Thứ hai 01/09/2025 04:09
Hotline: 024.355.63.010
Bất động sản

Bốn nguyên tắc cơ bản trong bầu cử Đại biểu Quốc hội, HĐND

17/05/2021 22:21
Luật Bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND nước ta quy định 4 nguyên tắc bầu cử: nguyên tắc phổ thông, nguyên tắc bình đẳng, nguyên tắc trực tiếp và nguyên tắc bỏ phiếu kín.

Với tư cách một thiết chế bảo đảm dân chủ, bầu cử có những nguyên tắc chung nhất, mà bất cứ hoạt động bầu cử ở đâu cũng đều phải tuân theo. Ở nước ta, bầu cử là một định chế quan trọng của dân chủ, nền tảng hợp pháp để hình thành các chức danh, cơ quan lãnh đạo của các tổ chức thành viên hệ thống chính trị.

Bầu cử là một quá trình đưa ra quyết định của công dân hoặc của thành viên một tổ chức để chọn ra các cá nhân nắm giữ các chức vụ thuộc chính quyền, thuộc ban lãnh đạo của một tổ chức, cơ quan, đơn vị nào đó.

Đây là cơ chế phổ biến được các nền dân chủ hiện áp dụng để phân bổ chức vụ trong bộ máy lập pháp, đôi khi cả ở bộ máy hành pháp, tư pháp và ở chính quyền địa phương. Bầu cử là cơ sở pháp lý cho việc hình thành ra các cơ quan đại diện cho quyền lực của Nhà nước.

Bầu cử cho phép người dân có quyền rất lớn để hành động như những "chủ nhân" chọn những "công bộc" chính quyền cho chính họ. Điểm đặc biệt của các nền dân chủ và cộng hòa là sự nhận thức rõ rằng, để Nhà nước có được quyền hợp pháp, thực sự là Nhà nước "của dân, do dân và vì dân", thì phải có sự đồng thuận của người dân hay những người bị trị.

Các nguyên tắc bầu cử là những quy định được áp dụng cho quyền bầu cử của chủ thể (quyền bầu cử chủ động và quyền bầu cử bị động). Nguyên tắc bầu cử là điều kiện được quy định bởi luật bầu cử của mỗi nước, mà việc thực hiện và tuân thủ quy định đó trong quá trình bầu cử quyết định tính hợp pháp của cuộc bầu cử.

Luật Bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND nước ta quy định 4 nguyên tắc bầu cử: nguyên tắc phổ thông, nguyên tắc bình đẳng, nguyên tắc trực tiếp và nguyên tắc bỏ phiếu kín.

Nguyên tắc phổ thông

Pháp luật bầu cử của các nước đều khẳng định, nguyên tắc phổ thông đầu phiếu là một trong những nguyên tắc cơ bản của chế độ bầu cử. Nguyên tắc phổ thông đầu phiếu trong bầu cử bảo đảm để mọi công dân không phân biệt dân tộc, nam, nữ, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, trình độ văn hoá, nghề nghiệp, thời hạn cư trú, (trừ những người mất trí hay những người bị tước quyền bầu cử trên cơ sở của pháp luật), đến tuổi trưởng thành đều được trao quyền bầu cử.

Yêu cầu của nguyên tắc này là Nhà nước phải bảo đảm để cuộc bầu cử thực sự trở thành một cuộc sinh hoạt chính trị rộng lớn, tạo điều kiện thuận lợi để công dân thực hiện quyền bầu cử của mình, bảo đảm tính dân chủ, công khai và sự tham gia rộng rãi của các tầng lớp nhân dân trong bầu cử.

Ví dụ, Luật Bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND của nước ta quy định đối với việc bầu cử ĐBQH: Ngày bầu cử phải là ngày chủ nhật, được Quốc hội ấn định và công bố chậm nhất là 115 ngày trước ngày diễn ra bầu cử; các tổ chức phụ trách bầu cử được thành lập công khai, có sự tham gia của đại diện các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và đoàn thể nhân dân.

Luật cũng quy định thời gian bỏ phiếu được quy định thống nhất trong cả nước từ 7h sáng đến 7h tối (trừ những trường hợp đặc biệt theo quy định của Luật); mọi công dân cư trú thường xuyên hoặc tạm trú đều được ghi tên vào danh sách cử tri; danh sách cử tri được niêm yết công khai chậm nhất là 40 ngày trước ngày diễn ra bầu cử; danh sách ứng cử viên cũng được lập và niêm yết công khai chậm nhất là 20 ngày trước ngày diễn ra bầu cử để cử tri tìm hiểu và lựa chọn.

