 |
| Tê tay ban đêm: Dấu hiệu liên quan đến 3 bệnh lý thường gặp |
Tê tay ban đêm là triệu chứng phổ biến nhưng thường bị đánh giá thấp, bởi nó chỉ xuất hiện lúc cơ thể nghỉ ngơi và dễ bị quy cho việc nằm đè tay. Vấn đề nằm ở chỗ, cùng một cảm giác tê nhưng nguyên nhân phía sau lại rất khác nhau, có thể chỉ cần đổi tư thế, cũng có thể là lời cảnh báo tTêừ một dây thần kinh đang thực sự bị chèn ép.
Cảm giác tê thường bắt đầu ở ngón cái, ngón trỏ và ngón giữa, đôi khi lan ra cả bàn tay, kèm cảm giác châm chích như kiến bò dưới da. Nhiều người chỉ nhận ra khi cơn tê đủ mạnh để làm gián đoạn giấc ngủ, buộc phải tỉnh dậy vẩy tay mới thấy dễ chịu hơn.
Sai lầm phổ biến nhất là mặc định đây chỉ do nằm đè tay. Đổi tư thế, cơn tê tạm biến mất, không ai theo dõi thêm. Nhưng nếu tình trạng tê lặp lại đều đặn, đúng một khung giờ trong nhiều đêm liên tiếp, đó không còn là chuyện ngẫu nhiên của tư thế nữa.
Đôi khi kèm cảm giác yếu tay khi cầm nắm buổi sáng, cơ thể đang muốn nói điều gì? Dây thần kinh ở tay phải đi qua nhiều điểm hẹp từ cột sống cổ xuống đến từng đầu ngón tay, và bất kỳ điểm nghẽn nào cũng có thể tạo ra cảm giác tê tương tự dù nguyên nhân gốc rất khác nhau.
Khi cơ thể nằm yên nhiều giờ liền, tư thế gập cổ tay hoặc gập khuỷu kéo dài làm nặng thêm những điểm chèn ép đã tồn tại từ ban ngày. Đó là lý do tê tay hay chọn đúng lúc nửa đêm để xuất hiện, không phải trùng hợp.
Thứ nhất là hội chứng ống cổ tay. Dây thần kinh giữa đi qua một đường hầm hẹp ở cổ tay, giống sợi dây điện luồn qua ống dẫn chật. Khi mô mềm quanh ống bị sưng hoặc dày lên do các động tác lặp đi lặp lại, dây thần kinh bị siết chặt hơn. Lúc cổ tay gập tự nhiên khi ngủ, độ chèn ép càng tăng. Mayo Clinic ghi nhận tê, châm chích về đêm là triệu chứng đặc trưng của hội chứng này.
Thứ hai là tổn thương thần kinh do đái tháo đường, tình trạng đường huyết tăng cao kéo dài làm hư hại dần các sợi thần kinh. Cơ chế này giống lớp cách điện dây điện bị bào mòn theo thời gian. CDC lưu ý tổn thương này có thể gây tê, yếu tay, khiến người bệnh dễ đánh rơi đồ vật. Một nghiên cứu tại Việt Nam trên nhóm bệnh nhân đái tháo đường type 2 ghi nhận tỷ lệ tổn thương thần kinh ngoại biên ở mức đáng kể.
Thứ ba là chèn ép rễ thần kinh vùng cổ. Tê tay ban đêm, vì vậy, không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ cổ tay. Khi đốt sống cổ chèn ép rễ thần kinh, cảm giác tê thường lan từ cổ, vai xuống cánh tay chứ không khu trú ở bàn tay. NIH mô tả đây là nguyên nhân cần nghĩ đến khi tê tay ban đêm đi kèm đau lan hoặc cứng cổ buổi sáng.
Với hội chứng ống cổ tay, một lựa chọn hợp lý là dùng nẹp cổ tay khi ngủ để giữ cổ tay ở tư thế trung tính, tránh gập sâu lúc ngủ say. Theo Mayo Clinic, đây là can thiệp không phẫu thuật thường được áp dụng đầu tiên, kết hợp điều chỉnh động tác lặp đi lặp lại ban ngày như gõ phím hoặc cầm nắm vật nặng.
Với nhóm nguyên nhân liên quan đái tháo đường, điều đáng lưu ý là nên kiểm tra đường huyết nếu có yếu tố nguy cơ như thừa cân, tiền sử gia đình, hoặc tuổi trung niên. CDC nhấn mạnh kiểm soát đường huyết ổn định có thể ngăn hoặc làm chậm tổn thương thần kinh.
Với nhóm chèn ép rễ thần kinh cổ, khi tê tay ban đêm đi kèm đau lan từ cổ hoặc hay đánh rơi đồ vật, một hướng xử lý phù hợp là đi khám chuyên khoa thần kinh hoặc cơ xương khớp thay vì tự xử trí tại nhà.
Ba hướng xử trí này có thể được cân nhắc tùy theo nguyên nhân gây tê tay. Nếu sau một, hai tuần điều chỉnh tư thế mà tê tay ban đêm vẫn lặp lại, nên tìm đến bác sĩ chuyên khoa.
Điều cần làm không phải là phớt lờ hay hoang mang trước một cơn tê tay ban đêm, mà là quan sát tần suất lặp lại của nó để biết khi nào chỉ cần đổi tư thế, khi nào cần thăm khám sớm hơn.
Lưu ý: Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho tư vấn y tế chuyên môn.
