Bức tranh hệ sinh thái khởi nghiệp Hà Nội: Thành tựu và khoảng trống

Thành đoàn Hà Nội phát động cuộc thi Sản phẩm đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thủ đô - Sao Kim 2025

Vị thế và động lực tăng trưởng

Theo dữ liệu tổng hợp từ nhiều tổ chức quốc tế và cơ quan quản lý, đến cuối năm 2024, Việt Nam ghi nhận hơn 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp, trong đó 2 kỳ lân và 11 doanh nghiệp định giá trên 100 triệu USD. Riêng Hà Nội chiếm khoảng 26% số lượng startup cả nước, tương đương hơn 1.000 doanh nghiệp (đứng thứ hai sau TP.HCM). Theo Trung tâm Nghiên cứu và lập bản đồ hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu StartupBlink thống kê, có 221 startup tại Hà Nội, chiếm 42% số mẫu khảo sát toàn quốc, phản ánh rõ vị thế trung tâm khởi nghiệp của thủ đô.

Hà Nội tập trung hơn 70% tổ chức khoa học, 82% phòng thí nghiệm quốc gia và 65% đội ngũ nhà khoa học hàng đầu cả nước. Sự hiện diện của Khu công nghệ cao Hòa Lạc, các trường đại học trọng điểm như Đại học Bách khoa Hà Nội, cùng nhiều viện nghiên cứu chuyên ngành tạo nền móng hạ tầng vững chắc cho đổi mới sáng tạo.

Dòng vốn và sức hút đầu tư

Năm 2024, Việt Nam ghi nhận 141 thương vụ gọi vốn với tổng giá trị khoảng 2,3 tỷ USD, phần lớn đến từ quỹ của Singapore, Nhật Bản và nguồn nội địa. Một số thương vụ đáng chú ý xuất phát từ Hà Nội, như Techcoop (agri-tech) huy động 70 triệu USD Series A (2/2025) hay Filum AI gọi vốn 1 triệu USD.

Trên bảng xếp hạng Global Startup Ecosystem Index 2025, Việt Nam đứng thứ 55 thế giới, giữ vị trí thứ 5 Đông Nam Á; Hà Nội tăng 9 bậc lên hạng 148 toàn cầu, đặc biệt nổi bật ở lĩnh vực logistics khi đứng thứ 6 Đông Nam Á.

Mỗi startup Việt Nam trung bình tạo ra 80 việc làm (2023), gấp 4 lần so với 2020. Các chương trình quốc gia như Đề án 844 và Đề án 939 hỗ trợ thanh niên, phụ nữ khởi nghiệp đã góp phần gia tăng tính bền vững và lan tỏa tác động xã hội của phong trào khởi nghiệp.

Các đại biểu tham quan tìm hiểu sản phẩm sáng tạo tại ngày hội quảng bá sản phẩm sáng tạo đổi mới và kết nối đầu tư năm 2025

Những nút thắt

Mặc dù sở hữu nền tảng nghiên cứu vững chắc, Hà Nội vẫn chưa hình thành được cụm đổi mới sáng tạo đủ sức cạnh tranh với các trung tâm công nghệ trong khu vực. Các startup công nghệ lõi như AI, blockchain, IoT hay biotech còn đếm trên đầu ngón tay, trong khi doanh nghiệp thương mại – dịch vụ vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối.

Bức tranh vốn đầu tư cũng cho thấy một khoảng trống đáng kể: dòng vốn mạo hiểm tập trung chủ yếu ở giai đoạn hạt giống, còn vốn tăng trưởng cho Series A/B – vốn đòi hỏi hàng chục triệu USD – vẫn khan hiếm, đặc biệt từ các quỹ nội địa. Khoảng cách giữa nghiên cứu và thương mại hóa sản phẩm chưa được thu hẹp; cơ chế kết nối viện – trường – doanh nghiệp chưa tạo thành “đường băng” hiệu quả để đưa kết quả R&D ra thị trường.

So với TP.HCM, Hà Nội vẫn tổ chức ít sự kiện khởi nghiệp, hội thảo quốc tế và đêm pitching (thuyết trình giới thiệu ý tưởng - PV) quy mô lớn, khiến cơ hội gặp gỡ nhà đầu tư chiến lược từ nước ngoài bị hạn chế. Ngay cả kế hoạch thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội theo mô hình công ty cổ phần – bước đi được kỳ vọng tạo đột phá – cũng cần làm rõ cơ chế vận hành, phân bổ vốn và trách nhiệm các bên để tránh rơi vào hình thức.

Giải pháp để bứt phá

Để vượt qua các nút thắt này, các chuyên gia đề xuất Hà Nội cần đồng thời triển khai nhiều giải pháp. Trước hết là tập trung phát triển deep-tech, thông qua quỹ tăng tốc và chương trình ươm tạo chuyên biệt cho AI, blockchain, biotech; tăng cường liên kết viện – trường – doanh nghiệp.

Song song, thành phố cần mở rộng nguồn vốn tăng trưởng, kêu gọi quỹ mạo hiểm nội địa và đối tác quốc tế tham gia ở giai đoạn Series A/B, giảm phụ thuộc vào nguồn ngoại chỉ tập trung ở giai đoạn sớm. Việc gia tăng tính quốc tế hóa thông qua tổ chức diễn đàn, tuần lễ đổi mới sáng tạo, kết nối với các cụm công nghệ Singapore, Seoul, Tokyo sẽ mở rộng mạng lưới và cơ hội hợp tác.

Bên cạnh đó, hoàn thiện mô hình Trung tâm Đổi mới sáng tạo với quản trị minh bạch và cơ chế khuyến khích khu vực tư nhân tham gia là yếu tố then chốt.

Cuối cùng, Hà Nội cần thúc đẩy mạng lưới cộng đồng thông qua các hoạt động mentor – mentee (người cố vấn - người được cố vấn), meetup (buổi gặp gỡ kết nối), hackathon (cuộc thi sáng tạo công nghệ), tạo không gian trao đổi thường xuyên giữa startup, nhà đầu tư và giới học thuật.