Nguyên tắc bình đẳng

Bình đẳng trong bầu cử là nguyên tắc nhằm bảo đảm để mọi công dân đều có cơ hội ngang nhau tham gia bầu cử, nghiêm cấm mọi sự phân biệt dưới bất cứ hình thức nào.

Nội dung của nguyên tắc bình đẳng là mỗi cử tri có một phiếu bầu đối với một cuộc bầu cử và giá trị phiếu bầu như nhau không phụ thuộc vào giới tính, địa vị xã hội, sắc tộc, tôn giáo,... Nguyên tắc này được thể hiện trong các quy định của pháp luật về quyền bầu cử và ứng cử của công dân.

Nội dung nguyên tắc bình đẳng: Mỗi cử tri chỉ được ghi tên vào danh sách cử tri ở một nơi cư trú; Mỗi ứng cử viên chỉ được ghi tên ứng cử ở một đơn vị bầu cử; Mỗi cử tri chỉ được bỏ một phiếu bầu.

Nguyên tắc bình đẳng còn đòi hỏi phải có sự phân bổ hợp lý cơ cấu, thành phần, số lượng đại biểu để bảo đảm tiếng nói đại diện của các vùng, miền, địa phương, các tầng lớp xã hội, các dân tộc thiểu số và phụ nữ phải có tỷ lệ đại biểu thích đáng.

Nguyên tắc trực tiếp

Bầu cử trực tiếp có nghĩa là cử tri trực tiếp thể hiện ý chí của mình qua lá phiếu, cử tri trực tiếp bầu ra đại biểu của mình chứ không qua một cấp đại diện cử tri nào.

Nguyên tắc bầu cử trực tiếp đòi hỏi cử tri không được nhờ người bầu hộ, bầu thay hoặc bầu bằng cách gửi thư. Cử tri tự bỏ lá phiếu bầu vào hòm phiếu. Trường hợp cử tri không thể tự viết phiếu bầu thì nhờ người khác viết hộ, nhưng phải tự mình bỏ phiếu; người viết hộ phải bảo đảm bí mật phiếu bầu của cử tri; nếu cử tri vì tàn tật không tự bỏ phiếu được thì nhờ người khác bỏ phiếu vào hòm phiếu.

Trường hợp cử tri ốm đau, già yếu, tàn tật không thể đến phòng bỏ phiếu được thì tổ bầu cử mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến nơi ở của cử tri để cử tri nhận phiếu bầu và thực hiện các thủ tục bỏ phiếu.
Trái với nguyên tắc bầu cử trực tiếp là nguyên tắc bầu cử gián tiếp.

Theo nguyên tắc này, cử tri không trực tiếp bầu ra người đại diện cho mình, mà bầu ra thành viên của tuyển cử đoàn, sau đó tuyển cử đoàn mới bầu ra cơ quan đại diện hay chức danh nhà nước. Bầu cử gián tiếp có thể qua hai cấp, như bầu Tổng thống Mỹ (cử tri bầu ra Đại cử tri đoàn), Thượng nghị viện Pháp; hoặc bầu qua ba cấp, như bầu Quốc hội Trung Quốc (Đại hội đại biểu nhân dân toàn Trung Quốc).

Nguyên tắc bỏ phiếu kín

Nguyên tắc bỏ phiếu kín thể hiện ở việc loại trừ sự theo dõi và kiểm soát từ bên ngoài đối với việc thể hiện ý chí (sự bỏ phiếu) của cử tri. Mục đích của nguyên tắc này là nhằm đảm bảo tự do đầy đủ sự thể hiện ý chí của cử tri.

Để bảo đảm khách quan trong việc lựa chọn của cử tri, các nước thường quy định việc bỏ phiếu kín. Ví dụ: Luật Bầu cử ĐBQH, đại biểu HĐND nước ta quy định việc bầu cử ĐBQH được tiến hành bằng cách bỏ phiếu kín.

Theo nguyên tắc này, cử tri bầu ai, không bầu ai đều được bảo đảm bí mật. Khi cử tri viết phiếu bầu không ai được đến gần, kể cả cán bộ, nhân viên các tổ chức phụ trách bầu cử; không ai được biết và can thiệp vào việc viết phiếu bầu của cử tri. Cử tri viết phiếu bầu trong buồng kín và bỏ phiếu vào hòm phiếu.

