa đảo bằng AI: không phải mọi rủi ro đều có thể được giải quyết bằng công nghệ của ngân hàng.

Ngay cả hệ thống cảnh báo tốt đến đâu, nếu khách hàng bỏ qua cảnh báo vì tin rằng người đang gọi là người quen, hoặc vì bị thúc ép phải chuyển tiền ngay, lớp bảo vệ cuối cùng vẫn có thể bị vượt qua.

Bộ Công an cũng cảnh báo người dân không nên tin tuyệt đối vào hình ảnh, video hoặc giọng nói xuất hiện trên màn hình; đặc biệt phải thận trọng với các yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp, cung cấp thông tin cá nhân hoặc mã xác thực.

Quy tắc mới cho người dùng ngân hàng số

Trong bối cảnh Deepfake ngày càng dễ tiếp cận, cách tự bảo vệ hiệu quả nhất không phải cố trở thành chuyên gia nhận diện AI.

Người dùng chỉ cần hình thành một số nguyên tắc đơn giản.

Không chuyển tiền chỉ vì nhận được yêu cầu từ một số điện thoại quen thuộc. Nếu nội dung liên quan đến tiền, cần gọi lại bằng số đã lưu từ trước hoặc xác minh qua một kênh độc lập.

Không cung cấp OTP, mật khẩu, mã PIN hay thông tin xác thực cho bất kỳ người nào tự xưng là nhân viên ngân hàng.

Không bấm đường link, quét mã QR hoặc cài ứng dụng theo hướng dẫn từ cuộc gọi, tin nhắn chưa được kiểm chứng.

Không thực hiện xác thực khuôn mặt hoặc gửi ảnh giấy tờ tùy thân chỉ vì một người lạ yêu cầu qua mạng.

Và quan trọng nhất, nếu ứng dụng ngân hàng phát cảnh báo về tài khoản nhận tiền có dấu hiệu nghi ngờ, hãy dừng giao dịch để kiểm tra lại.

Đừng để tốc độ của AI quyết định tốc độ chuyển tiền của chính mình.

Cuộc đua bảo vệ tiền không chỉ nằm ở ngân hàng

Ngân hàng Nhà nước cho biết thời gian tới sẽ tiếp tục cập nhật các quy định kỹ thuật về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và hoạt động liên tục trong ngành Ngân hàng; đồng thời mở rộng SIMO và duy trì phối hợp với Bộ Công an trong phòng, chống lừa đảo trực tuyến.

Hướng đi này cho thấy cuộc chiến chống gian lận đang chuyển từ cách tiếp cận xử lý sự cố sang phòng ngừa nhiều lớp: bảo vệ hạ tầng, bảo vệ dữ liệu và tài khoản, giám sát giao dịch, cảnh báo trước khi chuyển tiền và nâng cao năng lực tự bảo vệ của khách hàng.

Trong khi đó, Bộ Công an tiếp tục cảnh báo rằng AI, Deepfake và DeepVoice đang được sử dụng ngày càng mạnh để tạo lòng tin giả.

Vì vậy, trong môi trường ngân hàng số, “thấy đúng” không còn đồng nghĩa với “đúng”. Một khuôn mặt có thể được tạo ra, một giọng nói có thể được sao chép và một số điện thoại có thể bị giả mạo.

Điều khó làm giả hơn vẫn là một bước kiểm chứng độc lập trước khi tiền được chuyển đi.

