Trong ký ức của nhiều người, hình ảnh người Việt Nam những thập niên trước thường gắn với vóc dáng nhỏ bé, gầy gò. Những năm tháng khó khăn khiến bữa cơm đủ no đã là điều đáng quý, còn dinh dưỡng để phát triển thể chất gần như là khái niệm xa xỉ với không ít gia đình.
 |
Hôm nay, thế hệ trẻ Việt Nam đã khác. Trên sân trường hay ngoài phố, không khó để bắt gặp những bạn trẻ sở hữu chiều cao nổi bật hơn hẳn cha mẹ mình. Nhưng nếu đặt lên bàn cân với thế giới, người Việt vẫn còn một khoảng cách khá dài về tầm vóc.
Theo dữ liệu của NCD Risk Factor Collaboration mạng lưới nghiên cứu y tế phối hợp với Đại học Hoàng gia London (Anh), chiều cao trung bình của người Việt hiện khoảng 159,01cm. Trong đó, nam giới đạt trung bình 164,44cm và nữ giới khoảng 153,59cm. Với mức này, Việt Nam nằm trong nhóm 20 quốc gia có chiều cao trung bình thấp nhất thế giới.
 |
| Việt Nam nằm trong nhóm 20 quốc gia có chiều cao trung bình thấp nhất thế giới. |
Trong khi đó, người dân Hà Lan quốc gia đứng đầu bảng xếp hạng có chiều cao trung bình khoảng 175,62cm. Khoảng cách gần 17cm ấy không đơn thuần là chênh lệch ngoại hình, mà phản ánh sự khác biệt về dinh dưỡng, y tế và chất lượng sống qua nhiều thế hệ.
Người Việt đã cao lên, nhưng vẫn tăng chậm hơn nhiều quốc gia
Dù còn ở nhóm thấp, các chuyên gia cho rằng tầm vóc người Việt đã có sự cải thiện rõ rệt trong nhiều năm qua.
Theo số liệu dinh dưỡng quốc gia, năm 1975 chiều cao trung bình của thanh niên Việt Nam chỉ khoảng 160cm ở nam và 150cm ở nữ. Từ năm 1975 đến 2000, chiều cao người Việt tăng trung bình 1,1cm mỗi thập kỷ. Giai đoạn từ năm 2000 đến 2016, nam giới tăng thêm khoảng 2,1cm, còn nữ tăng khoảng 1cm.
Các thống kê gần đây cho thấy chiều cao trung bình của nam thanh niên Việt Nam hiện đạt khoảng 168,1cm, nữ khoảng 156,2cm. So với một thập kỷ trước, nam giới tăng khoảng 3,7cm và nữ tăng 2,6cm. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn đứng sau Singapore, Malaysia và Thái Lan về chiều cao trung bình trong khu vực Đông Nam Á.
Theo TS.BS Trương Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Y học Ứng dụng Việt Nam, chiều cao người Việt đã cải thiện nhưng tốc độ tăng vẫn chậm so với nhiều nước trong khu vực và thấp hơn mức trung bình toàn cầu. Hiện chiều cao trung bình của nam giới trên thế giới khoảng 171cm, nghĩa là nam giới Việt Nam vẫn thấp hơn khoảng 3cm so với mức trung bình chung.
Phía sau câu chuyện chiều cao là chất lượng sống của nhiều thế hệ
Các chuyên gia cho rằng chiều cao không chỉ phụ thuộc vào gene. Dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động, môi trường sống và chăm sóc y tế trong giai đoạn phát triển mới là yếu tố quyết định lớn.
 |
| Theo các nghiên cứu, di truyền chỉ ảnh hưởng khoảng 23% đến chiều cao, trong khi dinh dưỡng đóng góp khoảng 32%. |
Theo các nghiên cứu, di truyền chỉ ảnh hưởng khoảng 23% đến chiều cao, trong khi dinh dưỡng đóng góp khoảng 32%.
Nhiều thế hệ người Việt từng lớn lên trong điều kiện kinh tế khó khăn, thiếu dinh dưỡng kéo dài và tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em ở mức cao. Chính điều đó ảnh hưởng trực tiếp tới sự phát triển thể chất.
Các chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh vai trò của “1.000 ngày đầu đời” từ khi mang thai đến hai năm đầu sau sinh. Đây là giai đoạn quyết định phần lớn sự phát triển chiều cao của trẻ. Nếu thiếu vi chất quan trọng như canxi, sắt, kẽm, vitamin A, D hay K2 trong thời gian này, việc cải thiện chiều cao về sau sẽ khó khăn hơn nhiều.
Bên cạnh dinh dưỡng, lối sống hiện đại cũng đang tạo ra nhiều thách thức mới. Trẻ em ngày càng ít vận động ngoài trời, dành nhiều thời gian cho điện thoại và thiết bị điện tử, ngủ muộn và thiếu hoạt động thể chất.
Giới chuyên môn cho rằng chiều cao không đơn thuần là câu chuyện “cao hay thấp”, mà phản ánh chất lượng sức khỏe cộng đồng và điều kiện phát triển của cả một xã hội.
Dẫu vậy, nhiều tín hiệu tích cực đang xuất hiện. Nhận thức của phụ huynh về dinh dưỡng, thể thao học đường và chăm sóc sức khỏe trẻ em ngày càng được cải thiện. Điều đó được kỳ vọng sẽ giúp thế hệ trẻ Việt Nam có cơ hội phát triển tốt hơn trong tương lai.