Bốn nguyên tắc nói trên là một chỉnh thể, thiếu sót ở nguyên tắc nào cũng ảnh hưởng đến nguyên tắc khác. Để buộc các chủ thể phải tuân thủ các nguyên tắc nói trên, Nhà nước pháp điển hóa các nội dung của chúng thành các quy phạm pháp luật. Có nguyên tắc được quy định rõ trong một quy định, có nguyên tắc được thể hiện bằng nhiều quy phạm pháp luật khác nhau.

Theo chiều hướng của sự phát triển xã hội ngày càng mở rộng dân chủ, thì các hình thức biểu hiện của các nguyên tắc bầu cử trên đây càng đa dạng, càng phong phú, càng góp phần đảm bảo tính chất dân chủ của các cuộc bầu cử.

Tóm lại, bầu cử là biểu hiện quan trọng của dân chủ trong xây dựng chính quyền nhà nước. Chế độ bầu cử là nền tảng của dân chủ, có vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc kiến tạo chế độ dân chủ. Chế độ bầu cử là một trong những trụ cột trong cấu trúc dân chủ ở bất cứ nhà nước nào, bất cứ tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội nào. Dân chủ và bầu cử gắn bó mật thiết như hình với bóng.

Ở đâu có bầu cử tự do và trung thực, thì ở đó một chế độ dân chủ được nảy nở và phát triển. Dân chủ có nghĩa là nhân dân là nguồn gốc, là chủ thể của quyền lực nhà nước; các cơ quan quyền lực phải được nhân dân bầu hoặc bãi miễn thông qua bầu cử tự do, bình đẳng và bỏ phiếu kín.

Bầu cử là một định chế quan trọng của dân chủ, nền tảng hợp pháp để hình thành các chức danh, cơ quan lãnh đạo của các tổ chức thành viên thuộc hệ thống chính trị, trong đó có Đảng Cộng sản cầm quyền. Việc thiết kế, thực thi chế độ bầu cử tiến bộ, phù hợp, thực sự dân chủ là công việc quan trọng hàng đầu đối với bất cứ cơ quan chính quyền nhà nước, cũng như đối với tất cả các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội ở Việt Nam hiện nay.

PGS, TS. Vũ Văn Phúc (Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học các cơ quan Đảng Trung ương, nguyên Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương)/ Theo vietnamnet

Bài liên quan
Tin bài khác
Biệt thự triệu đô của giới siêu giàu Hà Nội chìm trong biển nước sau bão Kajiki

Biệt thự triệu đô của giới siêu giàu Hà Nội chìm trong biển nước sau bão Kajiki

Dù mưa đã ngớt, nhiều khu đô thị xa hoa như Ngoại giao đoàn, Starlake, Ciputra vẫn chìm trong biển nước, cư dân lo lắng vì hạ tầng chống ngập yếu kém lộ rõ sau bão số 5 Kajiki.
Hà Nội phê duyệt quy trình mới về thủ tục đất đai: Cơ hội mở cho dự án nhà ở thương mại

Hà Nội phê duyệt quy trình mới về thủ tục đất đai: Cơ hội mở cho dự án nhà ở thương mại

UBND TP. Hà Nội ban hành quy trình mới giải quyết thủ tục hành chính về đất đai, tạo hành lang pháp lý cho doanh nghiệp thực hiện dự án nhà ở thương mại qua thỏa thuận sử dụng đất.
Chuẩn bị mở rộng cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu lên 4 làn xe

Chuẩn bị mở rộng cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu lên 4 làn xe

Cao tốc Hòa Bình – Mộc Châu sẽ được mở rộng từ 2 lên 4 làn xe theo chỉ đạo của Bộ Xây dựng, tỉnh Sơn La cần sớm hoàn tất thủ tục để triển khai dự án.
Đặc khu Phú Quốc siết quản lý đất đai, chuẩn bị cho APEC 2027

Đặc khu Phú Quốc siết quản lý đất đai, chuẩn bị cho APEC 2027

Những năm qua, đặc khu Phú Quốc đã và đang trở thành tâm điểm phát triển của cả nước, định hướng thành trung tâm du lịch, nghỉ dưỡng, giao thương mang tầm khu vực và quốc tế. Song, đi kèm với cơ hội luôn là những thách thức, trong đó nổi bật là tình trạng vi phạm pháp luật trong lĩnh vực đất đai – vấn đề đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt và minh bạch của chính quyền.
Định giá đất tránh phụ thuộc tư vấn, thị trường thứ cấp

Định giá đất tránh phụ thuộc tư vấn, thị trường thứ cấp

Để sửa đổi Luật Đất đai 2024, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến về các vấn đề quan trọng như định giá đất, quy hoạch, và giao đất.
TP. Hồ Chí Minh điều chỉnh quy hoạch 3 dự án lớn