Tin bài khác
Hé lộ những công nghệ có tiềm năng định hình tương lai thế giới sẽ hội tụ tại Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture 2026

Hé lộ những công nghệ có tiềm năng định hình tương lai thế giới sẽ hội tụ tại Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture 2026

Những tấm “lá sen nhân tạo” có khả năng sản xuất nhiên liệu sạch, vật liệu dệt thông minh có thể theo dõi sức khỏe và hỗ trợ điều trị, hay phòng thí nghiệm thu nhỏ trên một chiếc đĩa quay… là những công nghệ tiên phong có tiềm năng định hình tương lai, sẽ được giới thiệu tại sự kiện “Diễn thuyết truyền cảm hứng: Công nghệ đột phá tương lai” do Quỹ VinFuture tổ chức vào ngày 7/12.
Đã xóa lõm sóng cho hơn 130.000 người dân tại những vùng xa nhất tổ quốc

Đã xóa lõm sóng cho hơn 130.000 người dân tại những vùng xa nhất tổ quốc

Sau hơn 7 tháng triển khai, chương trình phủ sóng di động tại các thôn, bản và cụm dân cư lõm sóng ở vùng sâu, vùng xa, biên giới năm 2026 1.337 trạm phát sóng đã đưa mạng di động tốc độ cao tới khoảng 130.000 người dân tại 788 thôn, bản và 1.068 cụm dân cư trên 50 người, nâng tỷ lệ dân số được phủ sóng di động Viettel trên toàn quốc lên 99,7%.
Hàng ngàn kênh Zalo đồng hành chuyển đổi số đến trường học, phụ huynh và học sinh

Hàng ngàn kênh Zalo đồng hành chuyển đổi số đến trường học, phụ huynh và học sinh

Sau 7 năm Zalo đồng hành cùng các nhà trường, đến tháng 9/2026, 2.325 kênh Zalo OA và 556 Zalo Mini App của ngành giáo dục đang hoạt động hiệu quả, góp phần tạo nên những bước tiến mới trong hành trình chuyển đổi số giáo dục quốc gia.
Viettel miễn phí công cụ quản lý bán hàng, hợp đồng điện tử cho doanh nghiệp

Viettel miễn phí công cụ quản lý bán hàng, hợp đồng điện tử cho doanh nghiệp

Ngay sau khi Quốc hội thông qua Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Viettel Telecom công bố chương trình hỗ trợ chuyển đổi số dành cho cộng đồng doanh nghiệp. Gói ưu đãi gồm 6 tháng sử dụng phần mềm quản lý bán hàng Tendoo và 500 hợp đồng điện tử miễn phí, áp dụng đến hết ngày 30/6/2027.
TikTok ra mắt công cụ phát hiện deepfake, ngăn chặn giả mạo bằng AI

TikTok ra mắt công cụ phát hiện deepfake, ngăn chặn giả mạo bằng AI

TikTok triển khai công cụ phát hiện deepfake trên toàn cầu, giúp các nhân vật công chúng nhận diện và báo cáo nội dung AI giả mạo hình ảnh của mình.
Apple thử nghiệm mở khóa khuôn mặt trên iPhone Duo, bảo mật kém Face ID

Apple thử nghiệm mở khóa khuôn mặt trên iPhone Duo, bảo mật kém Face ID

Apple được cho là đang thử nghiệm tính năng mở khóa khuôn mặt mới trên iPhone Duo, nhưng công nghệ này có mức độ bảo mật thấp hơn Face ID truyền thống.
HONOR ra mắt Pad X7b và Pad X9b Max, giá từ 6,49 triệu đồng

HONOR ra mắt Pad X7b và Pad X9b Max, giá từ 6,49 triệu đồng

HONOR giới thiệu bộ đôi máy tính bảng Pad X7b và Pad X9b Max tại Việt Nam, hướng đến nhu cầu học tập, giải trí và làm việc di động. Sản phẩm nổi bật với màn hình bảo vệ mắt, pin dung lượng lớn và các tính năng AI.
VNPT ra mắt AI Gateway Wi-Fi 8, tốc độ kết nối 22Gbps

VNPT ra mắt AI Gateway Wi-Fi 8, tốc độ kết nối 22Gbps

Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) và Tập đoàn Qualcomm vừa giới thiệu phiên bản thử nghiệm thiết bị cung cấp dịch vụ Internet tại nhà khách hàng thế hệ mới tích hợp AI và Wi-Fi 8 (VNPT AI Gateway Wi-Fi 8).
15 giải pháp AI Việt Nam tìm cơ hội gọi vốn từ các quỹ đầu tư lớn

