Doanh nghiệp Tuyên Quang tự động hóa để giảm chi phí, nâng chất lượng sản phẩm

Theo Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang Nguyễn Hữu Thập, vai trò của người đứng đầu có ý nghĩa quyết định trong quá trình đổi mới công nghệ. Lãnh đạo doanh nghiệp phải hiểu công nghệ ở mức cần thiết để lựa chọn phương án đầu tư phù hợp, dám đầu tư, chịu trách nhiệm và tạo được tinh thần đổi mới trong đội ngũ.

Nhận định này chạm đúng một trong những điểm khó nhất của quá trình tự động hóa hiện nay. Công nghệ phát triển nhanh, nhưng mỗi doanh nghiệp có quy mô, khả năng tài chính và nhu cầu sản xuất khác nhau. Nếu đầu tư theo phong trào hoặc lựa chọn thiết bị không phù hợp, máy móc hiện đại có thể trở thành gánh nặng chi phí thay vì tạo thêm năng suất.

Từ vai trò tập hợp và đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh có điều kiện nắm bắt nhu cầu, những vướng mắc cũng như khả năng tiếp nhận công nghệ của từng nhóm doanh nghiệp. Vai trò của Hiệp hội không nằm ở việc quyết định doanh nghiệp phải đầu tư loại máy móc nào, mà ở khả năng kết nối thông tin, lan tỏa những mô hình có hiệu quả và góp phần thay đổi nhận thức của người đứng đầu về đổi mới công nghệ.

Điều này càng có ý nghĩa khi Tuyên Quang hiện có hơn 6.800 doanh nghiệp đăng ký thành lập, với tổng vốn đăng ký trên 94.500 tỷ đồng; phần lớn là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Với cộng đồng doanh nghiệp có quy mô không đồng đều, tự động hóa khó có thể được thực hiện theo một mô hình chung.

Có doanh nghiệp đủ khả năng đầu tư dây chuyền hàng trăm tỷ đồng, nhưng cũng có đơn vị chỉ phù hợp với việc tự động hóa một công đoạn. Bởi vậy, vấn đề không nằm ở việc đầu tư lớn hay nhỏ, mà là công nghệ có giải quyết đúng điểm nghẽn trong sản xuất và tạo ra hiệu quả có thể đo đếm hay không.

Thực tế tại các doanh nghiệp Tuyên Quang cho thấy, tự động hóa đang được triển khai theo nhiều cấp độ, từ số hóa quản trị đến đưa robot trực tiếp vào dây chuyền sản xuất.

Tại một doanh nghiệp chế biến gỗ, phần mềm quản lý sản xuất thông minh được sử dụng để liên kết chuỗi cung ứng; mã QR hỗ trợ kiểm soát chất lượng và truy xuất thông tin sản phẩm. Nhờ đó, năng suất lao động tăng 20%, tỷ lệ sản phẩm lỗi giảm còn 2%, góp phần đáp ứng những yêu cầu ngày càng khắt khe của các đối tác quốc tế.

Doanh nghiệp này cũng đưa robot vào khu vực xếp gỗ và đóng gói, những công đoạn cần nhiều lao động, có cường độ làm việc cao và yêu cầu chặt chẽ về độ chính xác.

Sau khi vận hành, hệ thống đã thay thế sức lao động của 45 công nhân, đồng thời hướng tới chuẩn hóa khâu đóng gói theo tiêu chuẩn châu Âu phục vụ xuất khẩu. Hiệu quả đầu tư không chỉ được thể hiện ở số lao động trực tiếp giảm đi, mà còn ở khả năng duy trì chất lượng đồng đều và ổn định quy trình sản xuất.

Hệ thống tổ hợp robot xếp gạch tại Nhà máy Gạch tuynel của Công ty cổ phần gạch Tuynel Viên Châu

Trong ngành vật liệu xây dựng, tự động hóa cũng đang làm thay đổi cách tổ chức sản xuất. Tại một cơ sở sản xuất gạch, từ xử lý nguyên liệu, tạo hình, xếp gạch mộc đến sấy, nung và làm nguội được kết nối thành quy trình khép kín.

Công nghệ lò đĩa, robot sắp xếp gạch, hệ thống xử lý khí thải và dây chuyền tự động hóa giúp giảm đáng kể lao động tại những khâu nặng nhọc. Riêng cánh tay robot tại các công đoạn bốc xếp có thể thay thế tới 90% nhân công trực tiếp. Công suất sản xuất tăng 250% so với trước, đạt khoảng 132 triệu viên gạch mỗi năm.

