Đề xuất kéo dài thuế nhập khẩu xăng dầu 0% và gỡ nút thắt thuế kho ngoại quan để thúc đẩy xăng sinh học

Theo lộ trình của Bộ Công Thương, từ ngày 1/6/2026, xăng sinh học E10 sẽ được triển khai trên phạm vi toàn quốc. Đây là bước đi tiếp theo trong chiến lược phát triển nhiên liệu sinh học, góp phần nâng cao tính tự chủ nguồn cung năng lượng trong bối cảnh thị trường thế giới còn nhiều biến động.

Thực tế cho thấy, một số doanh nghiệp đầu mối lớn như Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) và Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đã chủ động thí điểm kinh doanh xăng E10 tại các đô thị lớn. Tuy nhiên, để nhiên liệu sinh học thực sự phát huy vai trò trong cơ cấu năng lượng quốc gia, bài toán không chỉ dừng ở lộ trình triển khai mà còn nằm ở khả năng bảo đảm nguồn cung và kiểm soát chi phí.

Đề xuất kéo dài thuế nhập khẩu xăng dầu 0% và gỡ nút thắt thuế kho ngoại quan để thúc đẩy xăng sinh học

Số liệu ước tính cho thấy, tổng lượng xăng tiêu thụ năm 2025 đạt khoảng 11,37 triệu m³. Khi chuyển sang sử dụng xăng E10, nhu cầu ethanol phục vụ pha chế sẽ vào khoảng 1,1 triệu m³. Trong khi đó, dù Việt Nam có 6 nhà máy sản xuất cồn, hiện chỉ có 3 nhà máy đang hoạt động. Ngay cả khi toàn bộ 6 nhà máy vận hành tối đa công suất, sản lượng cũng chỉ đạt khoảng 400.000–500.000 m³, tương đương khoảng 40% nhu cầu. Điều này đồng nghĩa, trong giai đoạn đầu triển khai, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu khoảng 60% ethanol.

Trong bối cảnh nguồn cung trong nước còn hạn chế, các chuyên gia cho rằng cần sớm “khơi thông” thị trường nhiên liệu sinh học thông qua việc xây dựng chuỗi liên kết bền vững giữa doanh nghiệp, nông dân và địa phương. Đây là yếu tố then chốt để thúc đẩy các nhà máy ethanol đang tạm dừng hoạt động sớm quay trở lại sản xuất, từng bước nâng cao năng lực tự chủ.

Từ góc độ chính sách, ông Bùi Ngọc Bảo – Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam – nhận định hệ thống kinh doanh xăng dầu đã sẵn sàng cho lộ trình triển khai E10. Tuy nhiên, để tối ưu chi phí và nâng cao tính cạnh tranh, cần sớm tháo gỡ các vướng mắc về thuế.

Cụ thể, Hiệp hội đề xuất kéo dài thời gian áp dụng thuế nhập khẩu xăng dầu ở mức 0%, thay vì chỉ duy trì đến hết tháng 4/2026 như hiện nay. Việc ổn định chính sách thuế trong dài hạn, tương thích với các cam kết trong khu vực ASEAN, sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động ký kết hợp đồng nhập khẩu dài hạn, qua đó đa dạng hóa nguồn cung và tăng tính ổn định cho thị trường.

Bên cạnh đó, Hiệp hội cũng kiến nghị bãi bỏ thuế nhà thầu đối với xăng dầu đưa vào kho ngoại quan. Theo đánh giá, loại thuế này đang làm giảm sức hấp dẫn của hệ thống kho dự trữ tại Việt Nam. Nếu được tháo gỡ, Việt Nam có thể hình thành các trung tâm (hub) ethanol quy mô lớn, cho phép doanh nghiệp chủ động tiếp cận nguồn hàng ngay trong nước, giảm áp lực tồn kho, tiết giảm chi phí tài chính và góp phần hạ giá thành sản phẩm.

Về dài hạn, để tăng cường an ninh năng lượng, các chuyên gia đề xuất nghiên cứu cơ chế dự trữ xăng dầu linh hoạt bên cạnh dự trữ quốc gia, như xây dựng quỹ dự trữ lưu thông nhằm chủ động ứng phó với các biến động mạnh của thị trường năng lượng toàn cầu.

Nhiên liệu sinh học được đánh giá mang lại lợi ích kép cả về môi trường và kinh tế. Với tỷ lệ phối trộn 5–10% như E5, E10, Việt Nam có thể giảm đáng kể mức độ phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời tạo thêm đầu ra cho sản xuất nông nghiệp. Trong bối cảnh mỗi năm tiêu thụ khoảng 26 triệu m³/tấn xăng dầu, chỉ cần nâng tỷ lệ phối trộn ethanol lên 10% cũng có thể thay thế một lượng lớn nhiên liệu truyền thống. Khi tiếp tục mở rộng lên các mức cao hơn như E15 hay E20, hiệu quả giảm phụ thuộc nhập khẩu sẽ càng rõ nét.

“Để xăng sinh học E10 phát triển đúng tiềm năng, yếu tố quyết định nằm ở cơ chế chính sách, đặc biệt là chính sách thuế. Việc tháo gỡ các rào cản hiện nay sẽ tạo cú hích quan trọng, giúp thị trường vận hành hiệu quả, qua đó góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển dịch xanh của nền kinh tế”, ông Bùi Ngọc Bảo nhấn mạnh.