15 giải pháp AI Việt Nam tìm cơ hội gọi vốn từ các quỹ đầu tư lớn

Vượt qua hơn 400 hồ sơ tham gia Âu Lạc Grand Prize 2026, 15 giải pháp trí tuệ nhân tạo của Việt Nam có cơ hội tiếp cận các quỹ đầu tư lớn và đối tác công nghệ. Hoạt động kết nối hướng tới tháo gỡ hai khó khăn của doanh nghiệp AI trong nước: nguồn vốn phát triển và thị trường tiêu thụ sản phẩm.
Giới khoa học bàn về ứng dụng AI trong chăm sóc sức khỏe tại VinFuture 2026

Giới khoa học bàn về ứng dụng AI trong chăm sóc sức khỏe tại VinFuture 2026

Diễn ra ngày 8/12 tại Hà Nội trong khuôn khổ Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture 2026, Tọa đàm “Trí tuệ nhân tạo và Chuyển đổi số trong chăm sóc sức khỏe” quy tụ các nhà khoa học hàng đầu thế giới về AI, y sinh và y học lâm sàng. Theo các diễn giả, AI không chỉ giúp hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán và điều trị chính xác hơn mà còn mở ra cơ hội để Việt Nam đi tắt đón đầu trong chăm sóc sức khỏe.
Pháp buộc nền tảng số trả tiền cho báo chí, phạt tới 1% doanh thu nếu vi phạm

Pháp buộc nền tảng số trả tiền cho báo chí, phạt tới 1% doanh thu nếu vi phạm

Quốc hội Pháp vừa thông qua đạo luật tăng cường bảo vệ quyền lợi kinh tế của các cơ quan báo chí khi nội dung bị khai thác trên nền tảng số. Luật bổ sung cơ chế giám sát, yêu cầu minh bạch dữ liệu và áp dụng chế tài đối với doanh nghiệp không tuân thủ.
Viettel đạt chuẩn mạng tự trị cấp độ 4, tự tối ưu vùng phủ và tiết kiệm năng lượng

Viettel đạt chuẩn mạng tự trị cấp độ 4, tự tối ưu vùng phủ và tiết kiệm năng lượng

Viettel được TM Forum công nhận năng lực mạng tự trị cấp độ 4 ở hai nghiệp vụ tối ưu vùng phủ sóng và năng lượng. Công nghệ do doanh nghiệp tự nghiên cứu giúp phát hiện, xử lý điểm sóng yếu trong vài giờ, tiết kiệm chi phí vận hành và góp phần giảm phát thải trên hạ tầng viễn thông.
Samsung Galaxy S27 lộ thiết kế mới, cụm camera thay đổi lớn sau nhiều năm

Samsung Galaxy S27 lộ thiết kế mới, cụm camera thay đổi lớn sau nhiều năm

Samsung Galaxy S27 Pro và Galaxy S27 Ultra được đồn đoán sẽ thay đổi mạnh thiết kế với cụm camera trải ngang mặt lưng, thay thế bố cục dọc quen thuộc.
iPhone 20 Pro có thể thay đổi diện mạo với thiết kế giống iPhone Air

iPhone 20 Pro có thể thay đổi diện mạo với thiết kế giống iPhone Air

iPhone 20 Pro được đồn đoán sẽ mang thiết kế lấy cảm hứng từ iPhone Air, với các cạnh kính bo cong rõ nét hơn và khả năng trang bị màn hình OLED cong 4 cạnh.
Anthropic huy động 81,31 tỷ USD, lập kỷ lục IPO lớn nhất lịch sử

Anthropic huy động 81,31 tỷ USD, lập kỷ lục IPO lớn nhất lịch sử

Giá chào bán 83 USD/cổ phiếu, cao hơn khung mục tiêu, giúp Anthropic được định giá khoảng 1,5 nghìn tỷ USD, dù doanh nghiệp AI này vẫn chịu áp lực lớn về chi phí điện toán và cạnh tranh.