Khu vườn rộng hơn 2.000m² của ông Nguyễn Tùng Minh Tân (53 tuổi) có hàng trăm buồng chà là đủ màu sắc từ vàng óng, đỏ tươi đến đỏ sẫm đan cài vào nhau, nặng đến mức nhiều cành phải buộc dây đỡ để tránh gãy. Những ngày tháng 7, tiết trời Phan Rang nắng gắt như đổ lửa, chủ nhân khu vườn vốn là một kiến trúc sư, từng có nhiều năm làm việc trong lĩnh vực xây dựng và thiết kế vẫn chăm sóc cho từng gốc chà là. Cơ duyên đưa ông đến với loại cây "nhà giàu" này bắt đầu từ mười năm trước, khi ông thường tìm mua chà là tươi nhập khẩu từ Dubai về cho mẹ thưởng thức. Vị giòn ngọt, thanh mát của loại trái cây vùng sa mạc đã để lại trong ông ấn tượng sâu sắc.
 |
 |
| Chà là với nhiều giống quý như Red Barhee, Yellow Barhee, Khenizi, Dahan, Red Joly... |
Năm 2021, ông Tân quyết định đặt mua 10 cây chà là cấy mô đầu tiên từ Thái Lan với giá từ 4,5 - 5 triệu đồng/cây để trồng thử nghiệm. Thấy cây bén rễ và phát triển tốt trên đất quê hương, ông tiếp tục đầu tư mở rộng quy mô. Hiện tại, khu vườn của ông đã lên tới 85 gốc chà là với nhiều giống quý như Red Barhee, Yellow Barhee, Khenizi, Dahan, Red Joly...
Không xuất thân từ nông nghiệp, hành trình của ông Tân gặp không ít gian truân. Ban đầu do chưa nắm vững kỹ thuật, cây chậm phát triển. Ông phải tự mày mò tài liệu nước ngoài, học hỏi kinh nghiệm và tự tay thực hiện các công đoạn từ cải tạo đất hữu cơ đến bọc lưới hai lớp chống côn trùng cho từng buồng quả.
Theo ông Tân, chà là là loài cây đặc biệt ưa nắng và "kỵ" mưa nhiều. Khí hậu khô nóng đặc trưng của vùng Phan Rang vô tình lại có những nét tương đồng với các quốc gia Trung Đông – thủ phủ của loài cây này. Tuy nhiên, khâu quyết định thành bại chính là kỹ thuật thụ phấn nhân tạo. Khi cây ra hoa, người trồng phải canh đúng thời điểm để đưa phấn đực vào hoa cái. Nếu trễ một nhịp gặp thời tiết quá khô gắt, tỷ lệ đậu quả sẽ giảm mạnh.
Sau 5 năm kiên trì chăm sóc, vườn chà là của ông Tân đã bước vào vụ thu hoạch thứ hai với năng suất vượt trội. Trung bình mỗi cây giống Red Barhee cho khoảng 10 buồng (10kg/buồng), riêng giống Yellow Barhee đạt tới 30 buồng, cho sản lượng gần 300kg mỗi cây.
 |
| Ông Tân đi dọc các hàng chà là, kiểm tra từng gốc cây, quan sát độ chín của từng buồng quả. Ảnh: Xuân Ngọc |
Hiện tại, chà là tươi tại vườn của ông Tân đang được bán với giá từ 500.000 đồng đến hơn 1 triệu đồng/kg tùy loại. Dù mức giá này khá đắt đỏ nhưng toàn bộ sản lượng hái đến đâu đều được khách bao tiêu đến đó để ăn tươi, làm quà biếu hoặc thờ cúng.
Không chỉ đem lại nguồn thu nhập lớn, khu vườn độc đáo này còn trở thành điểm check-in lý tưởng thu hút đông đảo người dân và du khách tìm đến tham quan, trải nghiệm ăn trái trực tiếp tại vườn. Ông Tân dự kiến sẽ mở cửa đón khách du lịch bài bản hơn vào các mùa thu hoạch tới.
Dù đạt thành công lớn, ông Tân vẫn đưa ra lời khuyên chân thành cho các nhà nông: "Chà là cho giá trị kinh tế rất cao nhưng không nên trồng theo phong trào. Loại cây này đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu lớn, cây giống chuẩn cấy mô và người trồng phải cực kỳ kiên nhẫn, nắm chắc kỹ thuật. Nếu thấy giá cao rồi đổ xô trồng ồ ạt mà thiếu kiến thức thì rủi ro sẽ rất lớn".
 |
Chà là vị ngọt đậm, giòn, thơm dễ ăn khiến nhiều du khách hứng thú khi tham quan vườn và tận tay hái trái |
Thực tế, không chỉ riêng vùng đất nắng gió Phan Rang, cây chà là ăn trái cấy mô (đặc biệt là giống Barhee) trong vài năm trở lại đây đã được nhiều nhà vườn tại Việt Nam thử nghiệm thành công, cho thấy khả năng thích nghi kinh ngạc với nhiều loại thổ nhưỡng:
Khu vực miền Tây Nam Bộ: Đây là nơi đón đầu xu hướng trồng chà là ăn trái khá sớm. Tại các tỉnh như Đồng Tháp, Vĩnh Long, An Giang, nhiều nhà vườn đã thuần hóa thành công giống chà là Barhee trên đất phù sa bồi đắp. Lợi thế của miền Tây là nguồn nước dồi dào, cây sinh trưởng rất nhanh, cho trái to, mọng nước và ngọt thanh. Nhiều khu vườn tại Đồng Tháp còn kết hợp mở cửa làm du lịch sinh thái, thu hút hàng ngàn lượt khách mỗi mùa trái chín.
Khu vực Đông Nam Bộ: Tại các vùng đất đỏ miền Đông như Tây Ninh, Đồng Nai, Bình Dương, chà là cũng đang phát triển rất tốt. Đất đai cao ráo, thoát nước tốt tại đây giúp cây tránh được tình trạng ngập úng vào mùa mưa – một trong những điểm yếu lớn nhất của chà là. Trái chà là thu hoạch tại các vùng này đạt độ giòn và độ ngọt đậm đà, được các thương lái săn đón.
Khu vực Tây Nguyên: Các tỉnh như Đắk Lắk, Gia Lai với đặc trưng mùa khô kéo dài, nắng diện rộng cũng đang là "tọa độ vàng" lý tưởng cho cây chà là. Giai đoạn cây ra hoa và kết trái trùng vào mùa khô của Tây Nguyên giúp tỷ lệ đậu quả tự nhiên cao, trái chín đều và ít bị hư hại do thời tiết.
