Doanh nghiệp Việt trước áp lực chuyển đổi số an toàn trong thời đại AI bùng nổ

Viện nghiên cứu ứng dụng Công nghệ cao trong Luật học Tài chính Ngân hàng (Viện Công nghệ FIRST) vừa tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Ứng dụng công nghệ số, AI và mã hóa tài sản thực trong phát triển doanh nghiệp Việt Nam”. Tại hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Trung tướng Đồng Đại Lộc - Giảng viên cao cấp Viện An ninh phi truyền thống, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng chuyển đổi số không còn là xu hướng mang tính lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu sống còn đối với doanh nghiệp trong thời đại AI.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Trung tướng Đồng Đại Lộc - Giảng viên cao cấp Viện An ninh phi truyền thống, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu tham luận tại hội thảo

Theo Trung tướng Đồng Đại Lộc, AI đang mở ra cơ hội rất lớn để doanh nghiệp nâng cao năng suất, tối ưu vận hành và mở rộng thị trường. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là hàng loạt thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng phức tạp như tấn công mạng, rò rỉ dữ liệu, lừa đảo số hay deepfake.

Trong nghiên cứu về chuyển đổi số doanh nghiệp thời AI, ông cho rằng bản chất của chuyển đổi số hiện nay không còn dừng ở việc đưa phần mềm hay quy trình trực tuyến vào quản lý, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện mô hình vận hành doanh nghiệp dựa trên dữ liệu, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo.

Theo ông, AI đang làm thay đổi sâu sắc cách doanh nghiệp quản trị và ra quyết định. Nếu trước đây nhiều hoạt động dựa trên kinh nghiệm hoặc cảm tính, thì nay dữ liệu trở thành “tài sản chiến lược”. Doanh nghiệp nào biết tổ chức, bảo vệ và khai thác dữ liệu hiệu quả sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn hơn.

Trong sản xuất, AI kết hợp với Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn và cảm biến giúp giám sát dây chuyền, dự báo bảo trì thiết bị, giảm lãng phí và tối ưu năng suất. Trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ, chatbot AI, trợ lý ảo hay hệ thống phân tích hành vi tiêu dùng đang trở thành công cụ phổ biến để cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng.

Theo báo cáo Digital 2025: Vietnam của DataReportal, đầu năm 2025 Việt Nam có khoảng 79,8 triệu người dùng Internet, tương đương gần 79% dân số. Báo cáo e-Conomy SEA 2025 của Google, Temasek và Bain & Company cũng dự báo quy mô kinh tế số Việt Nam có thể đạt khoảng 39 tỷ USD trong năm 2025.

Tuy nhiên, Trung tướng Đồng Đại Lộc cho rằng chính sự phụ thuộc ngày càng lớn vào dữ liệu và nền tảng số cũng khiến doanh nghiệp đối mặt với nhiều nguy cơ mới. Các hình thức tấn công mạng như ransomware, phishing, malware hay đánh cắp dữ liệu đang ngày càng tinh vi hơn.

An ninh mạng, an ninh thông tin và tội phạm công nghệ cao là một trong những mối đe dọa an ninh phi truyền thống ngày càng cấp bách (Ảnh minh họa: hvcsnd.edu.vn)

Đáng lo ngại, AI hiện còn bị lợi dụng để tạo email giả mạo, giả giọng nói lãnh đạo doanh nghiệp hoặc video deepfake nhằm thực hiện hành vi lừa đảo và thao túng thông tin.

Theo ông, deepfake và tin giả đang trở thành một trong những rủi ro lớn nhất với doanh nghiệp trong môi trường số, nhất là khi tốc độ lan truyền trên mạng xã hội thường nhanh hơn khả năng kiểm chứng thông tin.

Một điểm nghẽn khác là nhiều doanh nghiệp Việt vẫn xem chuyển đổi số là câu chuyện đầu tư công nghệ thay vì thay đổi mô hình quản trị. Không ít doanh nghiệp thiếu chiến lược dữ liệu, thiếu nhân lực số và chưa chú trọng đúng mức tới an ninh mạng.

“Doanh nghiệp Việt đang đứng trước nghịch lý: càng chuyển đổi số mạnh thì cơ hội phát triển càng lớn, nhưng rủi ro an ninh phi truyền thống cũng tăng theo”, Trung tướng Đồng Đại Lộc nhận định.

Từ thực tế đó, ông cho rằng doanh nghiệp không thể chuyển đổi số bằng mọi giá mà cần xây dựng mô hình chuyển đổi số an toàn, có kiểm soát và gắn với năng lực tự chủ công nghệ. Theo khuyến nghị của ông, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “ứng dụng công nghệ” sang “quản trị chuyển đổi số”, trong đó an ninh mạng phải trở thành trụ cột bắt buộc của quá trình phát triển doanh nghiệp thời AI.