Quá trình tự động hóa còn được mở rộng từ nhà xưởng sang quản trị. Camera nhận diện biển số, cân điện tử, phần mềm hóa đơn và những dữ liệu liên quan được kết nối, từng bước hình thành chuỗi vận hành liên thông.

Việc kết nối dữ liệu giữa các khâu giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn quá trình sản xuất, giảm thao tác thủ công và hạn chế những sai lệch có thể phát sinh trong quá trình vận hành.

Tại một doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu khác, gần 200 tỷ đồng đã được dành để đầu tư dây chuyền sản xuất hiện đại. Trước đó, riêng dây chuyền tự động hóa phục vụ sản xuất ván ép có tổng mức đầu tư trên 100 tỷ đồng.

Công nghệ mới giúp tăng độ chính xác của thành phẩm, giảm tỷ lệ lỗi, tiết kiệm chi phí và nâng năng suất. Những kết quả này cho thấy đầu tư tự động hóa đang dần chuyển từ nhu cầu thay thế thiết bị sang mục tiêu nâng chất lượng sản phẩm và đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường xuất khẩu.

Với doanh nghiệp vừa và nhỏ, tự động hóa có thể bắt đầu từ việc lựa chọn đúng công đoạn đang gây lãng phí nguyên liệu, cần nhiều nhân công hoặc khó kiểm soát chất lượng.

Tại một doanh nghiệp sản xuất rượu xuất khẩu, công nghệ được lựa chọn để tự động hóa khâu cuối của quá trình sản xuất rượu nấu ăn và bỗng nấu ăn. Hệ thống cảm biến và phần mềm được đưa vào kiểm soát nhiệt độ, thời gian, giảm sự phụ thuộc vào phương thức theo dõi thủ công.

Việc kiểm soát các thông số bằng công nghệ giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 30% nguyên liệu, đồng thời duy trì chất lượng sản phẩm ổn định.

Trường hợp này cho thấy giá trị của tự động hóa không chỉ nằm ở quy mô dây chuyền hay mức độ hiện đại của máy móc. Một khoản đầu tư vừa sức nhưng giải quyết đúng điểm nghẽn có thể mang lại hiệu quả rõ hơn một hệ thống lớn nhưng chưa phù hợp với năng lực sản xuất.

Đây cũng là không gian để Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh phát huy vai trò kết nối. Những mô hình đầu tư đã tạo ra kết quả cụ thể có thể trở thành nguồn tham khảo cho các doanh nghiệp đang tìm hướng đổi mới. Qua hoạt động trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và kết nối cộng đồng, doanh nghiệp có thêm thông tin trước khi lựa chọn công nghệ, quy mô và lộ trình đầu tư.

Tự động hóa giúp giảm lao động trực tiếp tại những công đoạn nặng nhọc, lặp lại hoặc có yêu cầu cao về độ chính xác. Tuy nhiên, sự xuất hiện của máy móc hiện đại đồng thời làm tăng nhu cầu đối với lao động kỹ thuật.

Khi thiết bị mới được đưa vào sản xuất, doanh nghiệp phải tuyển dụng hoặc đào tạo công nhân có tay nghề, kiến thức kỹ thuật và khả năng vận hành máy móc chính xác. Nếu thiếu đội ngũ phù hợp, dây chuyền hiện đại khó phát huy hết công suất, thậm chí có thể làm tăng chi phí vận hành và bảo dưỡng.

Vì vậy, đổi mới công nghệ không chỉ là câu chuyện của vốn và thiết bị. Đó còn là quá trình thay đổi tư duy quản trị, tổ chức lại lao động và xây dựng năng lực tiếp nhận công nghệ ngay trong doanh nghiệp.

Thực tế ở Tuyên Quang cho thấy không có một mô hình tự động hóa chung cho mọi cơ sở sản xuất. Mỗi doanh nghiệp lựa chọn một điểm bắt đầu khác nhau, từ quản trị, đóng gói, bốc xếp đến kiểm soát nhiệt độ và nguyên liệu. Điểm chung là công nghệ đều phải được gắn với một bài toán cụ thể trong quá trình vận hành.

Trong quá trình ấy, Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh giữ vai trò kết nối cộng đồng, lan tỏa kinh nghiệm và khơi mở tư duy đổi mới. Còn hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào bản lĩnh của người đứng đầu, khả năng lựa chọn công nghệ phù hợp và chất lượng đội ngũ trực tiếp vận hành.

Khi vốn, công nghệ và con người được đặt trong cùng một bài toán, tự động hóa mới có thể vượt khỏi phạm vi thay thế máy móc, trở thành động lực giúp doanh nghiệp Tuyên Quang giảm chi phí, nâng chất lượng sản phẩm và từng bước cải thiện sức cạnh tranh.