TP. Hồ Chí Minh điều chỉnh quy hoạch 3 dự án lớn

Nhằm tạo nền tảng phát triển đô thị đồng bộ, hiện đại gắn với du lịch và hạ tầng y tế chất lượng cao, TP. Hồ Chí Minh vừa công bố điều chỉnh quy hoạch ba dự án lớn.
Chính phủ gỡ vướng tài chính đất đai

Chính phủ gỡ vướng tài chính đất đai

Chính phủ sửa đổi Nghị định 103 và 104/2024 về tiền sử dụng đất, thuê đất, hướng đến minh bạch, đồng bộ, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp bất động sản.
Chi phí kho bãi toàn cầu hạ nhiệt, Việt Nam nổi lên với giá thuê hợp lý

Chi phí kho bãi toàn cầu hạ nhiệt, Việt Nam nổi lên với giá thuê hợp lý

Chi phí thuê kho cao cấp toàn cầu đang tăng chậm lại, phản ánh sự thay đổi trong cung - cầu tại từng khu vực. Tuy nhiên, giữa bức tranh tổng quan có phần chững lại, thị trường Việt Nam lại nổi bật với mức giá hợp lý, cùng xu hướng đầu tư dài hạn từ cả khách thuê trong nước lẫn quốc tế.
TP.HCM: Phường Vũng Tàu và Tam Thắng công bố điều chỉnh quy hoạch 3 dự án

TP.HCM: Phường Vũng Tàu và Tam Thắng công bố điều chỉnh quy hoạch 3 dự án

Chiều ngày 5/8/2025, Phường Vũng Tàu (TP.HCM) đã công bố quy hoạch của dự án Khu du lịch Nam Biển Đông, Bệnh viện Trung tâm thành phố Vũng Tàu và Khu đô thị Cù Lao Bến Đình (thuộc phường Tam Thắng).
Sức hút khu phố thương mại ven biển: Từ Miami, Dubai, Monaco đến đảo ngọc Cát Bà

Sức hút khu phố thương mại ven biển: Từ Miami, Dubai, Monaco đến đảo ngọc Cát Bà

“Công thức” làm nên thành công cho các tuyến phố thương mại thượng lưu trên thế giới là tổng hòa các yếu tố: vị trí đắc địa, thiết kế độc bản và hệ sinh thái du lịch, giải trí, nghỉ dưỡng.
Ninh Bình phê duyệt dự án khu nhà ở công vụ tổng vốn gần 211 tỷ đồng

Ninh Bình phê duyệt dự án khu nhà ở công vụ tổng vốn gần 211 tỷ đồng

Dự án xây dựng Khu nhà ở công vụ tỉnh Ninh Bình có tổng mức đầu tư của dự án lên đến gần 211 tỷ đồng, được trích từ nguồn vốn ngân sách tỉnh trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030.
VARS đề xuất đánh thuế theo thời gian nắm giữ bất động sản

VARS đề xuất đánh thuế theo thời gian nắm giữ bất động sản

Đề xuất sửa đổi Luật Thuế thu nhập cá nhân đối với hoạt động chuyển nhượng bất động sản của Bộ Tài chính đang là tâm điểm chú ý của thị trường.
TP. Hồ Chí Minh thúc đẩy phát triển thị trường bất động sản và nhà ở xã hội

TP. Hồ Chí Minh thúc đẩy phát triển thị trường bất động sản và nhà ở xã hội

Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh vừa có ý kiến chỉ đạo về việc triển khai thực hiện nội dung Báo cáo kết quả hoạt động năm 2024 và kế hoạch năm 2025 của Ban Chỉ đạo Trung ương về chính sách nhà ở và thị trường bất động sản.
Nhà nước ưu tiên phát triển nhà ở xã hội cho thuê ổn định

Nhà nước ưu tiên phát triển nhà ở xã hội cho thuê ổn định

Bà Tống Thị Hạnh - Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản - nhấn mạnh, phải ưu tiên nhà ở xã hội cho thuê, kiểm soát giá nhà vừa túi tiền.
Hà Nội dành hơn 200 ha đất tái định cư, tăng tốc thi công ba cây cầu trọng điểm

Hà Nội dành hơn 200 ha đất tái định cư, tăng tốc thi công ba cây cầu trọng điểm

Việc Hà Nội bố trí sẵn quỹ đất tái định cư không chỉ thể hiện sự chuẩn bị bài bản của thành phố mà còn đáp ứng yêu cầu pháp lý theo Luật Đất đai 2024